Corruptie in Rusland

Leviathan

Eerst enkele bedenkingen. Verleden jaar ben ik met de familie op “citytrip” geweest, in Moskou en Sint-Petersburg, steden met een geschiedenis. Sint-Petersburg is schitterend en onvergetelijk. Moskou is een stad die ik mij levendig herinner van een bezoek meer dan dertig jaar geleden – onder het communistische regime – met dezelfde brede maar toen lege straten, nu met verkeersopstoppingen zoals in elke wereldstad. De “Gom”, het bekende warenhuis op het Rode Plein, verwaarloosd, met in elke vitrine een stapel dozen, is gerenoveerd en ingepalmd door westerse luxeketens. “Russia”, het hotel waar we indertijd verbleven, met vijfduizend kamers het grootste hotel ter wereld, is afgebroken. Rest een kale vlakte vlakbij het Rode Plein. “Poetin heeft nog niet beslist wat ermee zal gebeuren”, zei onze gids, een oudere dame die het Sovjetregime nog heeft meegemaakt en die met gidsen haar magere pensioentje wat aanvult. “Hij heeft het te druk om de oude magazijnen (op het Rode Plein) van de Gom om te bouwen tot een super-de-luxe hotel. Uiteraard zijn het zijn trouwe vrienden, intussen allen ondernemers en multimiljardairs, die de verbouwingswerken toegewezen krijgen, net zoals in Sochi.” Terwijl ze ons in de ogen keek, zei ze: “Corruption is eating up the country.” Het was niet de laatste keer dat ze dat zei. Oké, bovenstaande is geen filmkritiek, maar ik moest voortdurend aan die uitspraak denken bij het kijken naar “Leviathan” van Andrej Zvjagintsev. Het is niet de eerste keer dat hij de teloorgang van zijn land onder de loep neemt, maar hij heeft het nooit zo haarscherp, zwartgallig, sarcastisch, grotesk bijna en satirisch gedaan als in “Leviathan”.

Het gegeven is eenvoudig, en de uitwerking is ijzersterk. Aan de Barentszee woont Kolya met zijn gezin, in peis en vree, tot de plaatselijke burgemeester zijn oog laat vallen op diens grond en huis. Zijn leven verandert in een regelrechte tragedie. De corrupte burgemeester zet de grote middelen in: intimidatie, pesterijen, politieke invloed en omkoperij. Ondanks de hulp van een bevriend advocaat uit het verre Moskou, begint Kolya te beseffen dat hij een hopeloze strijd voert. Zvjagintsev gebruikt een mooie en dikwijls symbolische filmtaal, verwijzend naar de bijbelse Leviathan, als de verpersoonlijking van het kwaad. Maar het menselijke drama filmt hij op het niveau van de gewone Rus, die de harde woorden niet schuwt en zijn verdriet en onmacht verdrinkt in sloten wodka. Het is pijnlijk om te zien hoe een individu door een corrupt systeem verpletterd wordt. Over wie daar schuld aan heeft, laat Zvjagintsev geen enkele twijfel bestaan. Er zit een zekere droefheid in “Leviathan”: hoe het grote, rijke en machtige Rusland niet in staat is, na het nefaste communistische regime, zijn burgers een rechtvaardiger
maatschappij aan te bieden.

Op het filmfestival van Cannes kreeg de film de prijs voor het beste scenario (en velen vonden dat die de Gouden Palm moest krijgen). Het Russische ministerie van Cultuur heeft “Leviathan” voorgedragen als officiële Oscarkandidaat. Een cynische zet van Poetin om te tonen dat kritiek best mag? Misschien, maar niemand in Rusland heeft de film kunnen zien.

K.T.


Kinderen toegelaten

Welp

De heisa rond “Welp” zal u niet ontgaan zijn, veronderstel ik. De keuringscommissie slaagde er zowaar in deze Vlaamse horrorfilm – het debuut van Jonas Govaerts – het etiket “Kinderen toegelaten” mee te geven, tot grote verbazing van de maker zelf. Neem het van mij aan, dit is een film die absoluut niet geschikt is voor kinderen. Eerlijk gezegd, je moet een fan van het genre zijn om er echt van te kunnen “genieten”.

Het gebeuren is gesitueerd in het scoutsmilieu, vandaar de titel. Een aantal welpen gaat op kamp in de Ardennen. Ze komen terecht in een donker bos, waar een psychopaat rondwaart. Het is haast een klassiek gegeven, alleen worden in dit geval de kinderen niet gespaard. Sam (Maurice Luijten) is aanvankelijk zowat de enige die meent dat er in dat bos iets niet pluis is, maar aangezien iedereen weet dat hij nogal wat fantasie heeft, besteedt niemand daar aandacht aan. Tot de
psychopaat toeslaat en er geen weg terug is. Kenners zullen opmerken dat dit niet zomaar een horrorfilm is, maar wel één die aanleunt bij de “slasher”, een subgenre, waarin gewoonlijk nogal gruwelijke dingen gebeuren die dan overeenkomstig in beeld zijn gebracht. Dat is gelukkig niet het geval met “Welp”, omdat Govaerts gekozen heeft voor een meer esthetische aanpak dan voor een realistische. Maar de suggestieve gruwel, de spanning en de impact zijn er niet minder om.

Neen, dit is geen film voor gevoelige zielen. Het heeft het mij wel verbaasd met hoeveel zelfzekerheid alles in beeld is gezet. Als je dan weet dat deze film tot de goedkopere producties mag gerekend worden, dan hoop je dat Govaerts met een volgend project zijn talent aanwendt om een “gewone” film te maken.

K.T.