De schaduw van 1936

De Amerikaanse Centrale Bank heeft dus niet besloten om, voor de eerste keer in bijna tien jaar, de rente te verhogen. Wellicht dacht gouverneur Janet Yellen dat een hogere rente te snel zou komen en het economisch herstel zou fnuiken. Zoals in 1936 gebeurde. Toen leidde het restrictieve monetaire beleid tot economische stilstand en hoge werkloosheid.

Voor de man of vrouw in de straat is het een vreemd spektakel: economen die wekenlang gissen over een beslissing die Janet Yellen, gouverneur van de Amerikaanse Centrale Bank, al of niet zal nemen. Zal de baas van de ‘Federal Reserve’ of ‘Fed’ de rente verhogen en wat zal de impact zijn op de wereldeconomie? Het gissen van de economen bleek zinloos. De Federale Reserve maakte vorige week bekend dat ze de rente zeer laag houdt: tussen 0 en 0,25 procent.

De voorbije maanden werd volop gespeculeerd over het beëindigen van dat zogenaamd soepele monetaire beleid. Een soepel monetair beleid betekent lage rentevoeten zodat het voor bedrijven en consumenten interessant is om te lenen en te consumeren. Sparen is bij een lage rente immers minder aantrekkelijk. Die extra kredieten en consumptie moeten op hun beurt leiden tot meer jobs en meer economische groei. Dat soepele monetaire beleid werd al in 2006 ingezet. De economische prehistorie. Om een vergelijking te maken: Twitter stond toen in de kinderschoenen en van een tablet was nog amper sprake.

Dat beleid van lage rente werd doorgezet na de financiële crisis van 2007-2008. Toenmalig Fed-voorzitter Ben Bernanke was een expert van de Grote Depressie van 1929. Hij wist dat men de economie na zo’n schok de nodige ademruimte moest geven. Dat betekent de crisis counteren door geld in de economie te pompen en de rente laag te houden. Een succesvol recept voor de Verenigde Staten dat de negatieve effecten van de ‘Grote Recessie’ goed verwerkt heeft. De Amerikaanse economie groeit anno 2015 met 3 procent, de werkloosheid is zeer laag en de beurs van Wall Street haalt goede resultaten.

Vandaar dat een aantal economen heeft gepleit voor een verstrenging van dat monetaire beleid. Voor een verhoging van de rentevoeten dus. Want het beleid van de Federale Reserve is als een medaille met twee kanten: als de economie te lang wordt gestimuleerd, dan dreigt oververhitting, inflatie en ontstaan er nieuwe beleggingszeepbellen op de beurs.

De Amerikaanse Centrale Bank blijkt niet bevreesd voor een economische oververhitting. Integendeel, de rente blijft zeer laag om de rest van de wereldeconomie te ondersteunen. Als grootste economie van de wereld hebben de VS daar een grote invloed op. De Chinese economie groeit minder sterk dan gedacht en moet een beurscrash verwerken. De groeilanden hebben het niet gemakkelijk. Bovendien hebben zijn veel dollarleningen in portefeuille. Bij een hogere dollarrente wordt dat een probleem. Yellen denkt dat een te snelle rentestijging het economische herstel zal fnuiken.

Wellicht zal Janet Yellen ook hebben gedacht aan 1936. Toen werd het soepele monetaire beleid van lage rente vroegtijdig beëindigd. Een historische fout die de Amerikaanse economie na de Grote Depressie van 1929 in een nieuwe recessie duwde.

Na de beurscrash van 1929 gooide de Amerikaanse Centrale Bank alle registers open. Een economische depressie was niet meer te vermijden, maar vanaf 1933 werd de geldkraan opengedraaid en de rente verlaagd. De economische groei trok aan. In 1936 dachten de Amerikaanse centrale bankiers dat de crisis voorbij was en werd de rente verhoogd. Maar de Grote Depressie had haar laatste woord nog niet gezegd. De economie was onvoldoende hersteld. Het financiële systeem kraakte in zijn voegen. Wall Street stortte opnieuw in. De werkloosheid steeg naar 19 procent. In 1938 was de economie van de VS met 4,5 procent gekrompen. Het beleid van lage rente was te vroeg beëindigd. Het was pas met de oorlogsindustrie die vanaf 1941 op volle toeren draaide dat de Amerikaanse economie opnieuw degelijke groeicijfers kon voorleggen.

Angélique Vanderstraeten