Daar is het wapen van de olie weer

Een vat olie aan de prijs van 85 dollar is slecht nieuws voor Rusland dat sterk afhankelijk is van olie-inkomsten. Dat de olieprijs zo laag is, wordt niet alleen bepaald door de slechtere conjunctuur. Op instigatie van de VS houdt Saudi-Arabië, ’s wereld grootste olieproducent, de productie hoog om de prijs te drukken en de Russen pijn te doen. Met als doel druk te zetten in de Oekraïne-crisis.

De olieproducenten blijven het zwarte goud maar oppompen, terwijl de vraag ernaar daalt door de zwakkere groei in vooral westerse landen maar ook in China. Gevolg: op vier maanden tijd is de olieprijs met 25 procent gedaald. Voor een vat wordt nu nog 85 dollar neergeteld. Telkens zo’n situatie zich voordeed, was het steevast aan Saudi-Arabië om op te treden. Er werd in het verleden zelfs een vuistregel gehanteerd. Daalde de olieprijs met 10 procent, dan beslisten de Arabieren om de productie met 1,5 procent te beperken. Maar wat nu gebeurt, is het tegendeel. In september pompten de Saudi’s dagelijks 9,5 miljoen vaten op. Een aanhoudende stijging. Ze bepalen de oliemarkt in sterke mate, aangezien ze goed zijn voor 31 procent van de totale productie van de OPEC-landen, die samen 40 procent van wereldmarkt in handen hebben.

Waarom die andere Saudische aanpak? Om te beginnen is er een zuiver mercantiele reden. De Saudi’s willen de olieprijs laag houden omdat ze anders marktaandelen verliezen. Begin jaren tachtig van de vorige eeuw had het land besloten om bij dalende prijzen de productie te beperken. Maar de andere OPEC-landen volgden niet. Met als gevolg dat zij lagere prijzen konden aanbieden dan de Saudi’s. Ryad heeft toen veel marktaandeel verloren. In de jaren tachtig was er nog een andere reden dan het behoud van marktaandelen om de olieprijs laag te houden. In die periode was de Sovjet-Unie een belangrijke olie-exporteur. Dat land had het toen economisch zeer moeilijk. De DDR, één van de satellietstaten, moest rekenen op economische steun van de Bondsrepubliek. Een lage olieprijs zou de USSR economisch wurgen, was de redenering van de Amerikaanse president Ronald Reagan. En zie: Saudi-Arabië, goede bondgenoot van de VS, deed wat gevraagd werd en zorgde voor een voldoende hoge productie. Dat wapen van de olie is één van de vergeten redenen waarom de USSR er uiteindelijk het bijltje bij heeft neergelegd. Een aantal economen denkt dat de VS nu dezelfde strategie gebruiken: door een lage olieprijs Rusland op de knieën krijgen.

Het is inderdaad zo dat het Russische overheidsbudget bepaald wordt door de olieprijs, of beter gezegd stabiel is wanneer de olieprijs rond 100 dollar schommelt. Dankzij de staatsbedrijven die in energie actief zijn, krijgt de Russische staatskas veel geld binnen. Als de prijs onder 85 dollar per vat daalt, dan is er een probleem. En we komen zeer dicht in de buurt. Is dit een poging om Rusland economisch te versmachten? Het zou best kunnen, maar de VS moeten daar zelf een prijs voor betalen. Want lage olieprijzen betekenen ook dat het minder rendabel wordt om moeilijk aan te boren energiebronnen te ontginnen. Zo is het winnen van schaliegas enkel voordelig als de olie- en gasprijzen voldoende hoog zijn. Bij 85 dollar per vat olie is dat niet het geval. Door die geopolitieke beslissing, om Rusland via lage olieprijzen te raken, zullen de VS de eigen strategie moeten herzien. Schaliegas ontginnen wordt minder rendabel. Het was onder Barack Obama de geopolitieke en geo-economische filosofie in de VS om door de ontginning van schaliegas economisch onafhankelijk te worden van energiebronnen uit het Midden-Oosten. Doel is in 2020 zover te raken. Door de geopolitieke strijd met de Russen zal het wellicht iets langer duren.

ANGÉLIQUE VANDERSTRAETEN