In 1980 verliepen de voorverkiezingen bij de Republikeinen al net zo gespannen als nu, met een waaier aan kandidaten. Buitenbeentje toen was Ronald Reagan, Hollywoodacteur en voormalig gouverneur van Californië. Reagan was een volbloed conservatief, maar hij lag niet goed in de markt bij het Republikeinse establishment in Washington.

Dat steunde George Bush, de ex-baas van de CIA. Reagan werd niet helemaal voor vol aangezien. Hij was nochtans wel de favoriet, nadat hij in 1976 al bijna de nominatie op zak had gestoken, na een spannende race tegen Gerald Ford. Reagan moest bij de voorverkiezing in Iowa nipt de duimen leggen, maar één merkwaardig incident tijdens de campagne in New Hampshire bracht hem helemaal terug. Veel historici zijn ervan overtuigd dat dat incident hem resoluut op weg heeft gezet naar de nominatie. Een kort filmpje ervan is op internet te vinden.

Applaus

De Nashua Telegraph, een plaatselijke krant in de stad Nashua, wilde een rechtstreeks debat organiseren tussen Reagan en Bush, de zaterdag voor de verkiezing. Beide kandidaten waren akkoord, maar de Federal Election Commission maakte bezwaar tegen het feit dat de krant het debat sponsorde, wat zou neerkomen op illegale steun aan die twee kandidaten. Dus zouden de kandidaten zelf de kosten op zich nemen. Maar Bush weigerde de helft van de kosten te betalen, waarop Reagan besloot het héle debat te betalen. Sluw als hij was, nodigde hij toen ook de andere kandidaten (die misnoegd waren dat ze niet mochten meedoen) uit om aan het debat deel te nemen, zonder het Bush-kamp daarvan op de hoogte te stellen. Toen die kandidaten het podium bestegen, verstijfde Bush. Ook de uitgever van de Nashua Telegraph, Jon Breen, (hoewel wél vooraf ingelicht) kon de zet van Reagan maar matig appreciëren, in tegenstelling tot het talrijk opgekomen publiek. Er was afgesproken dat Reagan een korte verklaring zou afleggen, maar toen hij het woord nam, beval Breen, die als moderator optrad, tot tweemaal toe diens microfoon af te zetten, hetgeen niet gebeurde – wellicht durfde de technicus de knop niet om te draaien. Reagan werd zichtbaar laaiend, stond eerst recht, nam de microfoon vast, ging weer zitten en riep, toen de moderator maar bleef tegenpruttelen: ‘I am paying for this microphone, mister Green (sic)!’ Daarop barstte de zaal uit in een enorm applaus en gejuich. Ook de andere kandidaten op het podium klapten in de handen, terwijl Bush er als een geslagen hond bijzat. Uiteindelijk weigerde zowel Bush als de uitgever de andere kandidaten mee aan tafel plaats te laten nemen, maar dat maakte al niet meer uit. Reagan had met zijn uithaal naam gemaakt en haalde in New Hampshire maar liefst de helft van alle stemmen, meer dan dubbel zoveel als Bush. Bovendien vergaten de andere kandidaten zijn geste niet: bijna allemaal spraken ze hun steun uit voor Reagan toen ze de race verlieten. Aartsrivaal Bush werd uiteindelijk door Reagan gekozen als running mate en werd vicepresident.

Verandering

Uit de campagne van 1980 valt te leren hoe een klein incident grote gevolgen kan hebben. Maar ook dat de kandidaat van het establishment het niet noodzakelijk hoeft te halen. Toen hadden de partijkopstukken zelfs nog een favoriet (Bush), terwijl dat nu niet eens het geval is. Overigens, er is nog een opvallende gelijkenis tussen 1980 en vandaag: ook toen snakte de Amerikaanse kiezer naar verandering, na een als ‘slap’ en ‘kleurloos’ ervaren presidentschap van Jimmy ‘Peanut’ Carter. De geschiedenis heeft Carter meer krediet gegeven, maar de perceptie toentertijd was niet positief (vooral de werkloosheid en de Iraanse gijzelingskwestie speelden hem parten). Reagan belichaamde toen de zucht naar iets nieuws. Vandaag kruipen Donald Trump en Ted Cruz in die rol, en trachten ze garen te spinnen bij de brede ontevredenheid over Obama. Toch zijn figuren als Trump en Cruz moeilijk met Reagan te vergelijken. Cruz is te religieus en te ernstig. Trump te vuilgebekt. Reagan had veel meer stijl, ook als hij boos was. Hij was authentieker, en misschien wel zijn machtigste wapen was zijn humor. Daarmee kon hij vernietigend uithalen en het publiek was er dol op. Ook was hij meer een partijman die de Republikeinen wilde verenigen in plaats van hen te verdelen. Wie het bij de Republikeinen dit jaar ook haalt: een nieuwe Reagan zal het zeker niet zijn.

WEJ