Terugkerende Syriëstrijders

Terugkerende Syriëstrijders zijn een grote zorg voor de inlichtingen- en veiligheidsdiensten in Europa. Vooral in de Balkanlanden is men bijzonder waakzaam, nu meer en meer blijkt dat de strategie van IS verandert, door geïsoleerde cellen aanslagen te laten plegen in Europa. Terwijl alle media-aandacht naar Parijs ging, rolden Kosovaarse en Italiaanse politiediensten in een gecoördineerde actie een netwerk op in Italië en in Kosovo.

2015-50_02_Vrees voor terugkeerders (Medium)De Macedonische autoriteiten meldden dat 8.500 migranten zich bewust niet lieten registreren en vanuit Griekenland illegaal het land zijn binnengekomen. Onder hen wellicht heel wat voormalige Syriëstrijders. Baki Kelani, woordvoerder van de Kosovaarse politie, spreekt over 120 terugkeerders in Kosovo. De Macedonische president Gjorge Ivanov had het net voor de aanslagen in Parijs over 70 terugkeerders in zijn land.

Operatie-Van Damme

De operatie-Van Damme, zoals ze door de Italiaanse gerechtelijke diensten van Brescia werd genoemd, eindigde op 12 november met de arrestatie van een Macedonische en drie Kosovaarse jihadisten. Drie van de vier verdachten bevonden zich in Italië, verspreid, terwijl de feitelijke leider van de groep, Imishti Samet, in Kosovo werd gearresteerd. Zeker zullen wij het nooit weten, maar volgens de Italiaanse Polizia di Stato had Imishti Samet het vooral gemunt op Tracy Jacobs, de Amerikaanse ambassadrice in Kosovo. Bij hem werden twee vuurwapens aangetroffen. Bij de andere leden van de groep, in Italië, werd voornamelijk digitaal materiaal gevonden waaruit kon blijken dat ze mogelijk een aanslag planden in het Vaticaan ter gelegenheid van de opening van het Heilig Jaar op 8 december. De gecoördineerde actie, “Van Damme” genoemd omdat de naam van de Belgische acteur en spierbundel in onderschepte communicatie tussen de terroristen verschillende keren werd gebruikt, heeft aangetoond dat voormalige Syriëstrijders zonder noemenswaardige problemen kunnen terugkeren naar hun thuislanden en zich opnieuw verspreiden in Europa. Dat bewezen de aanslagen in Parijs. Het leidt geen twijfel dat de migratieroute gekend als de Balkanroute daartoe wordt gebruikt. Volgens internationale politiediensten, die nog steeds Europese missies vervullen in Bosnië en Herzegovina, Kosovo en Macedonië, zouden terugkeerders vanuit de Balkan vooral infiltreren in de Schengenlanden, door zich te mengen onder migranten en verder te reizen via Slovenië naar het Italiaanse Triëste.

Diaspora

Met de terugkeerders vrezen de veiligheidsdiensten ook voor een toenemende radicalisering van de Balkanlanden. Afhankelijk van de bron kunnen de cijfers verschillen, maar algemeen wordt aangenomen dat Bosnië en Herzegovina, Kosovo en Albanië proportioneel de meeste Syriëstrijders uit Europa aanleveren. België prijkt op de vierde plaats. Niet toevallig zijn genoemde Balkanlanden overwegend islamitisch, ook al zijn ze seculier en zal men er met moeite vrouwen met een hoofddoek of mannen in driekwartbroek zien. Toch houden internationale politiediensten hun hart vast voor wat komen zal.

Dit is nog steeds een postconflictgebied, waardoor allerlei wapentuig overal aanwezig en relatief gemakkelijk verkrijgbaar is. Zeer interessant voor potentiële terroristen. De meeste Balkanlanden hebben een zwakke economie, met een hoge werkeloosheidsgraad. Talrijke afgelegen regio’s zijn bovendien niet ontsloten. Zo noemde Andreas Ferrarese, de Italiaanse ambassadeur in Kosovo, onlangs het Kosovaarse plaatsje Restelica als mogelijke broedplaats en opleidingsplaats voor jihadisten. Eén van de gearresteerden bij de operatie-Van Damme zou geradicaliseerd zijn door de imam van Restelica, een man die in de buurt van het Italiaanse Siena verblijft, maar regelmatig zou opduiken in het Zuid-Kosovaarse bergdorp om er medewerkers te ontmoeten en deel te nemen aan ‘militaire oefeningen’. Zo kwam het dorp onder de aandacht van de veiligheidsdiensten. Vrijwel iedereen spreekt er Italiaans en heeft wel een familielid in Italië. Een derde van de inwoners werkte in het verleden ook in Italië.

