2016-11_02_Harjo (Medium)Ik durf wedden dat bijna niemand in Vlaanderen tot voor deze week ooit had gehoord van Suzan Shown Harjo. Maar vandaag wordt over die Amerikaanse mevrouw door perslui, politici en in sportmiddens gesproken als was ze een BV. In tegenstelling tot al die veinzers moet ik bekennen dat ik mevrouw Harjo van haar noch pluim ken, maar nadat ze in de roemruchte kwaliteitsgazet De Standaard voetbalclub AA Gent opriep om te stoppen met het gebruik van indiaanse symboliek, heb ik me even in haar persoon verdiept.

Wat van 99,9% van de Vlaamse journalisten niet kan worden gezegd. Die hebben er zich makkelijk vanaf gemaakt, door wat te putten uit het biografietje dat ze op Wikipedia konden vinden, om Harjo vervolgens neer te zetten als ‘alombekende en veelgeprezen voorvechtster van de rechten van Native Americans’. Zelf zal ze dat allicht niet tegenspreken.

Radicale lobbyiste

Nochtans is de handel en wandel van mevrouw Shown Harjo (de namen zijn die van haar beide echtgenoten) allerminst onomstreden en ook veel minder openbaar als men zou verwachten van zo’n quasi-heldin. Buiten steeds weer letterlijk dezelfde gegevens vind je op het wereldwijde web bijzonder weinig over haar. Zijzelf laat zich uiteraard voorstaan op haar inheems-Amerikaanse afkomst. Achter haar naam verschijnt steevast ‘Cheyenne and Hodulgee Muscogee’ om haar afkomst van zowel moeders- als vaderskant te beklemtonen, hoewel het echtpaar Douglas-Eades zeker evenveel Iers bloed in de aderen had. Maar dat Europese deel van haar identiteit heeft voor Harjo geen enkele betekenis. Al van toen ze in volle hippietijd in New York arriveerde, had Susie Douglas een missie: zij zou de voedstermoeder worden van de Native Americans. Het begon met een ‘indiaans’ radio-uurtje op een lokale radio in de Big Apple. Daarna ontpopte ze zich tot een radicale lobbyiste, die, gesteund door gehaaide linkse advocatenkantoren, een resem rechtszaken opzette ten faveure van de indianen. In het begin ging het voornamelijk om landeisen, maar later ging ze zich concentreren op meer symbolische zaken, zoals het gebruik van inheemse namen en symbolen door sportclubs.

Mevrouw Harjo kreeg door haar activisme wel bekendheid in de States. Ze is een veelgevraagd spreker (in linkse kringen dan toch), komt af en toe op de grote “tv networks”, schrijft boeken en dichtbundels, is curator geweest van verschillende musea van inheemse kunst en werd gelauwerd (door Obama in 2014) met de Medal of Freedom, de hoogste civiele onderscheiding. Ze is ook voorzitter én directeur van haar eigen stichting, het Morning Star Institute, waarover zo goed als niets bekend is, maar die klaarblijkelijk als vehikel moet dienen voor fondsenwerving en subsidies. Er is geen website, enkel een adres in Washington en een telefoonnummer.

Roodhuiden

In de Amerikaanse sportwereld bulkt het van verwijzingen naar het tijdperk van het Wilde Westen: veel ploegen hebben een wild beest in hun naam, maar er zijn ook Cowboys, Rangers en Raiders, naast inderdaad namen die verwijzen naar de indianen: Chiefs, Indians en Redskins. Voor politiek-correct links betekent zoiets ‘culturele toe-eigening’ en een belediging voor de betrokken bevolkingsgroep. Vooral het als pejoratief geduide ‘redskins’ moest het ontgelden. Harjo wierp zich eerst op een makkelijke prooi: Amerikaanse universiteiten. Die plooien gewoonlijk als een knipmes voor elke politiek correcte aanval, als ze er al niet zelf de gangmakers van zijn. Aan enkele uniefs werd de gewraakte naam nog gebruikt voor sportteams, maar een beetje druk volstond om dat te veranderen. Daarna ging men voor het grotere werk. De Washington Redskins is in het American football een belangrijke ploeg: als men die club zou kunnen dwingen zijn naam te veranderen, zou dat een grote overwinning zijn voor Harjo en consorten. Dat bleek echter tegen te vallen: al sinds begin de jaren negentig duurt de juridische strijd en nog steeds heet de club zoals ze heet. De enige overwinning die Harjo na al die tijd heeft kunnen boeken, is dat de clubnaam haar federale bescherming als merk kwijt is. Bestuur en supporters willen van een naamswijziging niet weten, net als een grote meerderheid van de Amerikanen (zoals uit polls blijkt). Zelfs veel indianen vinden dat Harjo te ver gaat.

