Wir schaffen das nicht

Is Angela Merkel een geoefend schaakspeler? Schaken zal beslist in haar schoolpakket gezeten hebben, want autoritaire regimes – zij groeide op in de DDR – lopen hoog op met die denksport. (Bizar, want buiten de lijntjes denken, is daar streng verboden.) Wat er ook van zij, bondskanselier Merkel, loopt er bedrukt bij. Achter het raampje van haar staatskaros was beeldend te zien hoe zij is aangetast door de flop in Brussel (en dan wachtte thuis Volkswagen). Zij is niet geslaagd in haar poging om haar wil door te drukken tijdens de onderhandelingen over de vluchtelingencrisis. De stunt die haar met de Griekenlandmiserie wel lukte, heeft zij niet kunnen herhalen.

Verelendung

Caroline de Gruyter, ex-Europa-correspondent in Brussel, schreef over de Merkel-strategie een lezenswaardige NRC-column getiteld “Verelendung als sleutel voor migrantencrisis”. “Verelendung” klinkt vettig en marxistisch. Wat is de Verelendungstheorie? Karl Marx beweerde dat de materiële omstandigheden van de arbeiders onder het kapitalisme steeds slechter zouden worden, als gevolg van een toenemende werkloosheid die veroorzaakt wordt door het oppotten van kapitaal door de ondernemers. De Gruyter rekt dat begrip op: Verelendung is voor haar het scheppen van chaos, het bewust verzieken van een toestand, het plaatsen van politici en burgers voor het blok, zodat zij door de druk van de omstandigheden de oplossing kiezen die de “dirigent” van de Verelendung opdringt. De Verelendung is de tovertruc van Merkel. Er was de bankencrisis in 2008, en het Duitse optreden in de vluchtelingencrisis doet daaraan denken, is de stelling van De Gruyter. In 2008 waarborgde bondskanselier Merkel het spaargeld van de burgers bij de Duitse banken. De Gruyter: “Dit verergerde de woelingen op de financiële markten dermate dat een Europese oplossing onvermijdelijk werd: gelijklopende reddingen voor banken. Toen ontregelde Duitsland het vrije geldverkeer, vandaag verstoren Duitse grenscontroles het vrije personenverkeer.” Duitsland heeft in feite het Schengenverdrag buiten werking gesteld. Schengen is een akkoord waardoor de ondertekenende landen geen toezicht meer houden aan hun grenzen, de vrije doorgang van personen is daardoor een feit. De Gruyter: “Met de maatregel gaf Merkel gehoor aan de kritiek op de instroom, vooral geuit in deelstaat Beieren. Maar om onwillige landen achter één Europese oplossing te krijgen, kwam het haar zeker uit om de chaos te vergroten.”

Vorige week schoolden de Europese regeringsleiders in Brussel samen. Merkel verhoogde de druk op de ketel door haar sollen met Schengen. Na het faillissement van Lehman Brothers in september 2008 experimenteerde zij met haar “Verelendung”-strategie. Europese banken wankelden, burgers haalden hun spaargeld weg en zochten veilige uitwegen. Ierland garandeerde als eerste land het spaargeld bij zes Ierse banken en het spaargeld uit andere Europese landen vloeide prompt die kant uit.

Plotseling, brengt De Gruyter in herinnering, beloofde Angela Merkel eveneens onbeperkte garantie op Duitse spaartegoeden. De actie van Duitsland had meer effect dan die van het kleine Ierland, want zij ontregelde de Europese geldstroom volledig. De Gruyter: “Met een catastrofe in het vooruitzicht, zoals nu met de vluchtelingencrisis, redeneerde Merkel, aanvaarden de Europeanen eerder een Europese oplossing. Eén Europees migratie- en asielbeleid is absoluut het enige antwoord op deze crisis. Maar hoe lang overleeft Europa, als het mensen op deze manier door de strot wordt geduwd.”

De vrouw die van “Wir schaffen das” haar nieuwe wapenspreuk maakte, heeft in dit geval haar “Verelendung” amper tot resultaat zien leiden. “We hebben allemaal de asielstroom onderschat, ikzelf ook”, biechtte Merkel op in Brussel. De meest concrete stap die er beslist is, is de verdubbeling door de EU van de som die de Verenigde Naties hebben uitgetrokken voor de opvang in het Midden-Oosten. In de kampen daar dreigt watertekort en hongersnood.

Achterkamertjespolitiek

De Europese Unie is een politiek stelsel van praten, praten, praten, masseren, masseren, masseren alvorens de nationale belangen en de beleidskeuzes onderling in evenwicht gebracht zijn. Wat elke simpele burger, dus de grote meerderheid, verafschuwt, is die ten top gedreven achterkamertjespolitiek. Kan het anders in een conglomeraat met 500 miljoen burgers en tussen Noord en Zuid en tussen West en Oost diepe economische, sociologische en politieke verschillen.

Dé grote vraag is: hoelang zal Duitsland zijn Willkommenspolitik volhouden? Er viel een beslissing over de verdeling van 120.000 vluchtelingen, maar de honderdduizenden die vanuit Turkije, Griekenland en de Balken in de komende maanden richting Europa zullen trekken achter het naambord van het paradijs op aarde (“Germany!”), zullen de goesting van de Europeanen om Fort Europa te versterken, uit zelfverdediging, tot werkelijkheid maken. Vandaag knallen aan de grenzen reeds losse flodders…

Kurt Ruegen