Op die manier zorgt de reeds bestaande diaspora in voornamelijk West-Europa ervoor dat terugkeerders uit de Balkanlanden, al dan niet met vervalste Syrische paspoorten, in Schengenlanden gemakkelijk voet aan de grond kunnen krijgen. Dezelfde diaspora beschikt doorgaans ook over de juiste documenten om heen en weer te reizen tussen de Balkanlanden en Zwitserland, Duitsland, Frankrijk en België… met alle mogelijkheden voor wapensmokkel, mensensmokkel en andere activiteiten die het daglicht niet mogen zien. Hetzelfde geldt voor Bosnië en Albanië, waar men in afgelegen bergdorpen trainingskampen voor jihadisten vermoedt en waar al eerder werd vastgesteld dat er aan sommige huizen IS-vlaggen wapperen.

Tientallen arrestaties

Het American Center for Democracy uit New York, een onafhankelijk instituut dat de dreigingen analyseert tegen de nationale veiligheid en de politieke en economische vrijheden, ziet echter merkwaardige ontwikkelingen in gunstige zin. Albanië, Bosnië en Kosovo en hebben in nauwelijks één jaar tientallen personen gearresteerd die rechtstreeks verantwoordelijk waren voor de financiering en het transport van Syriëstrijders naar Turkije. Ook hebben vrijwel alle Balkanlanden hun wetgeving aangepast, waarbij deelname aan buitenlandse conflicten, en elke poging tot rekrutering of financiering voor buitenlandse conflicten strafbaar werd gesteld. Het wordt afwachten of die maatregelen zullen volstaan om het militante islamisme de kop in te drukken, want voorzichtigheid blijft geboden, al lijkt een overgroot deel van de Balkanbevolking het fundamentalisme te verwerpen.

Kosovo, met een oppervlakte van amper drie Vlaamse provincies, telt zeker meer dan 5.000 niet-gouvernementele organisaties die wel geregistreerd zijn, maar waarvan men nauwelijks de echte activiteiten op het terrein kent. Volgens het American Center for Democracy financiert een groot deel ervan heimelijk de infrastructuur en de moskeeën in dorpen waar de bekeringsijver groot is. In sommige regio’s in Bosnië en Kosovo rijzen minaretten als paddenstoelen uit de grond. Voor de herkomst van het geld wijst men naar Saoedi-Arabië en de rijke radicale diaspora uit voornamelijk West-Europa.

Bedreiging voor Europa

Radicale imams werden door massale arrestaties een tijdje het zwijgen opgelegd, maar velen onder hen kwamen spoedig weer vrij. In Bosnië werden enkele weken geleden vier Bosniërs en een Zweed aangehouden toen zij op het punt stonden een zelfgemaakte bom naar Zweden te smokkelen.

Hoewel dergelijke berichten niet altijd onze media bereiken, tonen ze aan dat de invloed van de IS-netwerken in de Balkanlanden niet zomaar kan genegeerd worden. Hoewel ze niet groot zijn, zijn die netwerken volgens het laatste Terrorism Situation and Trend Report van Europol duidelijk in staat om extremisten en dodelijk wapentuig te laten circuleren tussen Europa en het Midden-Oosten. De exponentiële toename van terugkeerders, met een sleutelrol voor de IS-netwerken in de Balkanlanden, wordt daarbij uitdrukkelijk genoemd als een bedreiging voor Europa. Of, zoals de Italiaanse minister van Binnenlandse Zaken Angelino Alfano het begin dit jaar, tijdens zijn bezoek aan de Albanese hoofdstad Tirana, formuleerde: “Dit deel van de wereld, de Balkan, kan beschouwd worden als een thuisbasis voor terroristen. Daarom is deze regio voor Europa van aanzienlijk strategisch belang.”

RIRO