Wil je weten wat objectieve journalistiek is? Herbekijk even de VRT-uitzending van vorige zaterdagavond, met in de glansrol Ivan Ollevier. Je haalt eerst hier of daar een onbekende voor de microfoon en je laat die zeggen dat het FN een neonazipartij is, en je laat vooraf en nadien in de studio secondenlang een foto van Marine le Pen in beeld brengen, waarbij de felle Franse met de rechterarm gestrekt de Vlaamse huiskamers groet.

Zo werkt het spelletje van de media bij ons. Zo werkt het ook in Frankrijk. Premier Manuel Valls (PS) kreeg het breedste forum om bij winst van Le Pen de Derde Wereldoorlog te voorspellen. Le Pen won, maar niet genoeg. Wat nu?

Wie zondag na de regionale verkiezingen goed naar de eerste reactie van de Franse toppolitici luisterde, hoorde weinig euforie. Niemand durfde zich overwinnaar te noemen. De PS van president Hollande won in vijf regio’s, maar verloor in zeven andere. Die zeven gingen naar de rechtse partij van Nicolas Sarkozy en Alain Juppé, maar “met dank aan de socialisten”, wat de eigen zwakte pijnlijk illustreert. Marion Maréchal-le Pen formuleerde het pittig: “Sommige overwinningen zijn vooral ­gênant voor de winnaar.” Maar haar FN had stiekem wel gehoopt om ergens het cordon te kunnen passeren, wat uiteindelijk niet lukte.

Cordon

Om in te schatten of bij de presidentsverkiezingen van 2017 dat cordon kan worden gebroken, zijn de superhoge scores van de Le Pens en nog een paar anderen in de oostelijke helft van Frankrijk een waardeloze maatstaf. In enkele westelijke departementen scoort het FN maar half zo goed.

Zonder wijziging in de politieke strategie staat het in de sterren geschreven dat het FN – behoudens onverwachte externe ontwikkelingen – ook in 2017 geen schijn van kans heeft. De tweede ronde halen, op één been, dat wel. Maar dan spelen de tegenstanders hun spel en wordt FN opnieuw als “extreemrechts” geïsoleerd. En de winnaar is?… Nadien wordt het dan wachten tot ontgoochelde kiezers beginnen af te haken. Er is maar één optie voor de Le Pens om dat scenario te doorbreken.

Indrukwekkend

Hoe indrukwekkend was de winst van het FN? Als je sommige progressieve nieuwsduiders bezig hoorde of bezig zag, kon je er niet naast kijken. Vreugdevuren alom, tot enkele uren later het licht weer opging.

“Le Pen knock-out in tweede ronde”, vond Het Laatste Nieuws. “Franse kiezers in blok tegen FN… Bij de tweede ronde werd de partij de grote verliezer… Het FN heeft gisteren een groot verlies moeten incasseren”, loog De Standaard. “FN kan nergens winst rapen”, klonk het elders uit de muil van de media.

Het FN krijgt in de regiobesturen 356 regionale mandaten en zal in alle regio’s aanwezig zijn. In 2010 haalde de partij 118 zitjes. De partij verdriedubbelt met andere woorden haar aantal zetels, en dan nog wordt in de media het FN als grote verliezer betiteld. Je moet het maar doen.

Het FN haalde 6.820.000 stemmen, nog 800.000 meer dan de zondag ervoor in de eerste ronde, en een historisch record. Goed voor bijna dertig procent van de uitgebrachte stemmen, en veel meer dan bij de regionale verkiezingen van 2010 (9,17 procent) of bij de eerste ronde van de presidentsverkiezingen in 2012 (18 procent). Kroon op het werk zijn de nog maar eens licht verhoogde scores van Marion Maréchal-le Pen (45,22 procent) en Marine le Pen (42,23 procent). Maar, wie kan tellen weet dat de kloof met de tegenstander zelfs in die “stergebieden” groot is.

In het noorden en zuiden van het land mag Le Pen de socialisten naar eigen zeggen dan hebben “uitgeroeid”, dat is vooral wishful thinking. Zelfkastijding was het voor de socialisten in die regio’s, maar wég is de PS níét.

 

En nu…

De leiders van de socialisten en de Republikeinen wisten zondag meteen hoe laat het was: de Fransen hebben wel degelijk een signaal gegeven. De kans is niet klein dat ze daarmee tenminste gedeeltelijk rekening houden. Alleen zo kunnen ze weggelopen kiezers terughalen.

