Uit de smalle beursstraat

Nooit meer groei

We mogen de komende jaren al blij zijn als onze economie met 1 procent groeit.  Economen denken zelfs dat de West-Europese landen jaren van nulgroei zullen beleven. Reden: zwakke bevolkingsgroei en ondermaatse innovatie.

Economen applaudisseren tegenwoordig wanneer de Nationale Bank van België of het Planbureau voor België een economische groei van meer dan 1 procent voorspellen. De tijd van een groei van 3 tot zelfs 6 procent, in de jaren zestig van vorige eeuw, is voorbij. Hetzelfde geldt voor de Europese economie. 2 procent groei is uitgesloten. In het interessante boek ‘Croissance zéro’ van de Franse econoom Patrick Artus wordt gesteld dat de potentiële groei van Europa en de VS geëvolueerd is van 2,5 procent in de jaren negentig tot 1 procent vandaag.

Hoe komt dat? De oorzaken liggen voor de hand. De twee motoren van de economische groei laten het afweten. De eerste motor is de toename van de arbeidsgeschikte bevolking. Het aantal mensen neemt niet meer zo snel toe als vijftig jaar geleden, dus blijft ook het aantal werkenden stabiel. De tweede motor, de productiviteitswinst (wat een werknemer op een uur tijd kan produceren), ligt te laag. Productiviteit is onlosmakelijk verbonden met innovatie. De voorbije drie eeuwen hebben een aantal innovaties voor nooit geziene productiviteitswinsten gezorgd. Er was de stoommachine aan het eind van de achttiende eeuw, er waren de elektriciteit en de auto rond de eeuwwisseling, en er was de telecom- en internetrevolutie twintig jaar geleden. Meer in detail: tussen 1891 en 1972 was er een sterke en duurzame groei van de productiviteit door de tweede industriële revolutie. Tussen 1996 en 2004 was die groei er dankzij de telecom. Maar daarna blijken nieuwe technologieën, zoals sociale media, de productiviteit niet te hebben ondersteund.

Wie de economische wereldgeschiedenis in ogenschouw neemt, merkt dat die sterke groeiperiodes eigenlijk uitzonderingen waren. De wereldwijde groei sinds de middeleeuwen lag rond 0,5 procent. Het zijn die innovaties die voor een opwaartse beweging gezorgd hebben.  In historisch perspectief waren het echter ‘gemakkelijke’ innovaties.

De economische vernieuwing zoals we die nu kennen, is veel complexer. Er wordt inderdaad gezocht naar nieuwe energiebronnen, maar die liggen diep onder de zee of onder poolijs. Dat betekent dat de ontginning zeer duur is. Ook de biotechnologische en farmaceutische innovaties zijn dermate duur dat hun effect op de economische groei beperkt is. Het aantal medicijnen dat met een investering van 1 miljard euro kan worden ontwikkeld, is sterk aan het dalen.

Het gebrek aan groei en innovatie heeft directe gevolgen voor de welvaart van grote delen van de bevolking. Als de economische groei laag blijft, betekent dit dat de economische koek die te verdelen valt niet groter wordt. Dat betekent dat er winnaars en verliezers zijn. De winnaars lijken de aandeelhouders en de vermogenden, die een steeds groter deel van de koek binnenhalen. De inkomensverdeling is meer en meer in het nadeel van de loontrekkenden. De kloof tussen ‘aandeelhouders’ en ‘werkenden’ zal nog groter worden, want om investeerders aan te trekken, zullen ondernemingen kapitaal beter vergoeden.

Lagere groei betekent ook minder jobs, vooral voor de laaggeschoolden. En wie schulden heeft, zit ook met een probleem. De slabakkende groei betekent dat lonen minder snel stijgen en dat af te betalen schulden zwaar doorwegen. Vooral de koopkracht van midden- en lagere inkomens gaat erop achteruit.

Wat is de oplossing? Er is geen pasklare oplossing. Misschien duikt er een nieuwe innovatie op die de economische groei opnieuw aanstuurt. Ondertussen moet de moeilijke periode overwonnen wonnen met maatregelen die economen al jaren bepleiten: minder lasten op arbeid om toch jobs te creëren, lagere uitkeringen en lagere overheidsuitgaven voor sociale zekerheid. Op die manier kunnen regeringen meer investeren in onderzoek en ontwikkeling, en zo voor nieuwe innovatie-impulsen zorgen.

Angélique Vanderstraeten


Tags assigned to this article:
2015-09Beurs

Related Articles

Generation Separation

Beginnende journalisten die verbonden zijn aan de Duitse mediamagnaat Axel Springer trekken sinds kort door heel Europa. Zij gaan op

Vlaamse Beweging zondag: ze zullen hem niet zaventemmen

Als je het in afgewandelde kilometers uitdrukt, dan heeft die goeie ouwe Vlaamse Beweging vorige zondag in Zaventem heel wat