De val van Antwerpen

De val van Antwerpen

OM DE VAL VAN ANTWERPEN DEF.inddMet de herdenking van 100 jaar Wereldoorlog Eén beleeft uitgeverij De Klaproos momenteel goede tijden. Zoals de naam doet vermoeden, specialiseert het in 1992 opgerichte publicatiehuis zich in de uitgave van boeken over de Grote Oorlog. Twee nieuwe publicaties die niet aan onze aandacht ontsnapten, zijn “De val van Antwerpen” van Hugo De Looze en het bijhorende fotoboek “Antwerpen 1914” van Siegfried Debaeke.

Over de Duitse inval in augustus 1914 is al veel verteld, zelfs in uw eigenste lijfblad. Het wordt steeds moeilijker over dit onderwerp nog met iets origineels af te komen. Doch, het boek dat auteur-journalist Hugo de Looze (°Sint-Niklaas, 1949) schreef over de dramatische drie maanden die Antwerpen en omstreken in 1914 doormaakten, beantwoordt zeker aan de hoge verwachtingen. Het begrip Antwerpen 1914 doet onmiddellijk denken aan het totaal uitgemolken relaas van de vlucht die duizenden angstige sinjoren destijds ondernamen. Het geflopte pontongebeuren enige maanden terug dreigde de historische gebeurtenissen zelfs te overschaduwen. Het was tijd voor een ernstige benadering van dit thema.

Thriller

De Looze loopt uiteraard niet om de ongeordende uittocht van oktober 1914 heen. Niettemin bedeelt de auteur dit tragische hoofdstuk de juiste plaats toe in het bredere verhaal van dreiging, beschieting en bestorming. Voor de ogen van de lezer ontrolt zich de volledige geschiedenis, van de eerste golven van ongerustheid die de Scheldestad overspoelen tot het binnenmarcheren van de voorste Duitse kolonnes. “De val van Antwerpen” leest als een thriller. De spanningsopbouw is zo doordacht dat men het naderende onheil, dat aangekondigd werd door het doffe dreunen van “dikke bertha’s” ver achter de einder, bijna even intens kan voelen als de mensen die het meemaakten. Vele persoonlijke getuigenissen, uit dagboeken en verslagen, dragen bij tot de dramatische sfeer. Tientallen illustraties tonen hoe het werkelijk is geweest. In het boek van Debaeke worden daar nog een aantal beklijvende beelden op groter formaat aan toegevoegd. Het is niet de bedoeling binnen dit beperkte bestek gans het verhaal samen te vatten. Het lijkt ons wijs bij wijze van smaakmaker enkele van de talrijke pittige wetenswaardigheden uit dit boek prijs te geven.

Straatrepressie en censuur

De Looze is een kritisch auteur. Er is geen verantwoording voor hoe de Duitsers zich soms gedroegen, maar ook de Belgen gingen niet vrijuit. De eersten die Antwerpen ontvluchtten, waren geen sinjoren maar Duitse ingezetenen. Dat zij zich in de eerste plaats Antwerpenaar voelden, kon niet voorkomen dat zij begin augustus 1914 ei zo na gelyncht werden. Het was een straatrepressie avant la lettre. De Belgische overheid, die uiteindelijk tot deportatie overging, hield eveneens de dreiging met executie achter de hand om het “spionagegevaar” te smoren. Ondertussen krioelde de stad van zogenaamde burgerwachten. De fratsen van die “halbstarken” deed de onrust en onzekerheid alleen maar toenemen. Tegen de zwevende dinosaurus die in de nacht van 24 op 25 augustus boven de stad verscheen om een dodelijke lading bommen af te werpen, konden zij weinig uitrichten. De overheidscensuur en -propaganda dreef de waanzin verder ten top: het Duitse leger werd verpletterd en de forten van Luik hielden stand! Nochtans arriveerden te Antwerpen al snel de eerste miliciens die de hel van Luik hadden overleefd. Zij werden voor de lieve vrede onmiddellijk de nor ingedraaid.

Hoge omes en arme drommels

Wie het eveneens op een lopen zette, maar te Antwerpen iets hartelijker werd ontvangen, was koning Albert I. Hij en zijn regering kregen de riantste onderkomens toebedeeld. Antwerpen kon zich even de hoofdstad van het rijk wanen en werd in de internationale pers zelfs tot “Belgium’s last and mightiest stronghold” gekroond. Een andere hoge piet arriveerde op een moment dat het kalf allang verdronken was. Hij kwam per boot, uit Engeland. Sir Winston Churchill beloofde een snelle zege, maar in werkelijkheid had de “sorry bunch” van ongetrainde rekruten die de Britse snoever had meegebracht, zich al bij de horden Belgische vluchters gevoegd. De ontheemden uit de buurgemeenten, die vanaf eind september onder Duits vuur waren komen te liggen, alsook de karrenvrachten gewonde en getraumatiseerde soldaten uit de stukgeschoten fortengordel en elders, waren minder welgekomen. Zij hadden het gruwelijke gelaat van de oorlog recht in de ogen gekeken, maar dienden zich te behelpen in de heksenketel die Antwerpen geworden was. Een triest detail: duizenden onder hen verloren hun huis nadat het door de Belgische overheid vernietigd werd, omdat het toevallig in het schootsveld van een fort lag. Dat was een zoveelste drieste maar nutteloze maatregel die Antwerpen voor zijn val had moeten behoeden.

Hugo de Looze, “De val van Antwerpen”, De Klaproos, 272 bladzijden, 24,95 euro. ISBN 9055081431. (KOOP HIER)
Siegfried Debaeke, “Antwerpen 1914”, De Klaproos, 64 bladzijden, 14,95 euro. ISBN 9789055081448.(KOOP HIER)

Beide boeken zijn beschikbaar in de webwinkel van ’t Pallieterke, www.pallieterke.net.

Tom



Related Articles

Wetenschappelijke Tijdingen

Vlaamse geschiedenis, fris en monter Het merendeel van de wetenschappelijke tijdschriften in Vlaanderen, België, is niet om aan te zien:

Een oorlog kan ook mooi zijn – Ernst Jünger aan het westelijk front

Ernst Jünger aan het front in Ieper, 1917 De Duitse filosoof en auteur Ernst Jünger hield van de oorlog. Waaghalzerij

Grenzeloos begrensd. Een finigrafisch essay

Zonder grenzen lukt het niet De voorbije dagen werd de politieke actualiteit nog maar eens overheerst door polemieken over grenzen.