Zachte kracht, met Duitsland als nummer 2

Toegegeven, het klinkt melig, maar “soft power” – ik vertaal het, hoewel het origineel meer schwung heeft, als “zachte kracht” – is ook in oorlogszwangere tijden een groeiend internationaal en diplomatiek wapen. Hoe meet je de zachte kracht van een land? Moeilijk is dat. Een internationaal trio – het communicatiebureau Portland uit Londen, samen met Facebook en ComRes (een Britse opiniepeiler) – heeft een rangorde opgesteld van 30 landen, de Softpower 30. Wat zag Kurt Ruegen tot zijn verbazing? Na het Verenigd Koninkrijk op 1 volgt potverdorie Duitsland op 2. Wie nuchter is, trekt bij die tweede plaats niet meteen grote ogen, maar het contrasteert wel met de reeds maanden durende anti-Duitse campagne, ook in onze zogenaamd kwaliteitsmedia. De gemene Duitser is terug en iedereen maakt vette grappen met hakenkruisen, gelaarsde nazikopstukken, beelden uit 1940-‘45. Vooraleer dieper in de nieuwe index te delven, even melden dat België als held van de middelmatigheid op 17 staat, 7 plaatsen achter Nederland en 13 voor China, dat de lijst sluit.

Pak watten

Soft power is een begrip dat voelt als een pak watten. Het staat in tegenstelling tot “hard power”, en dan hebben wij het over militaire en economische macht. Harde macht gebruikt dwang, dreiging, economische sancties, militairen en leningen aan wie men te vriend wil houden. Zachte macht werpt wortel en stok weg en bedrijft internationale beïnvloeding door zijn aantrekkelijkheid en overtuigingskracht. Zachte macht is van nu, maar ergens ook reeds oud. De Chinese wijsgeer Lao-Tse vertelde reeds eeuwen geleden hoe leiders zich kunnen doen gehoorzamen en daarom zelfs niet zichtbaar moeten zijn, voldoende is dat het volk weet dat hij bestaat. Een wegglijdend voorbeeld van soft power is de Franse taal en cultuur, die onze zuiderbuur gedurende enkele eeuwen een grote greep op het diplomatieke vlak verschafte. De internationale betrekkingen verliepen in het Frans en met Franse etiquette. Dat verhaaltje is voorbij. De bolleboos die de zachte macht in een moderne jas stopt, is de Amerikaanse hoogleraar en politicoloog Joseph Nye, die trouwens peter is van de Portland-peiling.

De Softpower 30 taxeerde zes elementen: internationaal engagement, cultuur, regeringsstijl, opvoeding, digitale vaardigheid (als land) en ondernemingszin. Wat heeft Duitsland tot de nummer 2 van de Softpower 30 gemaakt? Duitsland is de motor van de Europese Unie en houdt zich politiek ver van avonturisme; gezond verstand, kalmte, saaiheid en stille kracht overheersen. Duitsland ijvert – omwille van zijn ziekte tussen 1933 en 1945 – om in internationale kwesties het goede te doen, soms lachwekkend voorzichtig. Het land produceert kwalitatieve maakgoederen (auto’s, machines, chemie) en krijgt daarvoor veel respect. Het talent van zijn ingenieurs staat buiten kijf. De voordelen van zijn economie worden breed verspreid onder de bevolking. Cultuur is een sleutelelement van zachte kracht en zo tilt Berlijn het land hoger in de index. De Duitse hoofdstad is na de val van de Muur een spil van cultuur en creativiteit geworden: kijk naar de mode, de film, de software. De Duitse taal is ver van een wereldsucces zoals het Engels, maar de Duitse cultuur, én de sport (de Bundesliga is minder populair dan de Britse Premier League, maar wel bekend en geliefd), maken dat voor een groot deel goed. Angela Merkel en haar ministers maken zich niet belachelijk door krom Engels te praten en houden het bij Duits. Ook dat is zachte macht, en propaganda voor het Goethe Institut waarmee je tot in het hart van zwart Afrika “Duits zonder moeite” kan leren. Ik volgde er ooit cursus in Kinshasa, als enige blanke tussen Congolezen. Trouwens…, Bach en Mozart zijn geen Rolling Stones of One Direction, maar onvergetelijke oude knarren.

Digitaal

Veel lof in de Softpower 30 krijgt de nieuwste vorm van de Duitse diplomatie: digitale wereldbetrekkingen. Het ministerie van Buitenlandse Zaken, met 11.000 stafmedewerkers verspreid over Berlijn en 230 diplomatieke posten, doet grote inspanningen om de genegenheid voor Duitsland te verhogen langs het internet. Buitenlandse Zaken heeft een vrolijke, vlotte Facebook-pagina, met 28.000 volgers vorig jaar, vandaag 77.000 volgers, en de belangstelling groeit maand na maand. Buitenlandminister Frans-Walter Steinmeier is niet te beroerd om zelf te chatten met de fans.

Waarmee wrikten het Verenigd Koninkrijk, nummer 1, en de VS, nummer 3, zich vooraan in de Softpower 30? Hun hoger onderwijs. Dat fungeert als een internationale magneet. Een ezelsvel van Oxford, Cambridge, Harvard, Yale of Princeton is de crème de la crème. Voor 1940 had Duitsland eenzelfde status. Worden Berlijn, Göttingen en Heidelberg ooit opnieuw kampioenen naast de Angelsaksische universiteiten? Zo ja, dan is voor Duitsland de koppositie in de Softpower 30 in zicht.

Kurt Ruegen