Gekke Grieken en dolle Duitsers

Wat weten wij over Griekenland buiten dat het in de zon ligt, iets te maken heeft met het begin van de Olympische Spelen, dat er veel ouzo wordt gedronken bij het kijken naar de sirtaki, de bakermat is van de Europese cultuur en de bron van fraaie antieke verhalen? Het zal geen verwondering wekken dat massa’s mensen hun oren horen tuiten als zij de eurocommunistische premier Tsipras (van Syriza) luidkeels en gemeend horen foeteren over Duitse herstelbetalingen voor wat de Grieken is aangedaan in 1940-’45. Is die man, om een smaakvol Jiddisch woord te gebruiken, mesjogge? Aandachtige Pallieterlezers – er zijn er geen anderen – zullen zich een recente Praatstoel herinneren, met de zeer deskundige Gentse professor Peter van Nuffelen. Hij is een specialist Oude Geschiedenis en leest dagelijks op het beeldscherm de Griekse De Standaard en de Griekse De Morgen, want hij kent Nieuw-Grieks. Van Nuffelen wees in de Praatstoel op het diepe, diepe trauma dat de bezetting van Griekenland door Duitsland meebracht, en hoe die bezetting leidde tot een gruwelijke burgeroorlog en een jarenlang kolonelsregime.

Collaboratie

Peter van Nuffelen in Praatstoel: “Griekenland behoorde tot de asmogendheden maar tijdens de bezetting was er inderdaad collaboratie met de nazi’s. Van 1936 tot 1941 regeerde de dictator Metaxas, die geen Hitler, maar eerder een Mussolini was. Dat belette Italië en Duitsland niet om Griekenland binnen te vallen en te bezetten, waarna bepaalde groepen in dienst van de bezetter traden. Zoals in vele landen was de bezetting soms erg brutaal. De rechtse collaboratie is bedekt met de mantel der liefde, in de context van de gewonnen burgeroorlog. Rechtse bendes vonden een onderkomen in de “parakratos”, de ondergrondse staat in de staat in Griekenland. Daarom is het erg moeilijk voor Grieks links en rechts om het eens te worden over de geschiedenis van de burgeroorlog. De nieuwe Griekse regering verwijst bijvoorbeeld naar een schuldenconferentie van 1954, waar de Duitse schuld werd kwijtgescholden, en wil een gelijkaardige gunst. Alle Griekse regeringen gaan er trouwens vanuit dat Duitsland hen nog altijd geld schuldig is. Men strooit rond dat het bedrag groter is dan alle hulp die het IMF en de EU gegeven hebben. Dat wekt onrealistische verwachtingen bij de bevolking.” Tot zover Van Nuffelen.

Griekenland sukkelde op 28 oktober 1940 in de Tweede Wereldoorlog, toen Italiaanse troepen vanuit Albanië (een protectoraat van Rome) een Grieks-Italiaanse oorlog uitlokten. De Griekse soldaten konden de invasie een tijd afblokken en ze dreven de Italianen terug Albanië binnen. De Griekse weerstand lokte een interventie uit van nazi-Duitsland. Op 6 april 1941 lanceerden de Duitsers “Unternehmen Marita”; ze vielen Joegoslavië en Griekenland aan. De klus was geklaard in een maand, ondanks Britse hulptroepen die de Grieken bijstonden. Het laatste stuk Griekenland dat te veroveren viel, was Kreta. De Duitsers gooiden tijdens “Unternehmen Merkur” duizenden Fallschirmjäger en zweefvliegtuigen in de slag. 4.000 gesneuvelden waren het gevolg. Het Oberkommando stopte met de grootschalige inzet van luchttroepen voor de rest van de oorlog. Militaire historici zijn er vandaag van overtuigd dat de Duitse inspanningen in de Balkan en Griekenland belangrijke middelen opslorpten en de inval in Rusland met een maand opschortte, waardoor de Wehrmacht er niet in lukte Moskou tijdig te bezetten.

Het verslagen Griekenland werd bezet en verdeeld tussen Duitsland, Italië en Bulgarije. De koning en zijn regering namen de vlucht naar Egypte. De eerste pogingen van het gewapende verzet liepen op niets uit. De weerstand kwam pas in 1943 en 1944 op gang. Grote bergachtige stukken van Griekenland werden land van de maquisards. Ook het Belgische verzet had een gematigde en een linkse vleugel, en die opdeling speelde in Griekenland een nog veel zwaardere rol. De conflicten tussen links en centrum ontploften in een burgeroorlog, tussen einde 1943 en de lente van 1944. De regering in ballingschap vormde haar eigen troepen en die dienden naast de Britten in het Midden-Oosten, Noord-Afrika en Italië.

Boeken

Het Griekse vasteland werd in oktober 1944 bevrijd. De Duitsers trokken terug voor het opmarcherende Rode Leger en nazi-garnizoenen barricadeerden zich op eilanden voor Griekenland. Het land was verwoest door de bezetting en de oorlog. Het aantal slachtoffers wordt geraamd op 400.000 en de Joodse gemeenschap, met een eeuwenlange traditie in Saloniki (vandaag Thessaloniki), verdween volledig. Het leed van het land was niet voorbij. In 1946 barstte een venijnige burgeroorlog uit, tussen de door de Britten en de Amerikanen gesteunde regering en linkse guerrillero’s. Die burgeroorlog werd slechts na drie jaar beëindigd.

De slag om Griekenland heeft bestsellers en films voortgebracht, omwille van de inzet van Britse “special forces” en nieuwe gevechtstechnieken (de paracommando’s). De bekendste titels zijn “De Kanonnen van Navarone” en “Captain Corelli’s Mandolin”.

Kurt Ruegen