Volkswagen en de Europese crisis

Dat was nu echt wat Europa bovenal had kunnen missen: een crisis in zijn grootste automobielfabriek, Volkswagen. De gevolgen ervan zijn vandaag nog niet te berekenen. Nog maar pas was Volkswagen begonnen met pogingen de schade te beperken die het in een van zijn belangrijkste markten, Brazilië (“een tweede Duitsland”), geleden had, toen bekend werd dat het Duitse bedrijf tijdens de jaren van militaire dictatuur, die Brazilië gekend heeft, medewerkers die oppositietaal verkochten (“democraten” dus), aan de geheime politie had verklikt, met gevangenis en foltering van betrokkenen tot gevolg (Le Monde, 25 september), of daar kruipt Volkswagen door het zand omdat het de hele wereld heeft belazerd over het milieueffect van zijn dieselmotoren.

Volkswagen is (was?) Duitsland, en Duitsland is Europa in de ogen van de wereld. Maar wat men bovenal niet mag vergeten is, dat sinds de bankencrisis van 2008, Europa òòk staat voor crisis, en dat die nog steeds geen einde heeft genomen. Het bewijs ervan werd onlangs nog geleverd door economen die hebben berekend dat de wereld vandaag meer schulden torst dan in 2008, en dat thans alleen de schuldenlast economische groei genereert (Le Monde, 21 september). Ook de ontwikkeling van de wereldhandel spreekt boekdelen. Vòòr 2008 groeide de wereldhandel twee tot drie keer zo hard als het verzamelde binnenlands product van de industrielanden, sinds de crisis gaan de ontwikkeling van welvaart en handel gelijk op (volgens de Zwitserse bank UBS, geciteerd in NRC Handelsblad, 6 juni).

Ontleding van een crisis

Laten we nu een beetje systematisch te werk gaan.

  1. Een nieuw Brits onderzoek (waarover werd bericht in De Standaard, 13 mei) wijst uit dat de “bankencrisis” van 2008 nog steeds voortduurt. De kapitaalbuffers die de laatste jaren door banken werden ingebouwd, zijn te klein om nieuwe schokken op te vangen, en die schokken kunnen uit alle richtingen komen. Bij het minste onraad slaat de paniek toe, omdat de banken vrezen de uitdaging niet aan te kunnen. De Volkswagen-crisis komt om deze reden op een heel slecht moment. Het is een ontwikkeling die het herstel kan schaden, al is het maar omdat ze overduidelijk het vertrouwen van consumenten zowel als van ondernemers ondermijnt.
  2. Wat we sinds het begin van de crisis aan groei kenden, had weinig of geen invloed op de werkgelegenheid, die constant bleef. Als de Volkswagen-crisis zwaar zou toeslaan, bestaat er weinig kans dat de beperkte groei tot een verbetering van de werkgelegenheid zal leiden. Zeker als de Volkswagen-crisis de Duitse economie zwaar zou beschadigen. In de belangrijkste landen van de euro was er de jongste maanden overigens helemaal geen groei meer. Als de orderboekjes van het Duits bedrijfsleven blank blijven door de schuld van het Volkswagenschandaal zou heel Europa al gauw beginnen te panikeren. En dit juist op een moment dat het inzicht begint te rijpen dat factoren als de veroudering van de bevolking, minderwaardige onderwijsstelsels, de kosten van de strijd tegen de opwarming van de aarde, en zelfs de strijd tegen de toename van maatschappelijke ongelijkheid, mede-verantwoordelijk zijn voor de aarzeling van de groei, en dat was dus nog voordat de Volkswagen-crisis uitbrak.

