Praten met professor Peter van Nuffelen

Waarom toch knuffelt sp.a de Griekse partij Syriza?

Griekenland is een verscheurd land. Het duel tussen links en rechts is onbeslecht. Dat wortelt in een wrang oorlogsverleden, een bloedige burgerkrijg en een rechtse dictatuur. Vlaamse socialisten die juichen om de overwinning van Syriza zijn naïef.

2015-09_05_Praten met Peter Van Nuffelen (Medium)In de departementsgang naar de werkkamer van Peter van Nuffelen hangt een kleurige affiche voor een internationaal congres over oude geschiedenis, dat pas is beëindigd en waar de jonge Gentse professor de covoorzitter was. Oude geschiedenis is de verzamelnaam voor de beschaving van de Grieken en Romeinen, en de beschavingen in het Middellandse Zeegebied en het Nabije Oosten. Professor Peter van Nuffelen leest dagelijks op het scherm ‘I Kathimerini’ en ‘Ta Nea’, respectievelijk De Standaard en De Morgen van Griekenland. Niet alleen het antieke Griekenland, ook het huidige Griekenland is zijn passie. Hij leerde Nieuw-Grieks tijdens een Erasmusjaar in Thessaloniki.

‘t Pallieterke: u publiceerde een vrije tribune in De Standaard over Griekenland, met als stelling: lezer, pas op, want beseft u wel voldoende de diepe polarisering in Griekenland?

Peter van Nuffelen: “Ik schreef die column uit verbazing over het feit dat iedereen in West-Europa zichzelf in Syriza lijkt te herkennen, zonder zich te bekommeren om de geschiedenis en de eigenheid van die partij en het Griekse politieke spectrum. Vele socialisten lijken te suggereren dat er weinig verschil is tussen wat zij wensen en wat Syriza vraagt: ze noemen haar een stap naar een socialer Europa, met een minder neoliberale koers, een anti-Duitse draai en een afzwakking van de oogmerken van de Europese Commissie. Misschien is er een samengaan van belangen op die vlakken, maar Syriza is geen sociaaldemocratische partij en wil zo niet genoemd worden. De Griekse socialistische partij is en blijft PASOK, dat is de evenknie van sp.a. Syriza is een late vorm van eurocommunisme, als afsplitsing van de vroegere communistische partij KKE. Peter Mertens van de neomarxistische PvdA is de enige politicus in Vlaanderen die zich met recht en rede een syriziaan mag noemen.”

‘t Pallieterke: de Vlaamse kranten schrijven de persagentschappen af en teren op tweede- of derdehandse bronnen.

Peter van Nuffelen: “Het onderwijs over het moderne Griekenland is in ons land niet sterk ontwikkeld. Mijn Gentse collega Mon Detrez kent de situatie uitstekend, maar hij is met emeritaat; geschiedenis van het moderne Griekenland als zelfstandig vak wordt niet gedoceerd. Heel weinig Vlaamse journalisten hebben Griekse contacten en lezen Griekse kranten. Veel is onbekend over de breuklijnen in de Griekse geschiedenis. In Griekenland gaat de links-rechtsdeling veel dieper dan hier en die is schrijnender dan onze Vlaams-Waalse guerrilla. Alle vergelijkingen lopen mank, maar denk aan de vijandigheid in België tussen enerzijds de socialisten en anderzijds de katholieken en de liberalen aan het einde van de negentiende eeuw.”

‘t Pallieterke: Syriza heeft een simplistisch wereldbeeld.

Peter van Nuffelen: “Het wereldbeeld van Syriza heeft andere coördinaten dan dat van de meeste West-Europese politici. Wij denken misschien dat Syriza aan de macht is gekomen om Griekenland van het bankroet te redden, maar zij zien hun taak als het fundamenteel hervormen van de Griekse samenleving, na jaren van rechts, kapitalistische bewind – waar PASOK evengoed onder valt als Nea Dimokratia. Syriza praat over het herwinnen van de volkssoevereiniteit, over het bevrijden van het Griekse volk. De politieke vijand, Neo Dimokratia, zou in de klauwen hebben gezeten van buitenlands kapitaal; oud-premier Antonis Samaras leverde de Grieken dus uit aan een financiële bezetter. Neo Dimokratia is gesticht door Konstantinos Karamanlis in 1974, na het kolonelsregime, en is de erfgenaam van de centrumrechtse en liberale stromingen van voor de dictatuur. Daar staat tegenover dat Syriza een veel grotere sympathie heeft voor Rusland, als erfgenaam van de Sovjet-Unie.”

