Hugo Verriest COV.indd“De pastor van te lande”: Hugo Verriest geboekstaafd

Lange jaren werkte de Tieltse historicus Romain Vanlandschoot (°1933) aan een biografie over de West-Vlaamse priester-pedagoog Hugo Verriest (1840-1922). Eerder publiceerde hij al gewaardeerde biografieën over Joris Lannoo en Albrecht Rodenbach. Het verschijnen van de Verriest-biografie diende enkele keren uitgesteld te worden.

Eind december was het dan zover en lag “Hugo Verriest: biografie” in de boekhandel. Het is letterlijk een monumentaal boekwerk geworden, met meer dan zeshonderd bladzijden, groot formaat, en 1.500 eindnoten, die echter in een schier onleesbaar corpus gedrukt staan. Binnen het kader van een bespreking dienen we ons tot enkele facetten uit en over het boek te beperken.

Rodenbach

Vanlandschoots onderwerp hoort volledig thuis in de lijn Gezelle-Verriest-Rodenbach-Verschaeve. Gezelle was de op handen gedragen leraar van Hugo Verriest aan het Klein Seminarie van Roeselare. Eenmaal Verriest zelf priester-leraar aan dezelfde instelling werd, was Albrecht Rodenbach één van zijn pupillen van de zogenaamde Wonderklasse. Na de Eerste Wereldoorlog volgde Cyriel Verschaeve Verriest op als geestelijke bezieler en gewaardeerd redenaar van de Vlaamse Beweging.

Pastoor Verriest nam binnen de Vlaamse taalstrijd vóór 1914 een centrale plaats in. Steeds ijverde hij voor de taalwetten binnen het onderwijs en voor het Nederlands. Met zijn opinie bestreed hij de West-Vlaamse particularisten.

Al op jonge leeftijd werd Hugo geconfronteerd met de sociale ellende van het Vlaamse volk. In het midden van de 19de eeuw was vader Verriest in Deerlijk één van de onverschrokken krachten die de hongersnood en de tyfus, die in zijn gemeente woekerde, te lijf ging. Hugo werd zijn verdere leven door die ellende getekend. Als priester zette hij zich, naast de Vlaamse ontvoogdingsstrijd, blijvend in voor de sociale en democratische rechten van de Vlamingen; tot groot ongenoegen van de Brugse bisschoppen met wie hij doorgaans in onvrede leefde. Een lovend woord voor zijn inzet kon er in Brugge niet vanaf. Zo behoort ook Verriest tot de “petits vicaires”.

Hij was een begenadigd en uiterst succesrijk spreker. Eén van zijn meest beroemde redes, in 1872, stond in het teken van het alombekende “Eertijds heeft er een volk bestaan…”. Die rede was echter niet zozeer een lofrede op het rijke Vlaamse verleden, maar veeleer een toekomstprogramma. Naar aanleiding van een taalincident (“De Groote Stooringhe”) in 1875 aan het Roeselaarse college werd hij enige tijd uit het seminarie weggezonden. Het trof hem zeer. Zeer tot ongenoegen van zijn geestelijke overheid trok Verriest zich het verdere lot van Berten Rodenbach, die in Leuven in psychische nood verkeerde, nauw aan.

Via een kleine omweg werd hij tot principaal (directeur) van het college in het liberale Ieper benoemd. Daar werd Verriest geconfronteerd met deels verkrotte gebouwen en een openstaande schuld. De financieel onkundige directeur liet allerhande noodzakelijke verbouwingswerken uitvoeren maar hierdoor stegen de schulden verder. Een deel van die schulden sleepte hij mee tot aan zijn levenseinde. Het bezorgde hem een blijvend trauma. Te meer omdat ‘Brugge’ niet bepaald happig was om hem hierin te helpen. Na zijn jaren in Ieper volgden er pastoorsbenoemingen in Wakken en Ingooigem, waar hij nauw bevriend werd met de opkomende schrijver Stijn Streuvels. In Wakken kon hij goed overweg met notaris (en later burgemeester) Edmond van Severen, vader van Joris. In die kleine gemeente botste Verriest met de behoudsgezinde ultrakatholieke kasteelheer, die beste maatjes met de Brugse bisschop was. Gevolg was dat de door het volk graag geziene pastoor weg moest.

Uitweidingen

Van 1884 tot 1914 werd België bestuurd door uitsluitend katholieke regeringen. De opeenvolgende Brugse bisschoppen waren uiteraard in hun nopjes. Toch waren er enkele stoorzenders. Eén van hen was de populaire “pastor van te lande”. De bisschoppen deden wat ze maar konden om de Vlaamse Beweging te verloochenen en te verbieden. Verriest trok er zich weinig van aan. Hij stimuleerde tot grote woede van de bisschoppen Faict en Waffelaert zowel de christendemocraten binnen de katholieke partij, als de daensisten. Erger, pastoor Verriest onderhield nauwe contacten met een hele reeks liberalen en vrijzinnigen (Max Rooses, Camille Huysmans, August Vermeylen…). Op dat vlak, en dat wordt door zijn biograaf terecht onderstreept, was Verriest zijn tijd ver vooruit. Bij zijn grootse viering in 1913 had hij een vrijgevochten en onafhankelijke positie ingenomen. Het getreiter van zijn oversten legde hij naast zich neer.

Uiteraard achten we ons gelukkig met deze biografie. Toch dienen we enkele minder gunstige punten aan te voeren. De kamergeleerde Vanlandschoot veronderstelt van zijn lezers een redelijke voorkennis. Waarom nam een neerlandicus in opdracht van de uitgever het boek niet onder handen? Het zou de leesbaarheid ten goede zijn gekomen. De lectuur vergt enig doorzettingsvermogen. Het ene moment krijgt de lezer een ontleding van één van Gezelles gedichten voorgeschoteld, en het andere moment een exposé over de onderwijshervorming aan de West-Vlaamse colleges in het midden van de 19de eeuw. Ieder detail uit het leven van Hugo Verriest wordt zorgvuldig uitgepluisd. De lezer wordt overstelpt met informatie, die vaak gepaard gaat met talloze uitweidingen. Daarnaast zijn er een aantal storende drukfouten blijven staan. Zo zijn er bijvoorbeeld twee hoofdstukken ‘VII’ (bladzijde 265 en 309). Op bladzijde 488 staat ‘ontkende’ in plaats van ‘ontketende’.

Gezien de enorme hoeveelheid materiaal die in deze stevige biografie verwerkt werd, hadden we ons op het einde aan een bondig slothoofdstuk verwacht. Eilaas, Vanlandschoots “beverbiografie” bevat noch een besluit, noch een epiloog. Zo blijft de lezer toch wat op zijn honger zitten. Een personenregister is wel aanwezig.

De klassiek gevormde lezer met tijd zal aan dit boek heel wat plezier beleven. Het is de vrucht van vele jaren noeste arbeid.

MAEKEBLYDE


Titel: “Hugo Verriest: biografie”
Auteur: Romain Vanlandschoot
Uitgeverij: Lannoo
Jaar: 2014
Bladzijden: 616
Prijs: 49,99 euro
ISBN: 978 94 014 0989 6

Koop dit boek in onze webwinkel. KLIK HIER.