Op de nieuwjaarsbijeenkomst van zijn partij opende Bart de Wever met een terugblik op de lezing die hij in september gaf voor Carl Devos en zijn Gentse studenten. De reacties op dat evenement waren voorspelbaar. “Onzin, onverdraagzaam, onvoorstelbaar, onmogelijk, ongelijk… Dat is alles wat ik kon verzinnen dat met een ‘o’ begint”, grapte hij. Zijn standpunten over de toen al uit de hand lopende vluchtelingenstroom had hij eind augustus al toegelicht in Terzake. In beide gevallen stond het progressieve kot op stelten.

“Schreef ik toen onzin? Of schreef u misschien zelf onzin?”, wierp hij de opiniemakers voor de voeten. “Onze analyse was en is 100 procent juist, vrienden. Gastvrij, niet onnozel”, zei hij. Een BHV-uitspraak van voormalig journalist Manu Ruys, overigens.

Een flink bejubelde Theo Francken werd net niet ter plekke tot voorzitter benoemd. De man doet het ook goed, al kan hij niet altijd “doen” wat zijn voorzitter “zegt”. De Wever somde wel zijn succesjes op: het statuut van oorlogsvluchteling werd “tijdelijk” gemaakt, asielzoekers die zich niet gedragen gaan naar gesloten centra, criminele illegalen worden uitgewezen, aan inburgering werd een resultaatverbintenis gekoppeld in een Vlaanderen waar geen plaats is voor racisme en discriminatie.

Centen

Niet onterecht zei De Wever dat Vlaanderen in de strijd tegen onveiligheid en terreur beter af is met Jambon (Binnenlandse Zaken) en Vandeput (Defensie) dan met Milquet en Flahaut. En met een regering zonder Di Rupo, die Vlaanderen opzadelde met “de zware gevolgen van de Zesde Staatshervorming”, een aderlating voor de Vlaamse regering, zoals ook het roodgroene subsidiebeleid voor hernieuwbare energie er één was.

In die lastige context wil De Wever tegen 2019 een Vlaamse begroting in evenwicht én alle directe schulden van Vlaanderen afbetaald hebben. Maar ook een lager federaal overheidsbeslag, minder belastingen, meer werk… Nog iets?

Hiermee zitten we volop in het centenverhaal. “Moed en volharding”, herhaalde De Wever negen keer. Het klinkt bijna 19de– eeuws. Iets van harmonieorkesten en handboogschutters.

Risico

Nochtans wordt dat centenverhaal een risico voor de partij. Ook De Wever moet weten dat in die materie de internationale context en niet de N-VA bepalend is.

Voor hoeveel extra jobs zorgen de taksshift van Johan Van Overtveldt en de lastenverlaging van 8 miljard euro? Eerst zien… Met de selectieve lastenverlaging “voor iedereen die werkt”, verlies je sympathie bij werklozen, zieken en gepensioneerden. En voor de 50 (nu) tot 100 euro (2019) extra zullen werknemers “merci” knikken, maar waar, wanneer en waaraan wordt dat extraatje besteed? Jawel, het Planbureau voorspelt dat het beschikbaar inkomen zal stijgen, maar even opletten toch met die cijferaars.

Dezelfde kanttekening mag geplaatst worden bij de bloemetjes voor Philippe Muyters. De daling van de werkloosheid is al bij al gering. Zoals we hier al vaak schreven: werklozen verschuiven naar het leefloon. Met de vluchtelingencrisis wordt dat probleem nog groter. Alleen mag dit nauwelijks worden gezegd.

Beke

Even over naar de nieuwjaarsspeech van Wouter Beke (9 jan.) Bij CD&V ging het om “warmte, geloof en vertrouwen”, want “waar een wij is, is een weg”… Een beetje bleekjes toch, was zijn kritiek op de ‘ik’-partijen, die “leven van de angst om uw portemonnee, uw job, uw veiligheid”. Alsof niet ook elk CD&V-partijprogramma over die thema’s gaat.

Met zijn passages over migratie en Europese waarden zat Beke zelfs onverwacht dicht bij De Wever. “Pas wanneer de islam zelf aantoont dat hij onze waarden ondersteunt (sic), pas dan kan hij een duurzame plaats krijgen in onze samenleving.” Dat geldt voor “gelijkheid van man en vrouw, vrijheid van meningsuiting, en respect voor mensen met een andere geaardheid”. Maar een islam op Europese leest geschoeid, is dat geen contradictio in terminis?

