Groen wil referenda, ma non troppo

Wouter van Besien van Groen haalde verleden week nog eens de kranten met zijn voorstel om in Vlaanderen referenda mogelijk te maken. De zesde staatshervorming heeft er immers voor gezorgd dat gewestelijke referenda voortaan inderdaad georganiseerd kunnen worden, maar die gewesten moeten wel eerst zelf de modaliteiten vastleggen. Het is hoogst onzeker dat het voorstel van Wouter van Besien het zal halen, want niet iedereen in het Vlaams Parlement is laaiend enthousiast over het principe van de volksraadplegingen.

Het zal de lezer waarschijnlijk niet verbazen dat Open Vld hevig voorstander is van referenda. Het moet één van de laatste overblijfselen van de Burgermanifesten van weleer zijn waar de partij zich vandaag nog wil achter scharen. Bovendien bekt het thema lekker gemakkelijk tussen al het burgerdemocratische gewauwel van de huidige generatie Open Vld’ers, en dat in het volste besef dat het thema volstrekt ongevaarlijk is. In België zal er toch nooit meer een ernstig referendum over een onderwerp dat er werkelijk toe doet gehouden worden. De ervaringen met het laatste nationale referendum blijven daarvoor te veel als een klamme hand boven elke vorm van referendum hangen.

Marginale partij

Ook bij de basisdemocraten van Groen beseffen ze dat maar al te goed, maar daar zit de agenda vermoedelijk toch nog iets dieper dan enkel wat modieuze en hippe praatjes. Zouden ze bij Groen eindelijk ingezien hebben dat ze in Vlaanderen nooit een rol van enige betekenis zullen kunnen spelen, omdat ze er via de parlementaire weg nu eenmaal nooit zullen geraken? Partijtjes als een LDD of een N-VA slagen in de loop van slechts enkele jaren erin een aantal stemmen en zitjes in het Vlaams Parlement binnen te halen dat een veelvoud bedraagt van het maximum waar Groen in haar stoutste dromen ooit van heeft durven dromen, en dat na decennia van hard labeur en gezwoeg, en met de volle steun van zowat alle media in dit land. De ecologische partij slaat in Vlaanderen gewoonweg niet aan. Tenzij de sp.a morgen finaal zou imploderen, reikt de ambitie van Groen niet verder dan via een electorale opstoot nog eens het vijfde wiel aan de wagen van een centrumlinkse of Belgo-Belgische coalitie te mogen spelen, en dat is het dan ongeveer. Nochtans is de Vlaamse bevolking wel degelijk gevoelig voor ecologische thema’s. De vele zonnepanelen op Vlaamse daken liggen er echt niet omwille van de subsidies alleen.

Parlement buitenspel

Verleden week kon u in dit blad al lezen hoe Urgenda in Nederland een rechter voor de groene kar kon spannen, om via gerechtelijke weg de representatieve democratie buitenspel te zetten. In Vlaanderen hoopt Groen iets gelijkaardigs te kunnen forceren via referenda. De droom van Wouter van Besien is natuurlijk om ooit, op gewestelijk niveau, een soort van Oosterweel-referendum XL te kunnen doorduwen.

Hoewel de partij bij verkiezingen zelden verder raakt dan pakweg tien procent, kan ze in zo’n referendum toch haar gram halen dankzij een door de rood-groene media gesteunde emotionele campagne die bovendien nog eens zwaar zal kunnen teren op het beruchte NIMBY-effect (not in my backyard), niet in mijn achtertuin. Het is absoluut geen toeval dat de referenda enkel over gewestelijke thema’s zullen mogen gaan: ruimtelijke ordening, natuur, energie of mobiliteit. Zeg maar: Uplace, kernenergie of Oosterweel. En misschien zelfs de nucleaire wapens in Kleine Brogel, maar dan op één of andere manier verpakt als een natuurvraagstuk. En laat dat nu allemaal de kernthema’s van Groen zijn.

