2015-10_13_Op wandel met Robert Walser (Medium)Op wandel met Robert Walser

Robert Walser (1878-1956) was een Duitstalige Zwitser die gedichten schreef, en romans, korte verhalen (waarin bijna niets gebeurt) en prozastukjes – die we nu als columns zouden bestempelen. In 1933 hield hij op met publiceren; hij werd tegen zijn zin, met fysiek geweld, als psychiatrisch patiënt in een zenuwinrichting opgenomen. Beroemde schrijvers als Franz Kafka, Susan Sontag, W.G. Sebald, Christian Morgenstern, Max Brod, Elias Canetti, Walter Benjamin en J.M. Coetzee bewonderden zijn soms geniale en altijd sublieme schrijfkunst.

Wie de novelle De wandeling, met als oorspronkelijke titel Der Spaziergang (*) gepubliceerd in 1917, leest, moet zich wapenen tegen de traagheid en de bedachtzame stem van de auteur die, bijna als een autist, maar rustig en waardig, door zijn landschappen wandelt. Soms biedt hij zelfs midden zijn tekst de lezer plots zijn verontschuldigingen aan: ‘De duizend zweepslagen neem ik voor mijn part graag terug. Het grove woord ‘idioot’ weiger zelfs ik bijval te schenken. Ik moet het afkeuren en de lezer hiervoor mijn verontschuldiging aanbieden. Aangezien ik me al vaker moest verontschuldigen, heb ik in dit soort hoffelijkheid reeds een zekere ervaring kunnen opdoen. ‘ (bladzijde 55)

Toch was hij geen schrijver die lafhartig als een vleier zijn lezerspubliek wilde behagen. Vaak werden zijn ingezonden stukken met hun bijtende ironie door de redacties van kranten, weekbladen en tijdschriften geweigerd en moest hij tijdens zijn eenzaam en tragisch leven zijn manuscripten verscheuren en in de prullenmand werpen.

Zoals Friedrich Hölderlin, was Walser een onvermoeibaar wandelaar die zich, arm en berooid maar vermomd als deftige kleinburger, als een scherpe observator door niets of niemand liet imponeren. Tijdens zijn Berlijnse periode (van 1905 tot 1913) zou hij op een feestje tegen de hem welgezinde en in Duitsland toen al wereldberoemde Hugo von Hoffmannsthal gezegd hebben: ‘Kunt u nou niet eens even vergeten dat u beroemd bent?’ Zijn hele leven bleef hij een magnifieke marginaal, die nu en dan voor korte tijd een kantoorbaan aannam, om dan weer snel ontslag te nemen en met het weinige geld dat hij had verdiend voor de vrijheid en voor de schrijverij te kiezen. Walser was een rusteloze zwerver die zich zelden ergens definitief kon of wilde vestigen en hij was ook nooit gehuwd (de hele familie Walser bleef kinderloos). Tijdens zijn verblijf in Bern (van 1920 tot 1933) publiceerde hij in het Berliner Tageblatt, de Prager Presse en de Neue Zürcher Zeitung. Iemand van de Neue Zürcher Zeitung (een bewonderaar van Walser) zei zelfs: ‘Het was altijd een gok iets van Robert Walser te publiceren, altijd kwamen er brieven van geërgerde lezers die dreigden hun abonnement op te zeggen als deze flauwekul niet ophield.’

Gelezen en geprezen

In een spottende brief (bladzijde 41) met de aanspreektitel ‘Zeer te achten Heer!’ begint hij zijn harde waarheden als volgt: ‘Moge deze eigenaardige aanhef u de zekerheid bieden dat u mij, de afzender, volledig koud laat.’

Hoe dan ook, sedert twee decennia worden de boeken van Walser in de Duitstalige wereld en ook in Frankrijk gelezen en geprezen. In 2010 werd zijn meesterwerk Jacob von Gunten. Ein Tagebuch, uit 1909, vertaald in het Frans, als L’institut Benjamenta, door Marthe Robert, die ook een lange diepgravende inleiding schreef. Ze gewaagt zelfs van “een diepzinnige lichtheid en vooral van de helderheid van zijn taal”. Op het omslag van De wandeling staat dan ook een uitspraak van Franz Kafka: ‘Walsers werk is van een uiterste eenvoud, maar slechts eenvoud werpt licht op de wereld.’ Het werd de hoogste tijd dat de boeken van Walser werden vertaald in een helder Nederlands. Dat is gelukkig gebeurd met deze zeer mooie uitgave. De tekst van deze novelle wordt gevolgd door een essay van de helaas ook al overleden Duitse schrijver W.G. Sebald, en dat begint met prachtige zinnen: ‘De sporen die Robert Walser op zijn levenspad heeft nagelaten waren zo licht dat ze bijna waren weggewaaid. In elk geval sinds zijn terugkeer naar Zwitserland in het voorjaar van 1913, maar eigenlijk van meet af aan, was hij slechts uiterst vluchtig met de wereld verbonden.’

Dat het leven soms tragisch kan zijn, en dat onze omgeving soms hard en onrechtvaardig kan zijn, weten we ondertussen genoegzaam. Maar alleen genieën of grote eenzame geesten bieden ons een sublieme vertroosting. Deze Zwitser was in elk geval geen zwetser. Zijn humor en unieke stijl moeten zeker nog meer worden gewaardeerd. Naar verluidt is de uitgever van plan nog andere boeken van Robert Walser in het Nederlands uit te geven.

De Brave Hendrik


Titel: De Wandeling
Auteur: Robert Walser (vertaald uit het Duits door Machteld Bokhove)
Uitgeverij: Lebowski Publishers,
Jaar: 2015
Prijs: 19,99 euro
ISBN 978 90 488 2638 4