Met de nederlaag bij Dien Bien Phu eindigt honderd jaar Franse aanwezigheid in Indochina. Niet dat dit een paar jaar later een les is voor de Amerikanen. Al zijn er weinig voorbeelden in de geschiedenis waarbij de latere overwinnaar zo diep in het stof kruipt voor de overwonnene als Noord-Vietnam voor de VS; in de hoop op wat hulp.

Minachting

In de zomer van 1953 is de toekomst van Vietnam onzeker. De communistische Viet Minh is baas op het platteland en in de jungle. De Fransen beheersen de delta’s van de Mekong en de Rode Rivier. De Franse militairen weten dat de tijd tegen hen werkt. De oorlog in Korea is voorbij, dus mogen de communisten rekenen op extra steun uit China. De Fransen in het moederland hebben meer dan genoeg van die koloniale oorlog. De tijd dringt voor de Franse militairen in Hanoi. Ze besluiten midden in het Viet Minhgebied een strategische vallei te bezetten en de communisten tot een open veldslag te dwingen in de hoop dat die in de val trappen. De hele operatie ademt een onwaarschijnlijke minachting uit voor de gevechtskracht en de discipline van de Vietnamese communisten.

Viermaal meer vuurkracht

Eind november 1953 springen in meerdere aanvalsgolven ongeveer 14.000 Franse para’s en hun hulptroepen. De Fransen hebben niet eens genoeg soldaten om de heuvels die Dien Bien Phu omringen te bezetten. De Fransen droppen kanonnen en onderdelen van lichte tanks die ter plaatse in elkaar gezet worden. Een eerste Franse bevelhebber wordt vervangen door kolonel Christian de Castries, die beter in het bed van zijn minnaressen presteert dan op het slagveld. De Fransen leggen een klein vliegveldje aan, bouwen een hoofdkwartier en omringen de basis met een paar onsamenhangende defensieve posten, want de para’s hebben geen zin om veel te graven. Eerst zes weken voor zijn latere capitulatie vraagt De Castries aan Hanoi het handboek voor de bouw van versterkte buitenposten. Hij is er immers zeker van dat de Viet Minh niet op zich laat wachten, en bij een geregelde veldslag is een dicht netwerk van defensieve posities niet nodig. De communisten duiken inderdaad op. Ze bezetten alle heuvels rondom Dien Bien Phu… en kijken toe. En de Fransen wachten, en blijven wachten. Giap – de communistische opperbevelhebber – voert uit heel Vietnam versterkingen aan die wekenlang te voet de jungle trotseren en die artillerie, wapens en voedsel meeslepen. Begin februari 1954 is Dien Bien Phu omsingeld door 100.000 soldaten van de Viet Minh. Ze graven hun kanonnen deskundig in en ze plaatsen overal luchtafweergeschut. Ze kijken met plezier naar het Franse garnizoen dat overwoekerde terreinen reinigt en duidelijke doelen voor de communistische artillerie produceert. De Fransen denken nog altijd dat zij in het voordeel zijn, terwijl de Viet Minh in werkelijkheid vier keer meer vuurkracht bezit. Midden maart gaat Giap tot de aanval over.