De verstandigste leiders van het FN zullen zoeken naar een strategie om hun electoraat binnen te houden en nog te vergroten. Maar winst kunnen ze alleen halen met een netter profiel. Alleen in het centrum is nog vooruitgang mogelijk.

Elders

Die “Franse” werkelijkheid geldt ook voor andere westerse landen waar radicale partijen surfen op de rechtse golf. Dat geldt voor Donald Trump in de VS, die wint bij de Republikeinen, maar tegelijk de partij kansloos maakt bij de presidentsverkiezingen. Dat geldt voor Geert Wilders in Nederland, die piekt in de peilingen, maar kansloos is bij elke coalitievorming. Dat geldt voor radicaal-rechtse partijen in Scandinavië en in Duitsland. Dat geldt voor de Vrijheidspartij in Oostenrijk en voor de Zwitserse Volkspartij. Dat gold en geldt ook voor Vlaams Belang.

Je kan dat “weinig democratisch” vinden, maar democratie is nu eenmaal een spel van keuzes. Wie buiten het systeem wordt geplaatst, of wie zich daar zelf buiten plaatst, wordt in de laatste rechte lijn naar directe politieke macht uit de wielen gereden. Dat geldt voor al wie zich in de periferie van de politiek positioneert: voor centrumrechts en rechts-conservatief, en nog meer voor radicaal-rechts, rechts-populistisch, rechts-nationalistisch, extreemrechts…

Wie kiest voor die periferie weet dat hij het politieke spel indirect kan beïnvloeden, maar dat hij, zoals een “souffleur” in het toneel, níét zelf op de scène zal verschijnen. Een positie waar Vlaams Belang al vaker voor gekozen heeft. De partij bekoorde een kwart van het electoraat, viel terug en stierf bijna in de oppositie, en zou volgens de jongste peilingen (RTBF en La Libre, zie blz. 11) nu toch weer haar dramatische score van de verkiezingen van vorig jaar (5,8) verdubbelen (11,9).

“Vlaams Belang is vandaag weer relevant. Niet programmatorisch, wel politiek-strategisch”, schrijft Jan Segers in Het Laatste Nieuws. De partij van Tom van Grieken staat bij ons voor dezelfde keuzes als het FN: soloslim of niet? “Een partij heeft alleen toekomst als het partners kan vinden”, aldus de Franse politicoloog Pascal Perrineau. “Door compromissen met bondgenoten te sluiten, kan je een meerderheid vormen. Voorlopig slaagt het Front national er niet in de bondgenoten te vinden door de radicale partijstandpunten.”

Grondstroom

Wie kiest voor een minder extreem profiel mag wel hopen het stuur vast te nemen. Dat is de keuze van de Britse Conservatieven van Cameron, van de N-VA van De Wever. Het valt op hoe De Wever werkt aan een Europees Netwerk om de EU te doen kantelen in conservatieve richting. Dat zal wat tijd vragen. Met Cameron lukt het nu al. Straks ook met de CSU (Beieren), de republikeinen van Sarkozy, het Hongaarse Fidesz en de VVD in Nederland? Ook die meer gematigde partijen mikken op “de grondstroom”.

Een stap in die richting, of ter plaatse rust aan de extreemrechtse kant, dat is de verscheurende keuze voor (te) radicale partijen. Meespelen in die vijver lukt de ultra’s niet met wat make-up, misschien wel met een grondiger facelift.

Marine le Pen had het in haar commentaar na de verkiezingen over “de genadeloze opmars” van haar partij. “Niets kan ons nu nog stoppen!” Haar enthousiasme wordt door gelijkgezinden her en der in Europa ferm gedeeld. Leidt dat tot direct succes? Er zijn redenen om daaraan te twijfelen.

Met hoeveel schranderheid zullen de voormannen van alle varianten van rechts inspelen op de wind van woede die nu door Europa waait? Met hoeveel vernuft zullen ze zich feller afzetten tegen progressieve en politiek correct media en partijen? Hoe slim werken ze een strategie uit voor een radicalere aanpak van de problemen (de economische crisis, de financiële implosie van de EU, hyperimmigratie, terreur, de fatale klappen van het multiculturalisme in de nek van elke identiteit…)?

Als de Le Pens en hun gelijkgezinden elders in Europa bijsturen, niet met de neus naar fanatisme, maar naar pragmatisme, kunnen ze mee de macht breken van de progressieve minderheid en de meerderheid uit de onmacht halen. Is het dat wat telt?

‘t Pallieterke