De Syrische burgeroorlog woekert al sinds 2011. Wat begon met vreedzame straatprotesten voor meer democratie en inspraak eindigde in een grotendeels sektarische burgeroorlog. Na enkele jaren van een status quo, zijn er nieuwe ontwikkelingen.

Russische aanwezigheid

De eerste trend is de actievere Russische inmenging in het conflict. Deze week verschenen berichten in de media dat Rusland gevechtstroepen stuurt naar Syrië. Vooralsnog duidt de bescheiden omvang van die gevechtstroepen erop dat ze dienen om de provincie Latakia in handen van het regime te houden. Het lijkt ons sterk dat Poetin zou besluiten een grote legermacht te sturen. Rusland zit in te slechte papieren om dat op een lange termijn vol te kunnen houden en de herinneringen van een soortgelijk avontuur in Afghanistan is men nog lang niet vergeten. Wel zouden de aanwezige Russische militairen mee kunnen strijden tegen IS. Dit verklaart de oproep van de minister van Buitenlande Zaken Sergei Lavrov om de militaire actie met de VS gezamenlijk te coördineren. Het lijkt ons ook dat de Russen zeer bevreesd zijn dat de NAVO of westerse militaire mogendheden, de vluchtelingencrisis gaan aangrijpen als een excuus om het Assad-regime aan te pakken. Dit verklaart het sturen van luchtafweerraketten en een onderzeeër met kernkoppen naar Syrië. Volstrekt onbruikbaar tegen IS, maar wel een afschrikking tegen het Westen.

Assad onder druk

De tweede trend is dat de situatie voor Assad verslechtert. Twee weken geleden verschenen er berichten dat IS tot op enkele kilometers van het regeringscentrum in Damascus is genaderd. Ook waren er protesten van Druzen die regeringsgebouwen aanvielen omdat een sjeik met anti-Assadsympathieën werd gedood. Er waren protesten in Latakia van alawieten tegen de wetteloosheid van het Assad-regime. Deze week heeft het regeringsleger haar laatste olieveld en een belangrijke luchtmachtbasis moeten prijsgeven. Als we ervan uitgaan dat voornoemde berichten waar zijn, moet Assad zich zorgen maken.

Draagvlak militair ingrijpen

De derde trend is dat de vluchtelingencrisis in Europa de geesten rijp maakt om de militaire campagne tegen IS uit te breiden. Hierover lijkt een westerse eensgezindheid te groeien, maar er is absoluut geen consensus welke vorm dat zal aannemen. Gaan gevechtsvliegtuigen ook IS-doelen in Syrië bombarderen? Het VK en de VS doen dat al, Frankrijk denkt eraan om dat te doen en de andere Europese landen doen het niet. Moeten er grondtroepen gestuurd worden? Indien ja, spreken we dan over een zeer beperkt aantal speciale eenheden, of over een grote expeditiemacht zoals bij de bevrijding van Koeweit? Zal dat militair ingrijpen zich ook richten tegen het Assad-regime of niet? De finale vraag is: wordt met dergelijk ingrijpen een schending begaan tegen het recht om geweld te gebruiken tegen staten (het jus ad bellum)?

Vluchtelingenprobleem

De laatste evolutie is de verdeeldheid binnen Europa die door de huidige vluchtelingencrisis wordt veroorzaakt. Over het instellen van sancties, steun aan de rebellen en de aanpak van Syrië-strijders bestond er een lichte eensgezindheid. Dat geldt niet voor de aanpak van de vluchtelingen uit dit conflict. Hierover wordt de conservatieve premier van Hongarije, Orban, sterk bekritiseerd, betreffende zijn beleidskeuzes. Hongarije bouwt een grenshek en zal het leger inzetten om zijn zuidgrens te bewaken. Vluchtelingen krijgen slechts een basisbescherming, dat wil zeggen, veiligheid maar geen onmiddellijke uitkering of een sociale woning. Die politiek wordt sterk bekritiseerd door West-Europa. Orbans beleid wordt zelfs vergeleken met nazipraktijken. Stelt u zich eens voor, een leger dat de landsgrenzen bewaakt, is dat echt een extreemrechtse maatregel of behoort dat tot de kerntaken van elk leger? Bovendien kan men de Hongaren niet verwijten dat zij minder genereus zijn met sociale steun dan pakweg België. Wanneer de eigen onderdanen het al niet krijgen of veel minder, waarom zouden vluchtelingen dan wel meteen aanspraak kunnen maken op de ruimste sociale voorzieningen? Het onbegrip voor de toestand in Oost-Europa veroorzaakt binnen de EU onnodig spanningen.

JM