Er was een tijd dat liberalen en socialisten de paarse macht deelden. Daar is al geruime tijd geen sprake meer van. Volgens de peiling van vorige week van RTBF en La Libre Belgique zijn sp.a (14,4 procent) en Open Vld (12,6 procent) nog net iets minder klein dan Vlaams Belang (11,9) en Groen (11,6). De congressen van beide partijen vorig weekend hadden een pril begin van heropstanding moeten zijn. Door belangrijker internationaal nieuws werden ze evenwel in een hoekje van het nieuws gejaagd.

De congressen zullen sneller vergeten zijn dan de paarse partijen het graag hadden gezien. De concurrentie van de klimaattop en de Franse regioverkiezingen is maar één verklaring. Belangrijker, lijkt ons, is de bijzondere bleekheid van de rode en blauwe boodschap. En de lelijkheid van de verpakking ervan. Of wordt u meteen wild van de congrestitels? ‘Jij maakt morgen’ (sp.a), en ‘Mensen sterker maken’ (Open Vld).

Knal in het midden

Helaas voor liberalen en socialisten, ze hebben (voorlopig) geen verhaal, dus een profileringsprobleem. De liberalen schreeuwen om aandacht naast de electoraal veel sterkere rechts-conservatieve N-VA, die bovendien de ‘sterke’ departementen (Defensie, Binnenlandse Zaken, Asiel) in handen heeft. Ze krijgen die aandacht, maar de blauwe boodschap flopt. Blijkbaar zoeken ze nu hun plek in het centrum. Aan de rechterzijde valt er met N-VA en verderop Vlaams Belang weinig te rapen.

Op het congres domineerden de thema’s migratie en onderwijs. Zeker als het over migratie gaat, zit Open Vld volgens voorzitter Gwendolyn Rutten “knal in het midden” tussen rechts en links. Maar daar botst de partij dan meteen op de in het centrum gepositioneerde CD&V…  Haar pogingen om haar partij progressiever en linkser te positioneren, (“Ik ben Bart de Wever niet.”) zijn wat zielig. “Zij die hier zijn en blijven”, koppelde ze aan een pleidooi voor minder racisme en meer integratie. Politiek correct, dat wel, maar intellectueel nogal banaal. Haar uitval naar De Wever was erg déjà vu: “Ofwel zijn het de Walen, ofwel de vreemdelingen.” Ook het voorstel  “jonge Belgen met buitenlandse roots” meer kansen te geven, ook bij de politie, zelfs zonder middelbaar diploma en zonder kennis van het Nederlands, was het centrum voorbij. Zelfs de socialisten zien dat niet zitten.

Onderwijs

Bij de liberalen domineerde onderwijs het congres. Ook op dat thema wil de partij het verschil maken met N-VA, onder meer via ‘meertaligheid’ en met een lekker positief klinkend pleidooi voor “gelijke kansen voor ieder kind”, want die N-VA’ers “houden vast aan een zeker eliteonderwijs…”. Open Vld lijkt zich alweer van kleur te vergissen.

Het liberale voorstel om kindergeld (zonder sancties dan wel) te koppelen aan een verplichte inschrijvingsplicht op school vanaf 3 jaar behoort wel tot de jacht op het middenveld. Maar ook hiermee kreeg Rutten meteen CD&V over zich heen, en op het congres veel tegenwind van Jong VLD en het Liberaal Vlaams Studentenverbond (LVS), voor wie verplichtingen bij een liberale partij passen als een tang op een varken. Conclusie: die materie wordt “later” uitgewerkt tijdens een studiedag en op een themacongres… We zullen zien.

Andere congrespunten (liberaliseren openbaar vervoer, privatiseren van de openbare vervoersmaatschappijen, eengemaakt statuut voor werknemers, zelfstandigen en ambtenaren, meer flexi-jobs, vrije openingsuren van handelszaken, rechtstreekse verkiezing van de burgemeester, afschaffing van stemplicht en lijststem, rechtspersoonlijkheid voor de vakbonden, et cetera) zijn klassiekere liberale recepten. Hiermee zal blauw geen potten breken.