Het s-woord

Ook de verkettering van het woord ‘squaw’ is voor een groot deel haar werk. Tot voor de jaren zeventig was ‘squaw’ gewoon het equivalent voor ‘indiaanse (jonge) vrouw’. Het woord komt uit één van de vele indiaanse talengroepen. In 1973 dook voor het eerst in een academische scriptie de vermelding op dat het woord een verwijzing zou zijn naar de vrouwelijke genitaliën. Maar het was pas toen Harjo die connotatie ter sprake bracht, op de sofa bij Oprah Winfrey in 1992, dat de controverse over het woord losbarstte. Hoezeer linguïstische experts ook hun best deden om de bewering van Harjo af te doen als pure nonsens, het kwaad was geschied. Het woord werd tot taboe verklaard, zéker als het door niet-indianen wordt gebruikt. Harjo heeft het consequent over het ‘s-woord’ (zoals ze dat ook doet met het ‘r-woord’ als ze redskin bedoelt). Dat is wat politiek correcte taalzuiveraars doen: woorden tot ‘onwoord’ verklaren, verketteren en schrappen. Het hoeft niet te verbazen dat ook dat is doorgedrongen tot Gent, waar ze van het schrappen van woorden inmiddels beleid hebben gemaakt. Bij AA Gent moet ‘squaw Mel’, de vrouw van de gekende Buffalo-indiaan, alvast op zoek naar een andere naam (c.q. Buffalo Mel).

Suzan Shown Harjo is een zelote, dat leidt geen twijfel. Kenmerkend is ook hoe ze prachtige en zeer empathische films als ‘Dances with Wolves’ en ‘The Last of the Mohicans’ geen stuiver waard vindt, omdat een ‘goede blanke’ erin de hoofdrol kreeg toebedeeld. Zoveel fanatisme komt haar ook op forse kritiek uit inheemse rangen te staan. Er zijn immers veel indianen die niets hebben met linkse politieke correctheid. Zij verwijten Harjo net het indiaanse erfgoed te grabbel te gooien voor dubieuze politieke doeleinden. Sommige indianen durven nu zelf woorden als ‘squaw’ niet meer gebruiken, omdat ze onterecht ervan uitgaan dat die een negatieve connotatie hebben. Bovendien, zeggen haar critici, heeft ze geen enkel mandaat van de indiaanse naties die ze zegt te vertegenwoordigen, ook niet die van haar eigen voorouders. Maar dergelijke kritische stemmen worden door Harjo en haar medestanders weggezet als domoren of rechtse conservatieven die de ‘blanke’ belangen dienen.

Zaadje geplant

In Gent hopen ze wellicht dat dit stormpje overwaait. Maar de hardnekkigheid van mensen als Harjo zou tot nadenken moeten stemmen. AA Gent kan nog honderd keren uitleggen dat de achtergrond van zijn symboliek onschuldig is en niet ‘racistisch’ is bedoeld, op haar maakt het alvast geen indruk. Dat argument is in de VS ook telkens weer aangevoerd, en haar mening daarover is zonneklaar: het gebruik van aan de indianen refererende mascottes is ‘door en door slecht’ en kan in geen enkele omstandigheid geduld worden, goedbedoeld of niet. Er staan in linkse rangen ongetwijfeld al moraalridders klaar om met de steun van Harjo de strijd ook in Vlaanderen aan te gaan. Remember de heisa over Zwarte Piet? Het feit dat zo’n blaag als Termont al half overstag is gegaan, zal de lust bij de politiek correcten om dit zaakje aan te pakken alleen maar hebben doen toenemen. Het zaadje is geplant. Ik zou er bij de Gantoise toch niet zo gerust op zijn.

WEJ