2014-51_11_Eric - Philips (Medium)Onverwacht was het niet, maar voor de zowat 1.150 werknemers van Philips Lighting kwam het nieuws begin december toch hard aan. Bovenop de 70 mensen die onlangs akkoord gingen met een vrijwillig vertrek, moeten nog eens 100 mensen afvloeien. Philips was bij ons ooit een industriële titaan en telde tot 20.000 werknemers. Het is niet eens zeker of er volgend jaar nog veel meer dan 100 mensen op de payroll van het Nederlandse elektronicaconcern zullen staan.

“De fabriek zit op de dienst palliatieve zorgen. Het is nu zaak om te proberen waardig te sterven en zo goed mogelijk een uitweg te vinden voor de getroffen mensen.” Het was één van de uitspraken die de kranten optekenden nadat de sanering in Turnhout was aangekondigd. De vakbondsman vertolkte perfect de moedeloosheid die in Turnhout heerste. Het was niet voor het eerst dat de hakbijl in de fabriek werd gezet. Een goeie tien jaar geleden telde Philips Lighting in Turnhout nog 2.300 mensen. De verlichtingsafdeling was samen met de huishoudapparaten en persoonlijke verzorging toen nog één van de kaskoeien van het Nederlandse concern Philips, en Turnhout had daarbij een prominente positie gekregen. Het was voorbestemd een rol te spelen als wereldwijde ontwikkelings- en competitiecentrum.

Hier zou gezorgd worden voor het ontwikkelen van nieuwe producten voor nieuwe productielijnen. Eens op punt zou de productie immers verhuizen naar landen met lagere lonen. Turnhout richtte zich op hogedruk-gasontladingslampen, in het vakjargon bekend als HID-lampen. De markt was in volle ontwikkeling. Autosnelwegen, voetbalstadions, winkelcentra, winkels, et cetera, werden ermee uitgerust. “Booming business”, maar zoals wel vaker bij Philips, had men de voorbije jaren niet echt in de gaten hoe snel de LED-spaarlamptechnologie zou evolueren en hoe snel het winkellandschap werd uitgerust met LED. De Kempense fabriek moet het nu hebben van de HID-vervangmarkt. Er wordt niet meer geïnvesteerd. Het is nog maar een kwestie van tijd dat het licht daar wordt uitgedaan.

Verzelfstandiging

Het is niet eens zeker of het personeel van Turnhout volgend jaar nog op de payroll staat van Philips. De groep heeft onlangs beslist zijn verlichtingsactiviteiten te verzelfstandigen. De groep die groot werd met de gloeilamp wil zich volop toeleggen op medische toepassingen. Lighting wordt ofwel apart naar de beurs gebracht, of wordt verkocht. In dat laatste scenario verschrompelt Philips België tot een schaduw van wat het ooit was. In ons land heeft Philips nog ongeveer 2.000 werknemers. Naast Turnhout gaat het voornamelijk om een 400-tal mensen in Kontich, waar Philips het oude Massive (dat lichtarmaturen maakt voor particulieren) in 2007 overnam, om de 100 mensen die werken bij Modular (designverlichting) in Roeselare, om een onbepaald aantal mensen bij de ‘Massive of Light’- winkels die worden aangestuurd vanuit Wommelgem, om mensen bij het kleine Woox Innovations in Leuven en om het 100-tal mensen in het hoofdkantoor van Philips in Brussel.

Laat Philips zijn lichtactiviteiten van de hand doen, en dan is Philips herleid tot het honderdtal bedienden in Brussel. Halfweg de jaren tachtig waren daar nog iets meer dan 1.000 mensen tewerkgesteld. ACV Metaal deed in 1994 een uitgebreide studie over Philips wereldwijd en in ons land. Wie die studie vandaag ter hand neemt, weet niet wat hij leest. In 1986 had de groep bij ons 18.617 personeelsleden, in 1990 nog maar 13.951. Vanuit Nederland werd dan de Centurion-operatie op gang getrokken. Twee jaar later zat men met 10.345 mensen dicht bij de dramatische bodem van tienduizend. Al snel dook men onder die lat. Het afslanken hield maar niet op. Veel had met foute inschattingen of zelfs miskleunen te maken.

Briljant, maar wereldvreemd

Philips Brugge, ooit de grootste televisiefabriek ter wereld, met op het hoogtepunt ruim 2.200 man personeel, verkeek zich op hogedefinitietelevisie (HDTV), liet zich vanuit het Verre Oosten het gras voor de voeten wegmaaien in de LCD-markt, spartelde verder en ging dicht in 2014. “HDTV is een kind van de industrie”, waarschuwde men in 1990. Die toestellen waren gewoonweg veel te duur voor de markt en de kabeltechnologie stond nog niet volledig op punt. HDTV was een doodgeboren kind. Brugge is een mooie illustratie van een ingebakken probleem bij Philips. Er waren briljante ingenieurs aan boord die voor technologische huzarenstukjes zorgden, maar weinig voeling hadden met de markt. Video 2000 is allicht het meest sprekende voorbeeld.

Video 2000, zo werd door iedereen erkend, was als eerste videorecorder ooit, een echt pareltje. Het was superieur aan het VHS-systeem van JVC. Maar zie, Video 2000 haalde het niet. De reden was simpel. Philips zette de recorder op de markt als een toestel om televisieprogramma’s op te nemen, om films af te spelen en als apparaat om bijvoorbeeld taalcursussen af te spelen. Er was bij het calvinistische Philips geen denken aan licenties af te leveren voor porno. JVC had geen bezwaar. En in welk segment kende de – toen nog erg dure recorder – zijn doorbraak? Precies. Exit Video 2000.
Software is the name of the game…

In Eindhoven had men de les begrepen: zonder software kon hardware nooit doorbreken. Omdat de productie van de compact disc (cd) helemaal door de Aziatische fabrikanten werd gedomineerd en men in de fabriek in Hasselt (optische systemen) moest bijsturen, kwam men met de interactieve compact disc (cd-i) en video cd. De man die dat in goede banen moest leiden, was Gaston Bastiaens, de latere CEO van Lernout & Hauspie. “Software is the name of game,” zei hij tegen wie het wou horen. Hij zorgde voor software, maar helaas reed hij zich vast bij de distributie. De systemen flopten. Hasselt, ooit goed voor meer dan 5.000 werknemers, ging dicht in 2002. Andere vestigingen werden verkocht, zoals de luidsprekerfabriek in Dendermonde. Ontmantelingen, sluitingen, verkopen… het hield maar niet op. Ook het concern verloor veel van zijn aureool. Volgens de Nederlandse journalist Marcel Metze, die een paar boeken schreef over Philips, is veel inherent aan de managementrekrutering die heel veel weg had van inteelt en nepotisme.

RVW