De Nederlandse liberale partij VVD deed dit weekend net het omgekeerde van Bart de Wever in Antwerpen: ze stelde zich scherper op in het debat over asielzoekers, terwijl De Wever minstens de indruk gaf het migratiebeleid te willen versoepelen. Al is niets zo eenvoudig als het lijkt. Ook hier zweeft de gulden middenweg tussen vooropgestelde uitersten.

Beginnen we in Nederland. Daar wil de regeringspartij VVD het Europese asielbeleid afschaffen en de buitengrenzen sluiten. Volgens een interne beleidsnotitie van de VVD moet de nieuwe staatssecretaris van Asielzaken met die boodschap naar Europa. Boem, paukenslag?

De liberale partij van premier Rutte wil dat vluchtelingen een veilige opvang krijgen in hun eigen regio. Daar moeten ze ook een bestaan voor langere tijd kunnen opbouwen, eventueel met Europese hulp. VVD-Kamerlid Malik Azmani, de opsteller van de nota wil dat alleen vluchtelingen uit Europa nog een plek kunnen krijgen in een ander Europees land. Met het geld dat zo vrijkomt kunnen dan veel meer vluchtelingen worden geholpen. We denken hierbij dan spontaan aan de Syrische vluchtelingen in de buurlanden van dat land.

Argumenten

De VVD hanteert daarbij een vijftal argumenten. De partij vindt dat het huidige migratiebeleid in de kaart speelt van de mensensmokkelaars. Die eisen van de vluchtelingen een pak geld, dat vaak wordt gebruikt voor de gewapende strijd tegen het westen (1). Bovendien is het moeilijk om onderscheid te maken tussen echte vluchtelingen, economische migranten en terroristen (2), zegt de VVD. Het asielbeleid is ook asociaal, want alleen mensen met geld maken nu een kans (3) en leidt de huidige mensensmokkel geregeld tot menselijke drama’s (4). Tenslotte kan de massale instroom van asielzoekers volgens de VVD ook leiden tot een ontwrichting van Europese samenlevingen (5).

Samengevat: de Europese buitengrenzen gaan dicht, maar in extreme omstandigheden kunnen vluchtelingen worden uitgenodigd door een lidstaat. Ook het reguliere migratiebeleid zal herzien moeten worden. Legaal, maar gecontroleerd.

Wat de VVD voorstelt, maakt geen onderdeel uit van het regeerakkoord tussen VVD en PvdA en de Nederlandse socialisten, die van de ene electorale pandoering naar de andere sukkelen, zullen dit nooit aanvaarden.  Volgens Groen Links gaat de VVD met dit voorstel nu echt op de PVV-toer.

Hoeveel

Het aantal asielzoekers in de Europese Unie is op zes jaar tijd verdriedubbeld. Dat blijkt uit een rapport van Eurostat dat vrijdag werd gepubliceerd. In 2008 weren er in de EU meer dan 200.000 asielzoekers per jaar, in 2014 al 626.065. Een recordaantal en een nooit eerder geziene stijging van 44 procent in vergelijking met 2013. Vooral het aantal Syrische aanvragen steeg sterk: van 50.000 in 2013 naar 122.800 op een jaar tijd.

Met cijfers kan je veel uitleggen, uitvergroten of verdoezelen. Eén voorbeeld maar: België zit met 8 procent meer asielaanvragen in 2014 “aanzienlijk onder het Europese gemiddelde”, zo klinkt een verzachtende vaststelling. Kijk je echter even naar de naastliggende kolom over 2013 dan kantelt dat beeld. Het Belgische glas was al behoorlijk vol, en zoiets drukt het “stijgingspercentage”. In 2013 was België na Zweden en rekening houdend met het aantal inwoners koploper in de EU. Ook in 2014 staan we behoorlijk bovenaan.

Waarheen

Absolute cijfers zeggen natuurlijk niet veel over de “druk” van de asielproblematiek op de bevolking. Om daar een beetje zicht op te krijgen kijken we beter naar de verhouding van het aantal asielzoekers tegenover de bevolking. Zo bekeken is de druk het grootst op Zweden, met 8,4 aanvragen per duizend inwoners, gevolgd door Hongarije (4,3) door een toestroom van Kosovaren, Malta (3,2) en Oostenrijk (3,3). België telde 2,1 asielaanvragers per duizend inwoners, het EU-gemiddelde bedroeg 1,2 asielaanvragers per duizend inwoners.

Dat veel asielzoekers zich begeven naar rijkere, vaak noordelijke EU-lidstaten is begrijpelijk. Portugal (minder dan 0,1 per duizend) en Slovakije en Roemenië (0,1 per duizend) hebben geen noemenswaardige asielproblematiek.

In de EU is Syrië is met 122.800 asielaanvragers het belangrijkste land van oorsprong, gevolgd door Afghanistan (41.300 aanvragers of 7 procent) en Kosovo (37.900 aanvragers of 6 procent van het EU-totaal). Bij de opvang van vluchtelingen uit Syrië kan men zich wel iets voorstellen. Bij asielaanvragen van Kosovaren vandaag toch al heel wat minder. Kosovo werd vijf jaar geleden onafhankelijk en die onafhankelijkheid is door 108 van de 193 leden van de VN erkend. Ook in ons land komen de meeste aanvragen van Syriërs en Afghanen, maar op korte afstand volgen de Russen. Zelfde opmerking voor dat laatste land als voor Kosovo.

Los van de wetenschap dat de asielzoekers vooral in steden terechtkomen, weten we dat “gemiddeld” elke Belgische provincie er in 2014 een dorp asielzoekers (een kleine 2.500) bijkreeg. Nieuwkomers die allemaal op zoek zijn naar opvang, onderwijs, werk, huisvesting, sociale tegemoetkomingen. Een mens kan zich daar wel iets bij voorstellen.

En voor de slechte verstaanders: dit cijfer bevat niet de instroom van vreemdelingen via gezinshereniging en andere kanalen, noch van de illegalen.

België nam in 2014 zo’n 20.335 asielbeslissingen, waarvan 8.045 met goedkeuring. Waar de afgewezen asielzoekers terechtkomen, is minder duidelijk. De kans is vrij groot dat ze terechtkomen in onze steden. In Brussel, waar driekwart van de bevolking een migratieachtergrond heeft, in Antwerpen, Luik of Charleroi, waar de helft die heeft, in Mechelen of Gent waar eenderde die heeft, en hoe langer hoe meer ook in de rest van onze kleine steden, waar een vijfde een migratieachtergrond heeft.

Jawel, in Vlaanderen is de sociale kloof breed en de ongelijkheid groot. Daar iets aan doen is de taal van elke “sociale” Vlaamse partij. Maar in het licht van bovenstaande vaststelling is de langlopende litanie van klachten over toenemende (kinder)armoede, werkloosheid, onderwijsachterstand, woningnood en vervreemding niet zelden zelfkastijding.

Anja Pieters