Het is hommeles tussen ‘Euro-Brussel’ en Warschau. Er worden wat toezichthoudende stappen gezet naar de Polen, waarna… ja, wat daarna eigenlijk? Zoals zo vaak bekijkt het Europese sanhedrin de dingen vooral door een ideologische bril, met onvoldoende aandacht voor de strategische en geopolitieke relaties op langere termijn. Want hetgeen zich vandaag afspeelt kan over een langere periode voor erg vervelende collaterale schade zorgen. 

Punten van gelijkenis zoeken, verschillen aanstippen en parallellen trekken; het kan een nuttige oefening zijn, alleen moet men op een gegeven moment durven bekennen dat er men een grens overschrijft en het domein van het amalgaam betreedt.

Sinds de (conservatieve) regeringswissel een feit is, ligt Polen onder vuur. Het ‘regime’ bezondigt zich aan ‘ingrepen’ die de prille democratie onderuit dreigen te halen. Optochten tegen de regering, ruimhartig in beeld gebracht door VRT en andere bien-pensants, moeten de ernst van de situatie benadrukken. Even terzijde, in het gros van de landen aangesloten bij de VN beschikt de oppositie niet over dergelijk forum – straat en media. Over wat precies fout gaat, wordt opvallend minder bericht. En wat de vorige regeringsploeg allemaal uitspookte zelfs helemaal niet. Uiteraard wordt de brug gelegd naar het Hongarije van Victor Orban, nog zo’n land waar veel fout lijkt te gaan. Dat Orban en Jarosław Kaczyński, partijleider van het Poolse Recht en Rechtvaardigheid, het ‘nieuwe regime’ dus, begin januari mekaar zes uur lang onder vier ogen spraken, is koren op de molen van zij die een soort as van het kwade tussen Warschau en Boedapest menen te ontwaren. Het klopt dat Kaczyński politiek gesproken een bewonderaar is van Orban, maar de betrekkingen tussen twee landen is toch een iets complexere aangelegenheid. Martin Schultz, voorzitter van het Europees Parlement en zelden verlegen voor een domme uitspraak, heeft het resoluut over de “poetinificatie” die zowel Polen als Hongarije getroffen heeft.

Kernlidstaat

Al jaren worstelt de EU met het Hongarije van Orban. Toch moet erkend worden dat het land nog steeds een volwaardig lid van de club is; het handhaaft zich en weet toch behoorlijk wat buitenlandse investeringen aan te trekken. Net zoals de Europese steun blijft komen. Dat kunnen ook de ideologisch vooringenomen critici uit ‘Brussel’ niet ontkennen. Tot zover hun slagkracht tegen de man die ze maar wat graag met pek en veren beladen.

Afgezien nog van deze vaststelling, houdt het geen steek Hongarije op één hoop gooien met Polen. Een gratuite term als “poetinisatie” wekt de indruk dat het gevoerde beleid in de twee landen copie conforme is, wat niet klopt. Bovendien neemt Polen door zijn omvang een belangrijkere plaats in op het internationale schaakbord. Met een bevolking die viermaal groter is dan de Hongaarse, is Polen één van de ‘grote zes’ van de EU. En laten we ook het NAVO-gegeven niet vergeten. Niet alleen is de regering in Warschau één van weinige die haar engagement nakomt om 2% van het bbp aan defensie te besteden. Door de ligging alleen al, is Polen van groot geopolitiek belang voor de Alliantie. In diplomatieke kringen was te horen dat Polen “too big to isolate” is. Men kan wel decibels verkopen, maar de maatregelen/sancties, voor zover die er überhaupt komen, zijn een andere kwestie. Warschau, en ook dat is een verschil met de gezagsdragers in Budapest, ziet Rusland als een reële bedreiging. Het Poolse antwoord hierop is een traditioneel pro-Atlantisme, gekoppeld aan de vraag naar een groter NAVO-engagement. Alles op één hoopje gooien, is werkelijk iets te makkelijk.

Duits-Poolse vriendschap

Er bestaat een reële vrees dat hetgeen zich de voorbije weken afgespeeld heeft op verschillende vlakken collaterale schade kan veroorzaken. Spontaan denkt men dan aan economische schade, al doet de Poolse regering haar uiterste beste buitenlandse investeerders gerust te stellen. Gevolgen kunnen er ook zijn op het vlak van Europese steun, waar Polen rijkelijk gebruik van maakt. Toch speelt er meer dan het pecuniaire, en dat is misschien wel de essentie.

De Duits-Poolse toenadering was de voorbije kwarteeuw een hoeksteen van de Europese stabiliteit en de uitbouw van de EU. Ergens kan de vergelijking getrokken worden met de Frans-Duitse verzoening na de Tweede Wereldoorlog, wat de realisatie van het Europese project mogelijk maakte. Vandaag wordt in Polen met scherp geschoten op het Duitsland van Merkel met haar lutherse betweterij, obligate foto’s van das Mädchen in nazi-uniform incluis. Uiteraard zijn niet alle reacties even scherp, toch kan niet ontkend worden dat de attitude ten aanzien van de westelijke buur op korte tijd behoorlijk versomberd is. Amper vijf jaar geleden sprak de toenmalige Poolse buitenlandminister over Duitsland als “Europa’s onontbeerlijke natie”. Verder liet hij nog optekenen dat hij “Duitse inactiviteit meer vreesde dan Duitse macht”. Dat dit vandaag wel erg vreemd klinkt, is de beste illustratie van het gewijzigd klimaat. Net dat zou het grote aandachtspunt op en rond het Schumanplein moeten zijn.

m.