De nazisocialisten van Ruegen

Wie had dat gedacht, in De Standaard een applausje van architectuurredacteur Geert Sels voor een plek die Kurt Ruegen zeer nauw aan het hart ligt: het grote eiland aan de Duitse Oostzeekust, Ruegen. Geert, die best te pruimen is – wat niet geldt voor zijn “politieke” confraters bij die krant – kijkt naar Prora op Ruegen, omdat in dat meer dan merkwaardige vakantieoord een bouwpromotor aan de slag gaat die de site vakkundig wil heropbouwen voor verblijfstoerisme. Vlaamse 60-plussers blijven naar Duitsland reizen. Echter, ze trekken dan haast met zijn allen naar een lijn vanaf het Zwarte Woud zuidwaarts. Het noordoosten van Duitsland – tot aan de val van de Muur versperd door de DDR, maar niet voor de sympathisanten van de sp.a en de KP, die het niet konden laten daar van het toegepaste socialisme te genieten – blijft tot vandaag onbekend en onbemind. Dat is fout. Ik heb zelden meer fraaie kustdorpen gezien dan op Ruegen en de eilanden, eerder eilandjes, in de buurt. Een tip voor wie houdt van geschiedenis: vanop Ruegen is een sprong naar Peenemünde op het eilandje Usedom, waar de V2-raketten van Wernher von Braun werden uitgetest, een plezante daguitstap.

Edelgetto’s

Dat de DDR de kustdorpen aan de Oostzee tot halve ruïnes liet vervallen, buiten wat edelgetto’s voor de top van de “partaai”, zal u niet verbazen. De typische en ingewikkelde staketsels tot ver in zee met promenades, zomercafés en kiosken zijn ondertussen hersteld. Het wit van de zomervilla’s van families als de Buddenbrooks van Thomas Mann, zoals geweten een verliteraturisering van zijn gezinsgeschiedenis, glinstert opnieuw in Binz en Sassnitz. Voor je over een dijkbrug Ruegen binnenrijdt, passeer je het eens zo sombere Stralsund, ook weer opgefrist. En wat zag uw Kurt daar de eerste maal in een zielige winkelstraat? Een koperen plaat om te melden dat Angela Merkel daar voor CDU kantoor hield voor zij opklom tot Frau Deutschland.

Geert Sels is gepakt door Prora. Je zou van minder. Voor Antwerpenaars gaat de vergelijking op. Prora is een strandstad met het dubbele van alle blokken van de Luchtbal naast mekaar. Kilometers gebouwen, met aan de voorzijde het strand en aan de achterzijde dennenbossen. Prora was een stunt van de nazi’s voor de werkmensen en een groot project van Kraft durch Freude, een vrijetijds-, cultuur- en volksverheffende organisatie die haar inspiratie onder meer, en niet het minst, zocht bij onze Hendrik de Man en zijn humaan marxisme (later socialisme). Vanaf 1933 werden de syndicalisten verplicht lid gemaakt van het Deutscher Arbeiterfront. Dat DAF stichtte Kraft durch Freude, KdF. Berekend was dat de arbeidende mens per jaar 8.760 uren bezig was in zijn atelier of kantoor, 2.920 uren sliep en dat er dan 2.555 uren bleven voor “die Freizeit”. Die vrije tijd moest zinvol en gezond doorgebracht worden. KdF verkocht voor 1940 meer dan 38 miljoen tickets voor theateropvoeringen. Gepland werden vijf “Seebäder” in de stijl van Prora. Dus, voorwaarts voor een rij gebouwen van 4,5 kilometer lang. Duizenden raampjes kijken uit over de Oostzee. In die vakantiesilo’s konden gelijktijdig 20.000 mensen genieten van de lucht, het strand, de zon en elkaar. Met een vakantie van tien dagen konden er tussen mei en september 300.000 gasten terecht. Langs de linkerzijde van de kolos van Prora zie je nog de kaai in zee steken waar schepen zouden aanmeren die vakantiegangers naar verre bestemmingen als Madeira moesten voeren. Arbeiders op een luxeschip naar de Azoren… Ja, Adolf Hitler hield van de werkers. De bouw van Prora begon in 1936 en diende rond te zijn in 1941. Tienduizend kamers van twaalf vierkante meter met twee bedden zouden verrijzen. Architect Clemens Klotz kreeg van Robert Ley, hoofd van KfD, de opdracht. Hij behaalde er op de wereldtentoonstelling van 1937 in Parijs een prijs mee. Na 1945 probeerde het Rode Leger de hele zwik in de lucht te blazen, maar het Duitse betonstaal was sterker dan het Russische buskruit. Daarop werd Prora een kazerne van “der Nationalen Volksarmee der DDR”. Ook bevriende militairen waren welkom. Cubanen kwamen op bevel van Fidel Castro naar Prora voor training. Na de val van de Muur kon je er terecht in een jeugdherberg en bij een Kultur-Kunststatt, voor een allegaartje van koekebakkerskunst en kitsch.

Nazisme = Duits socialisme

Het verhaal van Geert Sels in De Standaard toonde wel hoe onwetend zelfs journalisten kunnen zijn. ‘t Is niet zijn specialiteit, het nationaalsocialisme. Tot spijt van al wie zich gisteren en vandaag socialist noemt – de rode en de groene soort (alhoewel de nazi’s de eerste ecologisten waren) – was het woord socialisme in nationaalsocialisme van de NSDAP (AP staat voor Arbeiterpartei) geen foefje. De nazi’s idealiseerden (en bedwongen) de werkende mens en hadden er veel voor over om die zich goed te doen voelen, en hem of haar productief te houden. Over dat nationaalsocialisme het volgende weetje: de beurs van Frankfort werd eenmaal, en slechts eenmaal in haar geschiedenis, kort en klein geslagen door antikapitalisten, en dat waren niet de communisten, wel de bruinhemden van de Führer.

Kurt Ruegen