‘t Pallieterke: Griekenland vandaag begrijpen kan niet zonder te weten wat er tijdens de Koude Oorlog is gebeurd.

Peter van Nuffelen: “Griekenland riskeerde na 1945 in het communistische blok terecht te komen omdat de belangrijkste verzetsgroep communistisch was. De VS wilden die ontwikkeling niet. Churchill, die optrad voor Washington én de Britse oogmerken – het belemmeren van een communistische greep op het Midden-Oosten -, en Stalin onderhandelden. Hun conclusie luidde: Griekenland behoort tot het westerse blok. De communisten boycotten de verkiezingen van 1946 en in de burgeroorlog die volgde, stonden links en rechts tegenover mekaar. De communisten ontvingen steun van Joegoslavië en aanvankelijk de USSR, maar Stalin trok zich later terug. De communisten verloren de oorlog en daarop volgde tot in 1974 een rechts bewind. De communistische partij werd verboden. Die onderdrukking voedt tot vandaag het wantrouwen van de Griekse linkerzijde ten opzichte van de rechterzijde en de Griekse staat.”

‘t Pallieterke: en Turkije en de Koude Oorlog?

Peter van Nuffelen: “Griekenland en Turkije traden samen toe tot de NAVO in 1952. Snel werd Turkije strategisch veel belangrijker dan Griekenland. Toen Turkije het noorden van Cyprus bezette, lieten de NAVO-partners betijen, omwille van de militaire rol van Turkije. De nieuwe minister van Defensie, Kamenos, stuurde kort na zijn aantreden Griekse straaljagers naar Turkije en de Turken haalden gelijkaardige grapjes uit met hun piloten.”

‘t Pallieterke: het kolonelsregime was bitter.

Peter van Nuffelen: “De rechtse staat voor de dictatuur was zeer anticommunistisch en daarnaast groeide de verwevenheid, de interpenetratie van de “kratos”, de officiële staat, met de “parakratos”, een parallelle staat met steun bij de politie en het leger. Over die verwevenheid bestaat tot op de dag van vandaag veel wazigheid. Denk aan de film Z van Costa Gavras van 1969, een internationaal bejubelde aanklacht tegen de junta, gebaseerd op een roman over de moord op de linkse intellectueel Grigoris Lambrakis tijdens een anti-Vietnambetoging in 1963. Zelfs premier Karamanlis, leider van een rechtse regering en later stichter van Neo Dimokratia, zuchtte, wie heeft het hier voor het zeggen? Alle vergelijkingen lopen mank, maar zie naar de verstrengeling in Italië van de politiek en de maffia. Het kolonelsregime zou men kunnen begrijpen als een machtsgreep van de “parakratos” en dus een intensivering van de onderdrukking van alles wat links was.”

‘t Pallieterke: premier Tsipras nam meteen maatregelen, toch?

Peter van Nuffelen: “Ja, vandaag blijft Grieks links zeer wantrouwend ten aanzien van de politie, minder ten aanzien van het leger. Premier Tsipras wil de oproerpolitie breidelen. Griekenland heeft een demonstratiecultuur van linkse en rechtse groeperingen. De radicaal linkse vleugel van Syriza wordt geleid door de huidige minister van Economische Ontwikkeling, Lafazanis. Die pocht: ‘Als er een betoging is voor mijn ministerie, dan doe ik mee.’ Premier Tsipras verklaart: ‘Ik zou trots zijn als mijn kinderen tegen mij manifesteren.’”

