voorkaft depeuterWolken schoven boven ons voorbij

Vlaanderen telt vandaag weinig zo veelzijdige schrijvers als Frans Depeuter. Met zijn 77 lentes is hij nog steeds actief in zowat alle literaire genres. Hij kruidt meestal zijn proza of poëzie met enerzijds vertedering en verwondering, en anderzijds ironie, zelfspot en sarcasme. Zo dragen deze verzen steeds weer de hem vertrouwde dubbelzinnigheid. Van onder de mantel van sprookjes die het (huwelijks)leven van de dichter symboliseren, duikt op het eind plots de ontnuchtering op:

Hij noemt haar Grietje en zij zegt Hans,
maar eigenlijk heten ze doodgewoon
Mietje en Frans (de auteur en zijn vrouw)

Die doodgewone, soms saaie, dagelijkse werkelijkheid heeft in deze bundel een lyrisch pak of kleed aan, dat bij hem niet kan bestaan zonder ontnuchtering, bij het terugvallen in de alledaagse realiteit.

Uitgangspunt voor deze dichtbundel is een vers uit het gedicht “De Wolken” van de Noord-Nederlandse dichter Martinus Nijhoff (1894-1953), uit diens bundel ‘Vorman’ (1924). Ik citeer de eerste twee strofen van dit mooie en ontroerende gedicht, waarin dit vers, als derde regel voorkomt: “Ik droeg nog kleine kleren, en ik lag/ Lang-uit met moeder in de warme hei,/ De wolken schoven boven ons voorbij/ En moeder vroeg wat ‘k in de wolken zag.// En ik riep: Scandinavië, en eenden, / Daar gaat een dame, schapen met een herder -/ De wond’ren werden woord en dreven verder,/ Maar ‘k zag dat moeder met een glimlach weende.”

Aan Martinus Nijhoff, die hij een “dichter met een zachtmoedige stem” noemt, en de Noord-Nederlander Ed Hoornik (1910-1970) draagt Frans Depeuter de bundel op. Zijn eigen stem heeft een zachte grondtoon, maar ze slaat dikwijls om in realistische relativering, die niet zelden uitmondt in ironie en spot. Wij kennen deze dichter ook van zijn ironische, sarcastische toneelstukken over het Belgische vorstenhuis. Hij is, met Robin Hannelore, de spotvogel van het veelomvattende tijdschrift ‘Heibel’.

Twee vaste waarden sieren zijn poëzie en in feite zij hele oeuvre – romans, verhalen, kinderboeken, toneelstukken en essays -: zijn belangstelling voor de mens en in het bijzonder de kleine, kwetsbare mens én, als tweede, al zeldzaam geworden, waarde: de eerlijkheid waarmee hij dit doet, consequent met zijn eigen mening en visie! Wars van de tijdsgeest, wil hij niet “in” zijn om toch maar “ergens bij te horen”. Die eerlijkheid is mede het draagvlak van het bewustzijn van zijn eenzaamheid, zoals Depeuter die waarneemt en zich terugvindt in de “Eenzaamheid” van zijn geestverwant.

Depeuter is een intens waarnemer van het gedrag van de gewone – én ongewone – mensen die hij dagelijks ziet en ontmoet. Daarbij beleeft hij hun leven mee en weet hij dit ook intens te ervaren. Relativerend, afstandelijk en er toch direct bij betrokken, schrijft hij deze lyrische gedichten die het verhaal van zijn leven vormen, een “verhaal van winst en verlies”, zoals hij het noemt in de ondertitel van de bundel.

Zowel met betrekking tot zijn eigen leven als dat van zijn Vlaamse medeburgers tekent hij, ironisch en onderhuids spottend, het kleinburgerlijke leventje van de gewone Vlaming of “Belg”. De oeroude, onverwoestbare uitstappen, met kroost of als echtpaar, schuiven in onze lectuur als de schuivende wolken van Nijhoff: Zeebrugge, de Hoëgne, aan zee, “opnieuw aan zee” en “nogmaals aan zee”, Brugge, “An der Mosel”, et cetera.

Spot én zelfspot vloeien bij Frans Depeuter in mekaar, als in een genietbare dubbelzinnigheid… Depeuter citeert in die zin het gedicht “Eenzaamheid” van Hoornik, waaruit ik de laatste strofe aanhaal: “Tweelingen schiepen mijn dromen,/ eender als druppelen water./Geen ziel zal de avond doorkomen:/ elk is alleen, vroeger, later.” (Uit de bundel “Achter glas”, 1937)

Brederode

[blockquote style=”3″]Titel: Wolken schoven boven ons voorbij
Auteur: Frans Depeuter
Uitgeverij: Berghmans Uitgevers
Jaar: 2014
Bladzijden:
ISBN:
Prijs: 16 euro.
Info: www.berghmans-uitgevers.be – tel. 03/231.28.00[/blockquote]