De socialisten

Zitten de liberalen met een profileringsprobleem, dat is dat niet anders bij de socialisten. Voorzitter John Crombez draaide vorige week de obligate rondjes rond het klassiek linkse dogma dat de problemen van migranten en radicalisering vooral een gevolg zijn van “discriminatie op de arbeidsmarkt, bij politie, hoger gediplomeerden, op huurmarkt…”

Maar in deze tijden moet het toch even wat “flinkser”, moet men bij sp.a hebben gedacht. Bijvoorbeeld met het heropvissen van een voorstel over een eengemaakte politiezone in Brussel. Een voorstel waarmee Crombez en zijn socialisten zich evenwel niet kunnen onderscheiden van de Vlaamse regeringspartijen. Hij kreeg hiervoor al meteen de steun van Rutten. Dat is evenwel communautaire splijtstof. Meteen dreigde zusterpartij PS ermee de Vlaamse socialisten van de Brusselse lijsten te gooien. En nu?

Voor het overige bleken de socialisten op hun congres vooral in staat volstrekt onbenullige voorstellen op tafel te gooien. Crombez toonde zich – geeuw – kritisch over “de particratie”. Daarom wil hij zelfs beknibbelen op zijn eigen macht. Formidabel. Daar zal veel volk komen naar kijken.

Als Crombez, compleet inspiratieloos, hoopt te scoren met kritiek op het vele gekibbel binnen de meerderheid, dan heeft hij vooral een communicatieprobleem. Immers, de overgrote meerderheid van die Vlaamse kiezers lust zijn pap niet, zo leert ons verkiezing na verkiezing, peiling na peiling.

Hetzelfde geldt voor de litanie over fundamentele sociale ongelijkheid. Hij vergeet in al zijn politieke correctheid toe te geven dat die ongelijkheid – onder meer – veel te maken heeft met de instroom van almaar meer nieuwkomers, die ons sociaal stelsel (onderwijs, gezondheidszorg, uitkeringen) en onze samenleving (veiligheid, cultuur…) onder druk zetten. Helaas voor Crombez is het juist de werkende klasse die dat wél goed beseft. Dáár zit het probleem van de socialisten.

Verwaarloosd

Hetzelfde oude verhaal vertelde Johan vande Lanotte in De Zondag. De radicalisering in Brussel? Die heeft niets te maken met Moureaux, wel met de torenhoge jeugdwerkloosheid – “dertig procent van de jongeren hangt doelloos rond” – en alles met de “afstand tussen autochtonen en allochtonen”.

Er bestaan allicht geen betere manieren om te zeggen dat je als politicus volledig faalde. Was Vande Lanotte de jongste twintig jaar niet prominent aanwezig in de Wetstraat? Hij was vicepremier, minister van Maatschappelijke Integratie, van Begroting, et cetera. Verregaande politieke blindheid? Louis Tobback, burgemeester van Leuven, gaf in Knack wel toe dat de socialisten het thema te lang verwaarloosd hebben. Misschien moeten de socialisten eerst maar eens onderling de violen stemmen.

De sp.a wil het allesoverheersende veiligheidsthema niet overlaten aan rechts. Op het sp.a-congres werd uitgepakt met voorstellen voor een nieuw veiligheidsbeleid. Voorop een efficiënte federale veiligheidsdienst (Belgian Homeland Security, oef), die moet zorgen voor meer samenwerking tussen gerecht, politie, leger en OCAD. Wie kan daar nu tegen zijn? Voorts wil de sp.a een superdatabank waarin “signalen” van leraars, ouders en politie kunnen worden gedeponeerd, en actie tegen de politieke islam en de financiering en sluiting van haatmoskeeën. Weinig spectaculair, niet “typisch” socialistisch. Maar evenmin een wervend nieuw en rationeel verhaal.

De sp.a blijft, opgejaagd door Groen, verlamd door het blijvend geloof in de klassieke recepten: het almaar rondstrooien van geld, middelen en overheidspersoneel (gemeenschapswerkers, welzijnswerkers, sociale infrastructuur en voorzieningen) om de wortels van alle kwaad te bestrijden. In 2015 duwt ze hiermee zichzelf naar de marge.

Anja Pieters