Marcel Bigeard

Al bij het eerste offensief verovert de Viet Minh de belangrijkste buitenversterking. Een paar dagen later valt de tweede defensieve positie in handen van de communisten. De verdedigers sneuvelen bijna allemaal of worden krijgsgevangen gemaakt. Binnen een week is het duidelijk dat de Franse artillerie geen partij is voor de Viet Minh. De Franse artilleriecommandant is zo geschokt dat hij zelfmoord pleegt. Kort daarna vernietigen de communistische kanonnen het vliegveldje. Alleen wat helikopters kunnen nog landen, maar alle bevoorrading moet voortaan met parachutedroppings gebeuren. De Fransen kunnen dat niet; de Amerikanen slepen alle parachutes uit hun basissen in de Stille Oceaan naar Hanoi. Daar weten de Franse generaals inmiddels dat de zaken er slecht voorstaan. Ze gebruiken hun tijd om elkaar de zwartepiet toe te spelen zodat hun loopbaan na een nederlaag niet in gevaar komt. Het moreel in Dien Bien Phu stijgt wanneer majoor Marcel Bigeard zich met zijn parabataljon bij het garnizoen voegt. Bigeard is een legendarische vechtjas die iedereen inspireert, en die altijd het voorbeeld geeft. Hij lijkt wel immuun voor vijandelijke kogels en granaten. Bigeard is de gesel van de Viet Minh. Hij doet onverwachte uitvallen, waarbij communisten bij bosjes sneuvelen. Giap lanceert op zijn beurt tegenaanvallen en de Fransen maaien de tegenstanders zonder genade neer. Einde maart zijn de twee kampen uitgeput. Giap begint te twijfelen. De Castries vraagt belangrijke versterkingen aan Hanoi, want de communisten staan op het punt te breken. Er komt geen antwoord: de Franse generaals hebben het te druk met recepties. Het probleem van de verdedigers wordt meteen weer groter. Ze kunnen hun verliezen niet meer vervangen en de munitievoorraad slinkt. Giap haalt uit heel Vietnam mensen naar Dien Bien Phu en hij laat zich massaal door de Chinezen bevoorraden. Zijn Chinese adviseurs raden verdere offensieven af en bevelen hem zijn enorme meerderheid te gebruiken om almaar dichter bij de basis loopgraven aan te leggen, zodat de Fransen geleidelijk gewurgd worden. Midden april is er nog een laatste en geslaagd tegenoffensief van Vietnamese para’s in Franse dienst. Ze zingen de Marseillaise tijdens hun aanval.

Vaarwel Indochina

Iedereen in Dien Bien Phu weet dat het voorbij is. Er komt geen munitie meer en op versterkingen moet ook niet meer gerekend worden. Heel de wereld kijkt naar de Franse doodstrijd en naar de reactie van de Amerikanen. Zullen die hun gevreesde B-29 bommenwerpers naar Vietnam sturen om de Viet Minh uit hun posities te bombarderen? John Foster Dulles, de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, en de stafchef van het Amerikaanse leger vragen een dringende interventie, maar president Eisenhower consulteert liever zijn oude strijdmakkers uit de Tweede Wereldoorlog en luistert naar de beste generaals die in Korea tegen de Chinezen vochten. Hun besluit: niet doen, want dit is een koloniale oorlog en die leidt ertoe dat grondtroepen zullen moeten worden ingezet. Eisenhower volgt hun advies. Een paar weken gebeurt er niets. De Viet Minh moet de verliezen aanzuiveren en gebruikt kinderen in plaats van gesneuvelde soldaten om voorraden en artilleriegranaten aan te slepen. Op 7 mei is alles onverwacht vlug voorbij; juist voor de aanvang van de conferentie van Genève, zoals de communisten het willen. De Viet Minh telt 10.000 doden (en liegt dat er maar 4.000 gesneuvelden zijn) en tienduizenden geblesseerden. Aan Franse zijde zijn er 2.500 doden en 5.000 gekwetsten. De Viet Minh neemt 11.000 man gevangen. Marcel Bigeard brengt later hulde aan de moed van zijn vijanden, maar spreekt zijn verachting uit voor hun gedrag na de capitulatie. De Franse geblesseerden en zieken worden niet verzorgd en ze creperen bijna allemaal. De communisten laten de gevangenen verhongeren. In Genève valt het doek. Tijdens een conferentie in Genève in mei 1954 gaat Frankrijk akkoord met alle betrokkenen plus de supermachten. De Fransen trekken zich volledig terug uit Indochina. Noord-Vietnam wordt een communistische staat. In het zuidelijke deel moeten eerlang verkiezingen beslissen of Vietnam herenigd wordt. Dat gebeurt nooit. Vier maanden na de val van Dien Bien Phu worden 3.000 Fransen vrijgelaten. 8.000 mannen zijn in gevangenschap gestorven. Nauwelijks een paar maanden later is Bigeard alweer in actie, want in Algerije begint een nieuwe dekolonisatieoorlog. Hij wordt later één van de hoogste Franse generaals en de enige die openlijk toegeeft dat de Franse soldaten martelen in Algiers.

Jan Neckers