2015-32_13_Boek_Gas (Medium)22 april 1915: de eerste grote gasaanval

In hun boek met de uiterst korte maar veelzeggende titel ‘Gas!’ beschrijft het koppel Ann Callens en Jan Vandermeulen de aanloop naar en het verloop van de eerste gasaanval aan het westelijke front tijdens de Eerste Wereldoorlog. Kenners weten dat dat niet de eerste gasaanval tijdens de Grote Wereldbrand was. Enkele weken eerder hadden de Duitsers al een experimentele gasaanval ondernomen, maar dan aan het oostfront. Westerse historici zijn daarin echter minder geïnteresseerd.

De eerste grote gasaanval in het Westen werd gelanceerd in de buurt van Langemarck, Steenstrate en aan de IJzer. De dodelijke chloorgaswolk die in de late middag van 22 april 1915 op de Franse linietroepen afkwam, zorgde voor een complete verrassing. Nadat de eerste soldaten aan een pijnlijke verstikkingsdood bezweken, vluchtten de anderen, gevolgd door burgers en hun vee, in helse paniek naar achteren. Er was geen tegenhouden aan. Door een tactische blunder hadden de Duitsers geen reservetroepen ter beschikking. Anders hadden ze in één ruk Ieper en Poperinge, en zelfs Calais, kunnen innemen. De weg naar zee lag immers gedurende enkele uren open en vrij. Nadat de geallieerden van hun eerste schrik bekomen waren, stuurden ze in allerijl reserves naar het gebied. Een paar dagen later hadden ze de beschikking over de eerste primitieve gasmaskers. De Tweede Slag om Ieper was begonnen.

In hun boek geeft het auteurskoppel een levendige en boeiende beschrijving van deze eerste gasoorlog, en dat telkens vanuit het standpunt van de Duitsers, Belgen, Fransen en Canadezen. Ook getuigenissen van burgers zijn opgenomen en verwerkt.

Tielt

Het gaswapen werd op aandringen van hertog Albrecht von Württemberg als oorlogswapen gebruikt. Hij was opperbevelhebber van het vierde Duitse leger, met hoofdkwartier in het centraal gelegen West-Vlaamse stadje Tielt. In feite stond in die stad de wieg van de chemische oorlog. De hertog hield van het experimenteren met nieuwe wapens. Hierin nam hij maar al te graag het voortouw. Tielt bezat ook een ‘gasschool’, waar soldaten de nodige bijscholing kregen over onder meer het gebruik van gasgranaten.

Tot nu toe werd vaak geschreven dat de gifgasaanval voor de geallieerden een complete verrassing was. Dat klopt maar gedeeltelijk. In waarheid, blijkt uit het boek, was de Brits-Franse legerleiding wel degelijk op de hoogte van wat er ging gebeuren. De generaals pleegden echter schuldig verzuim, door vooraf geen beschermingsmaatregelen voor hun manschappen te treffen. Ze vreesden dat er anders massaal paniek zou uitbreken. Alsook mochten de Duitsers niet weten dat hun vijand op de hoogte was van het nieuwe gruwelijke wapen.

Jan Vandermeulen, arts, beschrijft op diepgaande wijze de verschrikkelijke gevolgen van door gas aangetaste mensen.

Het mooi uitgegeven en rijk geïllustreerde boek bevat enkele wandelroutes, zodat de oorlogstoerist de plaatsen kan bezoeken die in het centrum van de eerste gasaanval lagen. Het boek mag vrij volledig genoemd worden, en bevat ook een korte bloemlezing met gedichten die aan de eerste gasaanvallen gewijd werden.

MAEKEBLYDE


Ann Callens en Jan Vandermeulen, “Gas! Ieper 1915: de eerste gasaanval”
Tielt, Lannoo, 2015. lll., 287 blz. Gen., 19,99 euro
ISBN  978 94 0142 449 3