Nog over de euro

  1. Ook de crisis van de munt (euro) is niet helemaal bezworen. De Grieks-Europese crisis is opgelost door een wankel compromis, waarbij de Grieken door nieuwe verkiezingen hun binnenlands bestuur hebben mogen bepalen, terwijl ze in werkelijkheid een schuldkolonie zijn geworden, die op Europees bevel maatregelen doorvoert die ze zelf niet wil! Het wantrouwen jegens de gemeenschappelijke munt overheerst nog in de wereld, want de Grieks-Europese crisis heeft aangetoond hoe zwak de onderliggende structuren zijn die de euro moeten schragen. Ook in dit opzicht is het afwachten hoezeer de Volkswagen-crisis het vertrouwen in de euro verder kan aantasten.
  2. Faalt de euro, dan valt de Europese Unie uit elkaar, voorspelde kanselier Merkel reeds in 2010. Ook in de Europese Unie, en niet slechts in de zaken van de euro, moet gewerkt worden aan het herstel van vertrouwen, maar hoe kan dat zolang de Unie neigt naar minder in plaats van naar meer democratie? In dit verband wordt Catalonië wellicht een test-case. En daarna misschien de Franse presidentsverkiezingen, mocht Marine Le Pen daarbij kanshebber zijn. Aanvaardt Europa verkiezingsuitslagen? Aanvaarden de leidende Europese instanties de vrije wilsuitdrukking van bijvoorbeeld de Hongaren in verband met het asielrecht? Het blijft een feit dat de Europeanen verdeeld zijn in natiestaten, en uit het feit dat de volkeren opnieuw respect eisen voor de nationale grenzen kan men leren dat het uiteenvallen van Europa reeds begonnen is. De autoritaire manier waarop West-Europa de asielcrisis wil oplossen tegen de wil van de Oost-Europeanen, toont aan dat men in sommige Europese kringen niet weet waar men mee bezig is.

Een miljoen Syriërs onderweg

  1. Voor 120.000 nieuwkomers in Europa heeft men met grote moeite een oplossing gevonden, maar de asielcrisis heeft bij die gelegenheid bewezen dat “Europa” in het luchtledige werkt. Wat zijn de feiten? “Achter die 120.000 staan er miljoenen en miljoenen die met de ellebogen werken voor een plaatsje in Europa,” aldus de Franse oud-president Sarkozy (in Le Monde, 25 september). Ook Europees voorzitter Tusk sprak reeds van “miljoenen” vluchtelingen die naar Europa komen. Zes miljoen Syriërs, dat is een kwart van de bevolking van dat land, woont in slechte omstandigheden in Turkije, Libanon en Jordanië, en wacht op een kans om naar Noord-West-Europa te vluchten. Europa gaat nu een miljard euro betalen aan Turkije om die massa in toom te houden, maar zijn die mensen te koop? En zal Duitsland blijven 10 miljard euro betalen voor de opvang van de Syrische vluchtelingen (Le Monde, 24 september)? Er is wereldwijd een volksverhuizing op gang gekomen naar Noord-West-Europa. Aanvaardt Europa dat, of niet?

Conclusie. De angst dat de barbaren aan de poorten staan neemt geleidelijk aan bezit van de geesten in Noord-West-Europa. Op hetzelfde moment verdampt door de Volkswagen-crisis het geloof in eigen kunnen, in zakelijke fatsoensnormen, en het vermogen om crises te bezweren. De angst maakt zich meester van het oude continent, angst voor de miljoenen die onderweg zijn naar hier, en angst om het eigen industriële tempo bij te houden. Er dreigt een totale omwenteling in de Europese etnische bevolkingssamenstelling en cultuur. Het Nabije Oosten explodeert, en het enige antwoord dat Europa weet te verzinnen, is er bommen op gooien, nog méér mensen op de vlucht jagen voor oorlog.

Rien ne va plus. Waarom? Waar hield Europa zich mee bezig toen de Volkswagen-sage zich ontrolde? Niets van wat we thans ondergaan, werd door de leiders van de samenleving voorzien. Ze wisten niet wat er gebeurde bij Volkswagen, maar ze wisten ook niet wat er gebeurde in het Nabije Oosten. Ze trekken een blinddoek om de ogen, en leiden het volk naar de afgrond. Over Europa zouden we best in de verleden tijd beginnen te spreken. Zullen de verantwoordelijken die elf miljoen foute Volkswagens aan de wereld leverden, ooit ter verantwoording worden geroepen? Wacht men tot nog eens “miljoenen” immigranten zich in Europa gevestigd hebben om de klaagzang over de ondergang van de beschaving aan te heffen?

MARK GRAMMENS