‘t Pallieterke: studenten spelen een rol in de Griekse politiek…

Peter van Nuffelen: “De dictatuur viel in 1974 door haar onbekwaamheid, door de problemen met Cyprus en het verzet van de bevolking. Bij dat volkse verzet vormden studenten, vooral die van de Technische Hogeschool van Athene, de voorhoede. Op 17 november 1973 werd hun verzet brutaal onderdrukt, wat telkens op 17 november wordt herdacht. Minister Lafazanis was betrokken bij de studentenopstand en Tsipras werd erdoor geïnspireerd.”

‘t Pallieterke: Griekse universiteiten zijn buitenbeentjes…

Peter van Nuffelen: “Tja, door die verzetsstrijd en uit dankbaarheid werd de autonomie van de universiteiten vastgelegd in de grondwet. Dit betekende onder meer het recht op asiel. De politie mocht tot in 2011, toen er een hervorming kwam, niet op de campussen zonder toestemming van de rector. De bedoeling was dat een dictatoriale kracht nooit meer de vrije gedachten aan banden zou kunnen leggen. (lacht) Spijtig genoeg had dit minder mooie kanten. Ik zag tijdens mijn Erasmusjaar op de campus van Thessaloniki de verdovende middelen en de piraat-cd’s vrij verhandeld worden. De nieuwe regering wil de hervorming van 2011 herzien, wat een grote symboolwaarde heeft voor de linkse ex-studentenactivisten.”

‘t Pallieterke: veel Grieken zijn ongelukkige burgers.

Peter van Nuffelen: “Vandaag is er natuurlijk de schrijnende socio-economische situatie, maar die versterkt traditionele twijfels. Grieken voelen zich soms geklemd tussen een glorieus, klassiek verleden en het veel moeilijkere heden. Buitenstaanders zien vaak het werkelijke Griekenland niet en projecteren hun ideaal op het land. De romantische Europese vrienden van Griekenland in de negentiende eeuw, de zogenaamde Filhellenen, wilden het oude Athene doen herleven. Dat is natuurlijk niet gelukt en het nieuwe Griekenland is, vanzelfsprekend, ook de erfgenaam van het Byzantijnse en Osmaanse verleden. Veel Grieken hebben een haat-liefdeverhouding met hun eigen onvolkomen land en sommigen zoeken hun heil in het buitenland.”

‘t Pallieterke: kan Griekenland zonder Europa?

Peter van Nuffelen: “Dat is een zeer interessante kwestie. Het debat daarover is wat verstomd, maar het zal, naargelang de evolutie van de gesprekken tussen Griekenland en de Europese Unie, opnieuw de kop opsteken. De Grieken discussieerden vroeger vaak over de vraag: zijn wij Europees of zijn wij oriëntaals en gericht op het Oosten? Economisch, zegt de traditionele politieke elite, horen wij bij de Europese Unie, maar een belangrijke minderheid verwerpt de culturele verwantschap met West-Europa. Minister Lafazanis staat sceptisch ten opzichte van de EU als westers huis. Zijn vleugel van Syriza meent dat Griekenland niks te zoeken heeft in West-Europa en niks moet met de euro. Denk aan de twist tussen de Russische slavofielen, die niet wilden weten van West-Europa, en de westersgezinden à la tsaar Peter de Grote.”

‘t Pallieterke: speelt de orthodoxe godsdienst een rol?

Peter van Nuffelen: “De kerk binnen Griekenland is klassiek eerder rechts en een strikte scheiding tussen Kerk en Staat bestaat niet. Door hun orthodoxe traditie hebben Rusland en Griekenland goede banden. Die orthodoxe solidariteit speelt ook op andere vlakken. Vergeet niet dat de Servische premier Milosevic heel lang steun heeft ontvangen van de Grieken. De Griekse regering is traditioneel sceptisch over sancties tegen orthodoxe landen. De orthodoxie bepaalt mee de Griekse identiteit. De orthodoxe kerken zijn autocefaal, dus zelfstandig, onafhankelijk, zonder overkoepelende en bindende concilies tussen die kerken. Ook is er wantrouwen ten opzicht van het westerse christendom, in het bijzonder de rooms-katholieke kerk. Ik logeerde op het appartement van een Atheense pope en zag een boekenrek met anti-paapse teksten. ”

‘t Pallieterke: Griekenland collaboreerde actief met nazi-Duitsland.

