Het is slechts een maand geleden dat Bart Maddens in zijn kritiek op de “stilte” van N-VA een overzicht gaf van het communautaire nieuws van 2015. Een inventaris maken, dat lukte hem niet, want “de lijst is eindeloos”. Het wordt in 2016 niet anders.

In één exemplaar van De Standaard (24 dec.) vond Maddens al vier communautaire dossiers: de spoorstakingen, het geld voor Waalse en Brusselse politiezones, het defensieplan van minister Vandeput, disputen over adoptie. In de loop van 2015 genoten we van gekrakeel over tal van economische dossiers (financieringswet, vermogensbelasting, gemeenschapsdienst voor werklozen,

beschikbaarheid voor bruggepensioneerden, buitenlandse handel…), maar ook van meningsverschillen tussen de gewesten over het klimaatakkoord, over de huurprijzen, de indexering van kinderbijslagen, de fiscale regularisatie van zwart geld, geld voor universiteiten en wetenschappelijke instellingen, de financiering van de ziekenhuizen, de nachtvluchten, de rijopleiding, Linkebeek,…

Geen van de opgesomde dossiers is definitief opgelost. Ze zullen onherroepelijk dit jaar opnieuw op de agenda komen te staan. Maddens noemde België een “institutionele vuilnisbelt”. Alles is communautair, ook al mag het dat even niet zijn… Onderstaande voorbeelden van heikele dossiers zijn slechts illustratief.

Brussel

Vorige week was het weer prijs, al lag de klemtoon nu op Brussel, de derde hond in het Belgische kegelspel. Er is spanning over criminaliteit en justitie, nog recenter over het nationaal voetbalstadion en de kwalijke reparatie van de tunnels. Over die laatste centenkwesties gaf Rik van Cauwelaert uitleg in De Tijd.

De creatie van een volwaardig Brussels Hoofdstedelijk Gewest (BHG) was een arrangement tussen de CVP’er Jean-Luc Dehaene en de PS’er Philippe Moureaux. In 1989, tijdens de formatie van de laatste regering van Wilfried Martens, kreeg Moureaux zijn (derde) Gewest, in ruil voor het dimmen van Happart en relatieve rust in de Rand.

Dat BHG werkte nooit behoorlijk, leefde boven zijn stand en overleefde alleen met de steun van de twee gemeenschappen. Er is geld, veel geld, voor het “rijkelijk” in stand houden van 19 burgemeesters en een veelvoud aan schepenen, 89 Brusselse Parlementsleden en te veel Brusselse ministers. Het Brussels Gewest werd “een geldautomaat, gevoed door onder meer Beliris” (de Samenwerkingscommissie van de Belgische Regering met de Brusselse Hoofdstedelijke Regering ter bevordering van de internationale rol van Brussel en het functioneren van Brussel als hoofdstad van België).

125 + 460 miljoen

Beliris, tien jaar geleid door Laurette Onkelinx en vandaag door Didier Reynders, “kost” tegenwoordig 125 miljoen euro per jaar. Sinds de oprichting van Beliris, in 1993, is via dat fonds al 1,5 miljard euro in Brussel gepompt. Waar al dat (federaal) geld van Beliris de afgelopen jaren dan wel naartoe is gevloeid, verdient een federaal onderzoek. Beliris betaalde precies tien jaar geleden al voor ‘de beveiliging’ van de nu veelbesproken Stefaniatunnel, maar amper tien jaar later is het weer “prijs”, want… er werd nauwelijks iets aan die veiligheid gedaan.

Bij de zesde staatshervorming onder Di Rupo kreeg Brussel weer (meer) “federaal” geld voor het financieren van haar “hoofdstedelijke functie”… Bovenop Beliris een nieuw cadeau van nagenoeg 460 miljoen euro uit de federale ruif (waarvan 135 miljoen expliciet voor mobiliteit, aldus de N-VA – red.). Wat gebeurt er daarmee? Transparantie is hier ver zoek.

Hendrik Vuye, meester-denker van de N-VA over het communautaire debat in de toekomst, hoorde op de RTBf de boodschap van Laurette Onkelinx over die materie. “Il faut aimer Bruxelles”, aldus Onkelinx. “Ze bedoelt ‘il faut payer Bruxelles’, vrees ik”, tweette Hendri Vuye…

Hoe dan ook, de centenkwesties (geldstromen naar Brussel en Wallonië) zullen dit jaar vermoedelijk niet buiten beeld kunnen worden gehouden. Op bijeenkomsten van het Overlegcomité van de verschillende regeringen wordt de sfeer met de dag grimmiger.

