Speelt de NPD een rol van betekenis in de Duitse politiek? Wie afgaat op de electorale resultaten zal zeker antwoorden: neen. Maar wie de indrukwekkende rij limousines zag waarmee toplieden van de Duitse politiek afgelopen week naar het proces tegen de NPD in Karlsruhe gevoerd werd, kreeg een andere indruk.

Niets stelt de politiek-correcte consensus in Duitsland vandaag zozeer op de proef als het programma van die kleine, nationalistische partij. Binnen enkele maanden kennen we het oordeel van het Duitse Grondwettelijk Hof, het ‘Bundesverfassungsgericht’. Zal de NPD verboden worden? Of blijft de vrije meningsuiting in Duitsland behouden, ook voor nationalisten?

De NPD bestaat al meer dan vijftig jaar en is daarmee een vaste waarde in het Duitse partijenlandschap. De partij, die een zeer radicaalnationalistisch programma koppelt aan een opvallend optreden op straat (mee veroorzaakt door links straatgeweld tegen elke bijeenkomst), werd gedurende decennia in Duitsland aanvaard als een weliswaar onaangenaam, maar noodzakelijk onderdeel van het publieke debat. Het is tekenend voor de toenemende onverdraagzaamheid tegenover nationalisten in Duitsland, die enkel kan vergeleken worden met de hetze in Nederland destijds tegen de Centrumpartij van Janmaat. In 2002 werd geprobeerd de Centrumpartij te verbieden. De Duitse grondwet voorziet daarvoor een bijzondere procedure. Er moet aan twee voorwaarden voldaan zijn: de partij moet een doel hebben dat strijdig is met de democratische basisordening van de Duitse grondwet, en de partij moet die basisordening daadwerkelijk bedreigen of terzijde schuiven.

In 2002 werd de procedure ingesteld door de drie Duitse instanties die daarvoor de mogelijkheid hebben: de regering, het parlement, en de senaat, die in feite de verschillende Duitse ‘Länder’ of deelstaten vertegenwoordigt. Dat eerste verbodsproces liep uit op een totale mislukking: de NPD bleek tot in zijn nationaal bestuur geïnfiltreerd te zijn door agenten van de Duitse staatsveiligheid, de zogenaamde ‘V-Männer’. Van de acht rechters vonden drie dat de noodzakelijke handelingsvrijheid van een partij daardoor niet gewaarborgd was, en vermits zes rechters noodzakelijk zijn voor een veroordeling ging de NPD triomfantelijk vrijuit. Het was een pijnlijke nederlaag voor de Duitse traditionele politiek.

Nu wordt een tweede poging ondernomen. Aanleiding is de reeks moorden die gepleegd werd door de criminele bende NSU. Ook al is bewezen dat de NPD daarmee hoegenaamd geen uitstaans had, toch werd in een vlaag van hysterie ‘tegen het racisme’ een nieuwe verbodspoging opgestart. De Duitse regering en het Duitse parlement doen deze keer niet mee; zij twijfelen openlijk aan de kans van slagen. Enkel de Duitse senaat, namens de Duitse deelstaten waarvan sommige door extreemlinks geregeerd worden, trok deze keer naar het gerecht in Karlsruhe.

Waar is de dreiging? 

Een proces voor het Duitse Grondwettelijk Hof is doorgaans een vrij saaie en weinig geanimeerde bedoening, maar deze keer ging het er steviger aan toe. Drie dagen lang werden de vertegenwoordigers van de Duitse senaat en van de NPD door de rechters grondig op de rooster gelegd. Het proces leek bij momenten op een spannende voetbalmatch: telkens het erop leek dat één kant beslissende punten had gescoord, veranderde het geluk van zijde en ging het spel een andere richting uit.

De senaat opende de vijandelijkheden, door uitvoerig aan te tonen hoe gevaarlijk de NPD wel is voor de Duitse democratie. De rechters van het hoogste gerecht lachten die bewering vierkant weg. De NPD, een bedreiging voor de Duitse democratische staat, met electorale resultaten die schommelen rond 1 procent? De stemmingmakerij rond de zogenaamde ‘gewelddadigheid’ van de NPD werd volledig van tafel geveegd. Niet bewezen, overdreven, heel vaak gesitueerd in een context van aanvallen door extreemlinks, en bovendien: irrelevant, want op geen enkele manier en op geen enkele plaats fundamenteel bedreigend voor de Duitse rechtsvordering. ‘In het dorp Jamel in Oost-Duitsland beheersen de NPD’ers de straten’, jammerde de Duitse senaat. ‘In een gehucht van 45 inwoners’, lachten de rechters.

Het leek er even op dat de NPD de champagne al kon laten knallen, maar dat bleek voorbarig. In een volgende stap bleek dat de rechters grondig wilden ingaan op het nationalistische programma van de partij. Dat spreekt immers over de Duitse ‘volksgemeenschap’, en die volksgemeenschap heeft volgens de NPD een etnische, biologische component, waarbij de afstamming bepaalt of iemand Duitser kan zijn of niet. De klassieke basisstelling van het traditionele nationalisme dus, maar ook in Duitsland zijn de tijden veranderd. De rechters staken hun afkeer niet onder stoelen of banken, en deze keer moesten de NPD-vertegenwoordigers spitsroeden lopen. Verwijzen naar biologie: is dat geen rassenleer? Wil de NPD terug naar de grondwet van de boze man met de snor? Wil de NPD zowaar de miljoenen mensen met een kleurtje met geweld deporteren uit het land waar de verplichte kreet luidt ‘wir schaffen das’?

Toen de vele politici, journalisten en belangstellenden na drie lange dagen het gerechtsgebouw verlieten, stonden alle cameraploegen uit Duitsland hen op te wachten. De Duitse senaat zag zich als winnaar, maar de NPD eveneens. De meeste objectieve waarnemers hielden het op een gelijkspel.

Voorspellingen doen in processen, dat is altijd bijzonder moeilijk. Zullen we een voorzichtige poging doen? Wie het proces van nabij volgde, kan zich niet van de indruk ontdoen dat een concrete bedreiging door de NPD van de rechtsstaat niet aangetoond werd, en een volledig verbod onwaarschijnlijk is. Maar tegelijk is duidelijk, dat het vonnis wellicht een heel strenge veroordeling van de nationalistische ideologie van de NPD als strijdig met de Duitse grondwet zal bevatten. Dat zou niet alleen politiek een zware klap zijn, het zou betekenen dat het eenvoudiger wordt om nationalistische verenigingen in Duitsland die met de NPD verbonden zijn buiten de wet te stellen, en om de NPD te beroven van haar partijfinanciering (die, anders dan bij ons, niet gebonden is aan het behalen van parlementsleden, maar enkel aan het behalen van een klein percentage van de stemmen.)

De NPD heeft nog zes weken om eventuele extra argumenten in te dienen, waarna het Hof zowat twee maanden de tijd heeft om een uitspraak te doen. Ergens in de zomer weten we of Duitsland een vrij land blijft, dan wel of het plaats neemt in het rijtje van ondemocratische landen waar nationalistische partijen verboden worden: Spanje, Turkije, en… België.

HDG