Als de Catalaanse nationalisten na hun indrukwekkende manifestatie van vorige vrijdag eind deze maand ook nog eens de verkiezingen winnen, kan dat de N-VA in verlegenheid brengen. De Catalaans-nationalistische partijen van links en rechts trekken op 27 september met een eenheidslijst naar de stembus, op zoek naar een meerderheid in de Catalaanse parlementsverkiezingen. Die verkiezingen worden de facto een volksraadpleging over een ja of neen aan de Catalaanse onafhankelijkheid, die de nationalisten over anderhalf jaar (ten laatste maart 2017) beloven uit te roepen.

In Barcelona trokken vorige vrijdag, op hun nationale feestdag (Diada), voor de zoveelste keer een massa Catalanen de straat op om die eis kracht bij te zetten. Volgens de organisatoren waren het er 2 miljoen (overgenomen door De Tijd), volgens de Catalaanse politie 1,5 miljoen (overgenomen door De Morgen), volgens Reuters honderdduizenden (overgenomen door De Standaard), volgens Spaansgezinde bronnen 500.000. Wat maakt het uit. Op een totale bevolking van 7,5 miljoen Catalanen is dat indrukwekkend veel.

De eenheidslijst ‘Junts pel Sí’ (Samen voor Ja) verenigt de centrumrechtse partij van regeringsleider Arthur Mas (CDC) en het links-republikeinse ERC. Niet lang geleden schreven we hier dat het op 27 september spannend zou worden. Een peiling van CIS, het officiële Spaanse peilingbureau, gaf de separatistische lijst 38,1 procent van de stemmen (goed voor 60 of 61 zetels) en de linkse nationalisten van CUP zou 5,9 procent halen (8 zetels). Samen dus met de hakken over de sloot en met 44 procent van de stemmen goed voor 68 van de 135 zetels. Volgens een peiling in El Mundo (7 september) zou het ja-kamp dan weer “met gemak de absolute meerderheid halen”.

Het valt af te wachten of dat monsterverbond na een eventuele overwinning 18 maanden bestuurlijk stand kan houden. “Ideologisch klopt dit CDC-ERC huwelijk natuurlijk van geen kanten”, stelt VRT-correspondent Sven Tuytens vanuit Spanje. De Diada maakt indruk, de ‘Junts pel Sí’ voert een ijzersterke campagne samen met een al even sterke onafhankelijkheidsbeweging.

Knipperlichten

Bij winst wordt er meteen gestart met de opmaak van een Catalaanse grondwet en de uitbouw van een onafhankelijke staat. Maar er branden nog een aantal knipperlichten.

De CDC van Mas kreeg klappen bij de gemeenteraadsverkiezingen van mei. Voor Ada Colau, de nieuw verkozen burgemeester van Barcelona, zijn sociale thema’s belangrijker dan onafhankelijkheid. Dat geldt ook voor groene en linkse bewegingen buiten de ERC. Ter rechterzijde is ook Ciutadans tegen een unilaterale onafhankelijkheidsverklaring. Hoe sterk is, blijft of wordt die “Catalaanse” tegenstand?

Tegenwind komt er ook uit Spanje. De Partido Popular van de Spaanse premier Mariano Rajoy joeg in geen tijd een snelle wetswijziging door het Spaanse parlement om politici die hun regio onafhankelijk verklaren, aan te houden en te veroordelen. “Een goede zaak voor de onafhankelijkheidsbeweging”, aldus Tuytens. Dat de Spaanse minister van Defensie Morenés vorige week in bedekte termen dreigde met een interventie van het leger als het Catalaanse parlement de onafhankelijkheid zou uitroepen, zal Mas en co allicht nog wat extra stemmen opleveren. Ook een politie-inval in het kantoor van de partij van Mas zette kwaad bloed. De politie zocht naar bewijsmateriaal voor smeergeldbetalingen en illegale partijfinanciering.