Peter van Nuffelen: “Griekenland behoorde tot de as-mogendheden, maar tijdens de bezetting was er inderdaad collaboratie met de nazi’s. Van 1936 tot 1941 regeerde de dictator Metaxas, die geen Hitler was, eerder een Mussolini. Dat belette Italië en Duitsland niet om Griekenland binnen te vallen en te bezetten, waarna bepaalde groepen in dienst van de bezetter traden. Zoals in veel landen was de bezetting soms erg brutaal. De rechtse collaboratie is bedekt met de mantel der liefde, in de context van de gewonnen burgeroorlog. Rechtse bendes vonden een onderkomen in de “parakratos”. Daarom is het erg moeilijk voor Grieks links en rechts om het eens te worden over de geschiedenis van de burgeroorlog. De nieuwe Griekse regering verwijst bijvoorbeeld naar een schuldenconferentie van 1954, waar de Duitse schuld werd kwijtgescholden, en wil een gelijkaardige vrijdom. Alle Griekse regeringen gaan er trouwens vanuit dat Duitsland hen nog altijd geld schuldig is. Men strooit rond dat het bedrag groter is dan alle hulp die het IMF en de EU gegeven hebben. Dat wekt onrealistische verwachtingen bij de bevolking.”

Frans Crols


Griekse Heimatvertriebenen

De “megali katastrofi” is een diepe nationale wonde in Griekenland. In 1923 werden 1,3 miljoen Grieken verdreven uit Turkije, terwijl 300.000 moslims Griekenland verlieten. De dubbele repatriëring volgde op een oorlog tussen Griekenland en het nieuwe Turkije van Kemal Ataturk. Peter van Nuffelen: “Enerzijds is Griekenland een zeer homogene staat met 98 procent Grieken en anderzijds is de staat verscheiden. De Griekse inwoners van Klein-Azië woonden in vele, diverse gemeenschappen, grote en kleine, en spraken Grieks, Griekse dialecten en Turks. Ganse Griekse dorpen uit Turkije vestigden zich in Griekenland en behielden hun taal, tradities, muziek en heimwee. Vergelijk het met de Duitse  Heimatvertriebenen van Oost-Pruisen en Tsjechië na 1945. Onder de verdrevenen van Pontus in Noord-Turkije leeft een stroming die haar repatriëring en het voorafgaande geweld wil erkend zien als een genocide, maar daar heeft Turkije geen oren naar.”


 

Oudheid en godsdienst

Peter van Nuffelen (38) is geboren in Herentals, studeerde geschiedenis, met de specialiteiten godsdienstgeschiedenis en de Late Oudheid aan de KU Leuven en de UCL. Hij is na werkvisites in Exeter, Oxford en Genève sedert 2009 professor aan de Vakgroep Geschiedenis van de UGent.

Uit zijn boekenrek trekt professor Van Nuffelen een studie van kronieken uit de Syrische renaissance van de twaalfde en de dertiende eeuw: “Het Syrisch is een vorm van het Aramees en de taal waarin een belangrijke groep christenen zich vanaf de derde eeuw uitdrukte. Naast hun eigen indrukwekkende literaire productie waren Syrische christenen belangrijke bruggenbouwers tussen de Griekse en de Arabische beschavingen. Vanuit westers perspectief is het belangrijk te weten dat Syrische christenen hebben bijgedragen aan de vertalingen van antieke wetenschappelijke en filosofische teksten naar het Arabisch, die dan later weer naar het Latijn vertaald werden.”


Tags assigned to this article:
2015-09Op de praatstoel

Related Articles

Buitenlands spervuur

Sluipend totalitarisme The Moscow Times richt zich op een publiek van buitenlanders en Engelstalige Moscovieten. Het is één van de

Vrije tribune Robrecht Vermeulen

Contingentering van artsen: een communautair addertje Gezondheidszorg heeft een steeds groter deel van het budget naar zich toe getrokken. Bij

Vrij spel van de Brusselaars (1/2)

In een recent interview volgt Jean-Pierre Rondas een redenering die in bepaalde kringen van de Vlaamse Beweging stilaan klassiek begint