Spoor

Opnieuw in beeld verschenen vorige week de communautaire strubbelingen over de centen voor het spoor. Het investeringsprogramma 2013-2025 van de vorige regering werd door de jonge regering-Michel afgevoerd, na de vaststelling dat er de voorbije jaren miljarden aan nutteloze investeringen waren gebeurd. Een nieuwe cel, onder coördinatie van de overheidsdienst Mobiliteit en met inspraak van de gewesten, moet bepalen waarin jaarlijks, tot 2019, zo’n miljard euro zal geïnvesteerd worden. Ambras verzekerd. In dit geval tussen federaal minister Jacqueline Galant (MR) en Vlaams minister Ben Weyts (N-VA). Hoeveel geld gaat er bv. naar personenvervoer? Hoeveel geld gaat er naar goederenvervoer? Vlaanderen heeft met zijn havens wel andere belangen dan Wallonië…

126 miljoen extra

Ook inzake het Gewestelijk Expresnet (GEN) en voorstedelijke spoornetten, is er communautair gehakketak, waarover vooral De Tijd vorige week berichtte.

Galant wil eerst het Gewestelijk Expresnet (GEN) rond Brussel afwerken, vooraleer ze wil beginnen aan een gelijkaardig voorstedelijk net in Antwerpen en Gent (ook vermeld in het federaal regeerakkoord). Dat Brusselse GEN had “rond” moeten zijn in 2012. Nu is er al sprake van… 2025. Maar ook hier is het geld op. Galant wil en moet op zoek naar 126 miljoen extra. Ze remt Vlaanderen af “omdat ze niet kan verdragen dat het in Vlaanderen sneller vooruitgaat dan in Brussel of Wallonië”, aldus Weyts. De Vlaamse regering wijst het voorstel van Galant dus af.

De zee

Nog een communautair strijdpunt is de zee (“Slag om de Noordzee”, De Tijd, 26 jan.). Hier staat ‘federaal’ staatssecretaris voor de Noordzee Bart Tommelein (Open Vld) tegenover ‘Vlaams’ minister van Toerisme Ben Weyts (N-VA). Eerstgenoemde hoorde van het Grondwettelijk Hof dat niet Weyts, maar hijzelf bevoegd is over “het opslaan en het vervoeren van energie op zee”. De Open Vld’er hoopt dat Weyts zal ophouden “met alles communautair te spelen”. Eenzelfde debat is er over de bevoegdheid over de Vlaamse baaien, de kunstmatige eilandengordels die onze kust moeten beschermen tegen een stijging van de zeespiegel. Van wie is het water?

Werkverdeling

In De Morgen (26 jan.) liet professor Paul de Grauwe nog eens weten dat er in economische dossiers ook grote verschillen tussen de regio’s blijven. Vooral Franstaligen willen werktijdverkorting collectief opleggen als instrument om de werkloosheid te bestrijden, terwijl er “geen Vlaamse economen met enige reputatie zijn die dergelijke plannen voorstellen”. Het uitgangspunt van de Franstaligen is fout, aldus De Grauwe. “Een lineaire maatregel die de 90 procent werkenden verplicht om minder te werken om zo iedereen aan het werk te krijgen zal de productiecapaciteit verminderen en leiden tot minder jobs. Een belangrijk deel van de vrijgekomen arbeidsuren zal immers niet opgevuld kunnen worden door werklozen die meestal lage scholing hebben…”

Politiek

Vorige week hadden we het hier al over de vraag van sommigen om weer meer Vlaamse bevoegdheden naar België over te hevelen via een ‘herfederaliseringsbocht’. De voorstellen van academici als prof. Sinardet zijn geen goed idee, vindt Wim van de Velden (‘Met belgicisme win je geen verkiezingen’, De Tijd, 26 jan.). Sinardet meent die wil naar meer België te kunnen afleiden uit een onderzoek naar de mening van onze parlementsleden. Maar een meerderheid van parlementsleden en kiezers in Vlaanderen wil dat níét.

Asiel en migratie

In deze drukke tijden van hypermigratie en vluchtelingencrisis blijft ook de kloof tussen Vlaanderen en Brussel inzake de verplichte inburgeringscursus bestaan. Liesbeth Homans was maandag bij Jan Hautekiet wat garnituur tussen tal van “positieve” getuigenissen over snelle inburgering in Vlaanderen. Onder meer vanuit Brussel kreeg ze te horen dat die “verplichting soms te veel is voor sommige inburgeraars”…

Besluit

Mogen of niet, het ziet ernaar uit dat de strubbelingen tussen Noord en Zuid in dit land dit jaar zullen toenemen, binnen de regering, binnen dezelfde politieke families, en zelfs binnen de partijen zal er tweespalt ontstaan over de snelheid van de communautaire trein.

Anja Pieters