In De Tijd is Jean van Empten positiever dan Tuytens. “Als er een Catalaanse meerderheid voor de afscheuring komt, dan zal Madrid onvermijdelijk moeten onderhandelen. Niet makkelijk, want op 20 december zijn er al Spaanse parlementaire verkiezingen…”

Bart Maddens wijst in De Standaard op nog een probleem voor de Catalaanse nationalisten: de hallucinante desinteresse van de internationale gemeenschap. “De regerende Partido Popular is zijn franquistische roots duidelijk nog niet helemaal ontgroeid… Rajoy hengelde vorige week met succes naar politieke steun vanuit Berlijn en Londen. Zowel Angela Merkel als David Cameron stak een waarschuwende vinger op richting de Catalanen. Het angstzweet begint de Europese machthebbers nu echt wel uit te breken.”

En hier?

Het zou behoorlijk gênant zijn voor de N-VA mocht premier Charles Michel (MR) zich bij de pro-Spaanse steunbetuigingen van Merkel en Cameron aansluiten. “Ondertussen blijft het wachten op een duidelijke pro-Catalaanse steunbetuiging vanwege de N-VA”, besluit Maddens.

Het moet zijn dat Maddens een opiniestuk op Knack.be (19 juli) van Mark Demesmaeker, Peter Luyckx en Jan van Esbroeck heeft gemist. Luyckx verstuurde vorige week nog een persmededeling. De N-VA wil dat onze parlementen “niet blind zijn voor de Catalaanse kwestie”.

Op Vlaams niveau zijn er goede contacten tussen minister-president Bourgeois en Artur Mas, president van de Catalaanse regering. In maart van dit jaar werd Bourgeois door Mas ontvangen in Barcelona, op juli kwam Mas naar Brussel naar de ambtswoning van Bourgeois. Beiden ondertekenden er toen het nieuwe samenwerkingsprogramma 2015-2017.

Het is afwachten naar het verkiezingsresultaat van 27 september. Wat als de “independisten” een meerderheid halen? Hoe zal dan de Belgische federale regering met eerste minister Charles Michel en minister van Buitenlandse Zaken Didier Reynders reageren?

De Catalaanse verkiezingen en wat er volgt, zullen de N-VA ertoe aanzetten even in de spiegel te kijken. Over een paar weken weten de kiezers van die partij of De Wever met zijn pragmatische keuze voor het confederalisme en met zijn strategisch geduldige aanpak om dat stapvoets dichterbij te brengen, zal aankijken tegen een mogelijk (eerste) bewijs dat een radicalere Catalaanse weg naar onafhankelijkheid succesvol kan zijn.

Schotland

De N-VA-voorzitter gaat er allicht van uit dat een meerderheid van de Vlamingen hem in zijn keuze volgt, en iets minder staat te springen voor het snelste jaagpad naar het einddoel. Een radicale, sympathieke en pluralistische onafhankelijkheidsbeweging van enige allure moet hier nog geboren worden. Deels omdat de N-VA zelf daar (voorlopig?) weinig belangstelling voor toont, maar evenzeer omdat sommigen die er wel om roepen hard hun best lijken te doen om de sympathie van de brede bevolking voor die beweging marginaal te houden.

De Schotse nationalisten hebben hun onafhankelijkheidsreferendum verloren, maar staan in het Verenigd Koninkrijk sterker en verder dan ooit. De Catalaanse nationalisten maken een mooie kans om hun verkiezingen te winnen, maar zijn daarna nog niet thuis.

De kans is niet onbestaande dat De Wever vaststelt dat de Catalanen, net zoals de Schotten, zullen ondervinden dat – om het einddoel langs de kortste weg te bereiken – er tussen droom en daad al eens praktische bezwaren in de weg staan. Maar stevig op stap naar verregaande autonomie, dat zijn de Catalanen en de Schotten wel. De Vlamingen ook?

Anja Pieters