Minister van Genade

Mijnheer de kwijtschelder,

Nadat enkele jaren geleden, ten tijde van ‘De Zwarte Dame’, uw voorgangster Heksemie Turtelboom dus, het naar aanleiding van een aantal bedenkelijke gevallen tot grote verontwaardiging had geleid bij de publieke opinie, werd het verlenen van genade door de man uit Laken, zij het gedekt door de regering, ‘on hold’ gezet. Het werd aanzien als een gebruik uit een ver en donker verleden, waarbij koningen beslissen over recht en – vooral vaak – onrecht. Uw huidige collega Theo Francken zei daarover toen, als oppositielid: “Het doet me denken aan de Romeinse keizers die beslisten door hun duim naar boven of beneden te houden.” Iedereen had dan ook gedacht dat het zogenaamde genaderecht, dat weliswaar nog altijd grondwettelijk is voorzien, onder de mat zou geveegd worden om er nooit meer onderuit te komen. En zeker niet in tijden dat er een luide roep is tot hogere strafmaten, en tot het effectief uitzitten van straffen.

Maar toch doet gij het, omdat uw partij dat wil. En in uw regering lijkt er geen haan naar te kraaien: noch de partij van Turtelboom, noch de critici van toen… In uw grote wijsheid hebt gij immers besloten voor 21 gestraften toch een krabbel bij de Belgische vorst te gaan halen om ‘het menselijke gelaat van justitie’ te tonen.

Gelukkig is de tijd voorbij dat er collectief gratie werd verleend, of dat gestraften voor zedenfeiten of andere zware misdrijven op vrije voeten werden gesteld. Gij roept sociale of medische redenen in om in te gaan op een genadeverzoek. In de 21 gevallen gaat het om gestraften die na hun veroordeling ernstig ziek werden, én bij de gepleegde feiten zijn geen slachtoffers gevallen, én de onkosten en de schade werden reeds betaald. Juist, dit is menselijk en begrijpelijk. Maar of het een goede zaak is voor de rechtsorde, is een andere vraag. Waarvoor hebben wij dan nog strafuitvoeringsrechtbanken als de minister op eigen houtje kan oordelen?!

Wie veroordeeld is, kan altijd een brief aan de koning richten. Hoewel die uiteindelijk zijn handtekening moet zetten, schuift hij het verzoek door naar de ‘Dienst Genade’ van de FOD (federale overheidsdienst) Justitie. Die onderzoekt de zaak en geeft dan een advies aan de minister. Die gaat er vervolgens mee naar de regering, waar de knoop wordt doorgehakt. Bij positief besluit mag de koning zijn handtekening zetten. Hoe men het ook draait of keert, die manier van doen is altijd een voorkeursbehandeling, los van de rechtspraak. En die wordt in dit land in principe voorbehouden aan rechters.

Ook al gaat het niet om de kwijtschelding van de straf en ook al verdwijnen de feiten niet meteen uit het strafregister, toch is een en ander geen vrijgeleide om de strafuitvoering uit handen van de rechterlijke macht te nemen. Dat meent ook de bekende strafpleiter Filip van Hende. Hij zegt: “Vandaag gebruikt de minister het genaderecht verstandig, maar morgen kan ik met een andere minister van Justitie geconfronteerd worden.” Zeer juist. Vandaar dat het beter zou zijn om formeel het grondwettelijk bepaalde genaderecht definitief en voorgoed af te schaffen en ‘sociale redenen’ te laten beoordelen door de strafuitvoeringsrechtbank. Dan is de gevaarlijke doos van Pandora voor eeuwig en drie dagen gesloten en wordt op zijn minst de zweem van willekeur gebannen. Bovendien worden alle gestraften dan op eenzelfde manier behandeld. En dat is precies waar de samenleving gevoelig voor is. Terecht. Daar moet geen enkele minister, hoe goedbedoeld ook, laat staan een koning of een ander staatshoofd, zich mee komen moeien.

Een vergelijking: vandaag kan een minister van Financiën belastingverhogingen en boetes die zijn opgelegd aan de belastingplichtige, verminderen of kwijtschelden. Als uw partijgenoot Roel Deseyn vorige zomer stelde dat het genaderecht van de minister van Financiën om objectieve redenen moet overgedragen worden aan een officiële fiscale bemiddelingsdienst, dan geldt dat mutatis mutandis en met dezelfde argumentatie ook voor u. Het gelijkheidsbeginsel is een heilig principe geworden. En maar goed ook.

‘t Pallieterke