2014-51_13_Kleine koude front (Medium)De heropstanding van de USSR

Niets aan de hand, was jarenlang het parool in de betrekkingen tussen Rusland en West-Europa. Op brute wijze werd men wakker geschud toen Oekraïense separatisten met Russische assistentie lijnvlucht MH17 neerhaalden. Plots werd zichtbaar dat Poetin meer was dan een zure dwingeland. Onder onze ogen ontpopt hij zich tot een gruweltsaar. Het communisme in de Sovjet-Unie verdween in drie dagen tijd, zoals de bolsjewieken in 1917 drie dagen nodig hadden om de macht te veroveren. Gorbatsjov begreep niet dat het communisme slechts dankzij onderdrukking bestond en dat de gewone Sovjetburger het systeem uit teleurstelling allang de rug had toegekeerd. De gezwinde verdwijning van de USSR kan een verklaring zijn voor het huidige westerse gestuntel over Rusland. Maar de USSR maakt vandaag een comeback. Michel Krielaars reisde einde 2013 opnieuw naar een land dat hij gedurende vijf jaar als correspondent in Moskou van NRC Handelsblad leerde kennen – hij spreekt Russisch. Vandaag is hij chef boeken van diezelfde Nederlandse kwaliteitskrant. In “Het kleine Koude Front, hoe het westen Rusland uit het oog verloor”, peinst hij krachtig en kort over de westerse verwarring ten aanzien van Poetin en zijn kornuiten. Krielaars vindt het getuigen van westerse kortzichtigheid om ooit te verwachten dat de mentaliteit in de Sovjet-Unie even snel zou omslaan als het politieke systeem. Rusland heeft geen grondslag voor een menswaardig leven voor het volk, gekoppeld aan fatsoen en wederzijds respect. Tientallen miljoenen Russen geraakten door de val van de USSR ontredderd. Vandaag zoeken zij troost bij het heimwee naar de Stalintijd of in de Russisch-Orthodoxe Kerk, een stut voor de bazen in Moskou vanaf het moment dat Stalin in oorlogstijd de popes omhelsde. Europa ging er tot eergisteren vanuit dat Rusland geen andere keuze had dan vriendjes te worden met het Westen. Nu Rusland zich blijkt te barricaderen in een antiwesterse vesting is er duidelijk wel een alternatief. Rusland is, in tegenstelling tot Duitsland, nooit de confrontatie aangegaan met zijn moorddadige verleden. Stalin blijft een held, een vader. Stalin is geen massamoordenaar, maar een efficiënte manager, leren alle Russische schoolboekjes van 2014.

In Rusland bestaat geen compromis, weet Michel Krielaars. Europa wiebelt in een zeepbel van half pacifisme en durft amper bekennen dat de zelfbegoocheling voorbij is en dat het vijfentwintig jaar geleden bejubelde vredesdividend een luchtspiegeling was. Poetins terugkeer in 2012 heeft het Nieuwe Rusland bekrachtigd als een fascistische staat, in de klassieke zin van het woord: chauvinisme, revanchisme, messianisme, machtsvertoon, gelijkschakeling van de media, een feitelijk éénpartijsysteem, belastering van andersdenkenden, opsluiting van tegenstanders, aldus Krielaars.

Wil het land geen tweede Noord-Korea worden, zal het zijn vestingmentaliteit moeten afleggen. De auteur ziet zwak licht, omdat de meeste Russen beseffen dat het Kremlin zich niet voor hun belangen interesseert. Hoogstens zijn zij pionnen in een machtsspel tussen Poetin en de nieuwe oligarchen, ex-KGB’ers die niet de vitaliteit hebben van de eerste golf van oligarchen. De nieuwste soort is van een stuitende bureaucratische en autoritaire gezindheid.
“Anders dan in onze wereld bestaan in Rusland geen feiten”, vertelde de Amerikaanse cultuurfilosoof George Steiner over zijn bezoek aan de Sovjet-Unie in de jaren vijftig.

Krielaars liet in zijn boek “Het brilletje van Tsjechov” (uitgever Atlascontact) in 2013 het Rusland zien van de straatschoffies, boze veldwachters, aan lagerwal geraakte professoren, en vooral dat van de kleine ambtenaren, die tot op vandaag het symbool zijn van de verlammende Russische bureaucratie en als een zwerm vliegen iedere vooruitgang tegenhouden. De levensloop van arts, humanist en schrijver Tjsechov opende honderden deuren voor Krielaars. Door zijn voorbeeld ontdekte hij literair en letterlijk te volgen wat er achter de schijnwerkelijkheid, gepresenteerd door de autoriteiten, ligt.

Er zijn in Rusland alleen maar dingen te koop en de meerderheid van de bevolking is nog altijd arm en drinkt zich langzaam dood. Gras wordt er niet gegeten zoals tijdens de politiek aangewakkerde massale hongersnoden van de Sovjets, maar het land balanceert bestendig op de rand van de verloedering van geest en lijf. Maxim Gorki wist het en schreef: “Nergens raken mensen zo zinloos en zo vreselijk snel versleten als hier bij ons, in Rusland…” Na het communisme is er niet zoveel veranderd. Wat de Communistische Partij was, is de partij van Poetin, Verenigd Rusland, vandaag.

Lees zeker het jongste boek(je) van Krielaars en zijn Tsjechov als dessert. Op één uur voor het essay en één weekeinde voor zijn reisverhaal, weet je beter wat Europa moet doen om de Russische beer in het hok te houden dan door middel van de verhakkelde berichten in de Vlaamse media.

Frans Crols

[blockquote style=”3″]Titel: Het kleine Koude Front. Hoe het westen Rusland uit het oog verloor
Uitgever: Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek
Bladzijden: 63
Prijs: 2,95 euro. [/blockquote]