Zekerheidsventiel

Gemeenschapsmateries als onderwijs, welzijn en taalgebruik zijn uitgesloten. Natuurlijk heeft veel ermee te maken dat een referendum over gemeenschapsmateries in Brussel al snel voor onoverkomelijke problemen zou zorgen. En je ziet van hier hoe een referendum over, om maar iets te zeggen, ASO of de kennis van het Nederlands als voorwaarde voor een sociale woning, al snel in de «verkeerde» richting zou kunnen kantelen.

Ook zaken als Vlaamse onafhankelijkheid, lidmaatschap van de eurozone, lidmaatschap van de Europese Unie, migrantenstemrecht en asielwetgeving zijn volkomen uitgesloten als onderwerp van een toekomstig referendum. Ofwel zijn het geen gewestelijke bevoegdheden, ofwel zal het Grondwettelijke Hof wel een excuus vinden om er een stokje voor te steken. Vraag in Catalonië maar na hoe dat kan lopen. De excuses liggen nu al klaar: initiatieven die in strijd zijn met de Rechten van de Mens, of die afwijken van internationale verplichtingen, zullen uitdrukkelijk niet mogelijk zijn. Trouwens, Groen zou in voorkomend geval zonder twijfel mee op de eerste rij staan om zulke referenda tegen te houden.

Kortzichtige Van Besien

Vraag is echter wat er zal gebeuren als Vlaamse referenda op een gegeven ogenblik dan toch mogelijk zouden worden. Zal men het dan werkelijk bij ongevaarlijke thema’s kunnen houden, of zullen de eerste referenda vooral naar meer smaken?

In dat opzicht speelt Wouter van Besien met vuur. Eén mogelijkheid om een referendum af te dwingen, is het traditionele verzamelen van voldoende handtekeningen. Maar het volstaat ook dat een derde van de parlementsleden een referendum wil. Vermoedelijk is Wouter van Besien al even kortzichtig als zijn voorganger Jos Geysels, die ooit de kiesdrempel van vijf procent mee goedkeurde, om er vervolgens het eerste slachtoffer van te worden. Of is Wouter van Besien er werkelijk van overtuigd dat Vlaanderen in de toekomst alleen nog maar centrumrechtse regeringen zal kennen, die dan met referenda afgedwongen door het links derde van de Vlaamse parlementsleden flink het vuur aan de schenen gelegd kan worden?

Vlaamse onafhankelijkheid

De houding van de N-VA in dit dossier is dan ook betreurenswaardig. In maart van verleden jaar – vóór de verkiezingen dus – liet Ben Weyts nog optekenen dat zijn partij niet gelooft in referenda, en vindt dat verkozen parlementsleden maar hun verantwoordelijkheid moeten nemen, ook als het wat moeilijker wordt. Nu ja, een paar maanden later werd het voor de N-VA zelf wat moeilijker, en stopte ze artikel 1 van haar partijstatuten voor vijf jaar in de koelkast.

Zou de partij ook op dit punt ondertussen haar mening bijgesteld hebben? We vrezen van niet. Nochtans kunnen ongevaarlijke referenda het opstapje zijn naar echte referenda. Met Wouter van Besien als nuttige idioot kan dit de manier zijn om ooit een Vlaams «Schots» referendum af te dwingen, hopelijk wel met een gunstigere uitslag. Wij zouden zeggen: goedkeuren dus, dat voorstel van bijzonder decreet van Wouter van Besien.

FvL


Tags assigned to this article:
2015-28

Related Articles

De brieven van een president

Uitgeverij Gallimard publiceert de brieven die François Mitterrand jarenlang naar zijn minnares Anne Pingeot heeft gestuurd. Met ‘Lettres à Anne’

Oosterweel, het zoveelste bedrijf

Iets meer dan zeventien jaar geleden woonden wij de eerste grote persconferentie bij over de Oosterweelverbinding. Wij herinneren ons dit

Brief aan Kris Peeters

Het noorden kwijt Mijnheer de ziende blinde, Nu de vakantie stilaan op z’n einde loopt, gaan de serieuze gazetten eens