Opvallend was dat Beke het had over de “tijdelijke” opvang van oorlogsvluchtelingen, dat hij zei dat er geen plaats is voor wie misbruik maakt van de gastvrijheid, noch voor gelukzoekers, dat de Europese buitengrenzen strenger moeten worden bewaakt. Tiens, aan dat “Wij-verhaal” van CD&V zijn er dan toch ook grenzen…

Verschil

Ook Bekes sociaaleconomische verhaal verschilt weinig van dat van De Wever. CD&V is even voluntaristisch als het gaat om werk, werk, werk… Ook die partij verwijst naar ramingen, in dit geval van de Nationale Bank, nog zo’n instituut dat ons de komende drie jaar 114.000 jobs belooft “dankzij de taksshift”.

Waar zitten dan de verschillen? In de nuances en in de CD&V-keuze voor “het moedige midden”. Die partij kiest meer voor wie moet afhaken (zieken, gehandicapten, werklozen). Geen stigma, geen sancties voor die mensen, wel een uitgestoken hand. Die bezorgdheid is een troef voor de partij, al is zwijgen over het profitariaat – en dat is er vast ook  – dan weer onbegrijpelijk.

De verschillen zitten ook in het Europese verhaal. Dat Angela Merkel (CDU) met haar “Wir schaffen das” vanuit haar machtspositie de andere landen van de EU voor schut zette, breekt haar nu zuur op. Beke had even scherper kunnen zijn voor deze uitschuiver van formaat. We voorspelden het hier al meermaals: ze reed haar CDU zo de afgrond in. Dat zullen de deelstaatverkiezingen in maart wel aantonen.

Balans

Afrondend valt toch op dat de boodschappen van de twee vroegere kartelpartners ondanks de retoriek relatief dicht bij mekaar blijven liggen. Dat zou goed nieuws moeten zijn voor de N-VA. Aan de rechterzijde zal radicaal-rechts – zoals in heel Europa – profiteren van de vluchtelingencrisis. Aan de linkerzijde wordt CD&V de dichtste concurrent, maar tegelijk ook de evidentste bondgenoot.

De Wever doet er dus goed aan zijn profileringsdrang onder controle te houden. Ook met 32,6 procent van de stemmen (2014) heb je partners nodig. Het is al een hele uitdaging om in de buurt van die score te blijven. Bovendien is een Vlaamse tripartite zonder N-VA (in 2014 goed voor 46,2 procent van de stemmen) niet onmogelijk, zeker als Vlaams Belang blijft groeien en het speelveld kleiner maakt.

Opent in Wallonië de al bij al goeie prestatie van premier Michel perspectieven voor een Waals bestuur van MR-cdH (in 2014 38,4 procent van de stemmen), zonder de PS? Ook daar zullen extreemlinks en radicaal-rechts het speelveld verder verkleinen.

Dit scenario zou premier Michel toelaten een tweede federale regering te vormen met een minder uitgesproken Vlaamse meerderheid. Is een politiek landschap waarbij de twee hoofdrolspelers buitenspel worden gezet (N-VA in Vlaanderen, PS in Wallonië) puur politieke fictie?

De radicalisering aan beide zijden van het politieke spectrum zal niet zonder gevolgen blijven. Niet De Wever, maar wel Beke zou (ook) in 2019 wel eens de spelverdeler kunnen worden. Daarom is een duurzame verstandhouding tussen de twee grootste Vlaamse partijen niet onbelangrijk.

Ondertussen blijft het wachten op een moment waarop Vlaams Belang in de reële politiek kan inbreken. Dat zou voor Vlaanderen een heel ander perspectief openen. Voorlopig is daarvan nog geen sprake ondanks het feit dat de partij volop kan profiteren van het groeiende ongenoegen bij de bevolking inzake het vluchtelingenprobleem. Dat laatste is een stokpaardje van Filip Dewinter die zichzelf opnieuw in het centrum van de aandacht kan zetten. Niet iedereen binnen het Vlaams Belang is daar even blij mee.

‘t Pallieterke