Europese Rekenkamer maakt brandhout van Frontex

Veel activiteiten van de EU zijn onzichtbaar voor de burger. Zo hebben het Europees Parlement en de Europese Raad ondertussen al 41 agentschappen en andere ‘gedecentraliseerde organen’ opgericht. De meeste agentschappen zijn totaal onbekend bij het grote publiek, maar sommige halen bijna dagelijks het nieuws. Een voorbeeld is Frontex, dat tot taak heeft de operationele samenwerking tussen de EU-lidstaten op het gebied van het beheer van de buitengrenzen te coördineren.

Het gaat om afzonderlijke rechtspersonen die zijn opgericht voor onbepaalde tijd om technische, wetenschappelijke of beheerstaken uit te voeren ‘ter ondersteuning van de beleidsvorming en -uitvoering door de EU-instellingen’. Onderschat die agentschappen niet: de totale begroting ervan voor 2015 bedroeg zowat 2,4 miljard euro!

Deze agentschappen liggen al een tijd onder vuur. Al jaren uit de Europese Rekenkamer in haar specifieke jaarverslagen over de rekeningen van bepaalde agentschappen kritiek op aspecten van het subsidiebeheer ervan. Het gaat opnieuw om erg veel geld. In de drie jaren 2013, 2014 en 2015 bedroegen de gecombineerde uitgaven aan subsidies van deze Europese agentschappen bijna driekwart miljard euro (exact: 740 miljoen euro).

Nieuw onderzoek

Om een overzicht te krijgen van het gebruik van deze subsidies besloot de Rekenkamer vijf dergelijke agentschappen te onderzoeken: het Europees Instituut voor innovatie en technologie (EIT), het Europees Agentschap voor het beheer van de operationele samenwerking aan de buitengrenzen van de Europese Unie (Frontex), het Europees Milieuagentschap (EEA), de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) en het Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding (EDCD). Samen vertegenwoordigen deze vijf agentschappen zowat 92 procent van de totale subsidiëring die gedurende deze periode door de agentschappen werd verstrekt.

De Rekenkamer ging drie zaken na:

  • of subsidies geschikt waren (ten opzichte van andere middelen zoals openbare aanbestedingen of dienstverleningsovereenkomsten) om de beleidsdoelstellingen van de geselecteerde agentschappen te verwezenlijken;
  • of bij het gebruik van subsidies de voorstellen worden geselecteerd in overeenstemming met de geldende regels en of er doeltreffend toezicht op de subsidies wordt gehouden;
  • of de resultaten en doeltreffendheid worden gemeten en geëvalueerd.

De Rekenkamer vond dat de gecontroleerde agentschappen subsidies in het algemeen toekenden en betaalden in overeenstemming met de regels. Maar de meeste gecontroleerde agentschappen hebben alternatieve financieringsopties niet voldoende onderzocht. Als gevolg daarvan waren subsidies niet altijd de beste manier om hun doelstellingen te bereiken. De gecontroleerde agentschappen hebben de doeltreffendheid van hun subsidies bovendien niet gemeten. Volgens de Rekenkamer is er ‘ruimte voor verbetering’ in de toekenningsprocedures, controlesystemen en prestatiemeting. Bepaalde tekortkomingen betreffen een specifiek agentschap, maar de meeste zijn van toepassing op verschillende of alle agentschappen.

Frontex

De analyse van Frontex door de Rekenkamer is interessant, gezien het belang van deze instelling vandaag. Frontex coördineert gezamenlijke operaties (te land, ter zee en in de lucht) tussen deelnemende lidstaten met als doel de veiligheid aan de buitengrenzen te versterken. In 2014 bedroegen de kosten van luchtoperaties in totaal 2 miljoen euro, van zee-operaties 28 miljoen euro en van landoperaties 7 miljoen euro.

Frontex coördineert ook de repatriëringsactiviteiten tussen de Schengenlanden om de doelmatigheid en kosteneffectiviteit van gezamenlijke terugkeeroperaties te maximaliseren en is verplicht ervoor te zorgen dat er alleen financiële steun wordt verleend bij volledige naleving van het Handvest van de grondrechten. In 2014 verstrekte Frontex 8 miljoen euro voor dergelijke operaties. Dergelijke subsidiegerelateerde operaties waren goed voor 50 procent van de jaarlijkse begroting van Frontex voor 2014.

Er zijn inspecties vanuit de lucht voor gezamenlijke Frontex-operaties. Frontex financierde deze operaties doorgaans door middel van subsidies voor de deelnemende nationale autoriteiten, en het tarief liep uiteen van 4.800 tot 6.900 euro per gepatrouilleerd uur. Dat is uiteraard erg veel geld.

De Rekenkamer hekelt ook de omslachtigheid van het vergoedingensysteem. Volgens Frontex hangt dit samen met de verschillen tussen de lidstaten wat betreft de financieringsvoorwaarden voor de inzet.

Moeilijke evaluaties en potentiële belangenconflicten

Frontex heeft operationele programma’s vastgesteld voor al zijn gesubsidieerde gezamenlijke operaties. De afgelopen jaren is het als gevolg van talrijke migratiecrises belast met ad hoc opsporings- en reddingsoperaties die van invloed zijn geweest op zijn planning. Bij de meeste operationele programma’s – waaronder de drie grootste programma’s van Frontex (Hermes, Triton en Poseidon Sea) – werden er weliswaar doelstellingen vastgelegd, maar deze waren niet kwantitatief en bevatten geen streefwaarden. Het gebrek aan gekwantificeerde streefdoelen belemmert de meting van de doeltreffendheid van de gezamenlijke operaties op de lange termijn.

Hoewel al het personeel van Frontex jaarlijks een belangenverklaring moet ondertekenen, bestaat er geen formele eis voor een verklaring inzake de afwezigheid van een belangenconflict voordat er wordt deelgenomen aan de bilaterale onderhandelingsteams. Als zodanig heeft Frontex voor de personeelsleden in de onderhandelingsteams geen adequaat beleid voor belangenconflicten vastgesteld.

In 2014 registreerde Frontex via verschillende operaties ongeveer 340.000 personen die de Schengenzone op onregelmatige wijze waren binnengekomen. De lidstaten zijn verantwoordelijk voor het vaststellen van de status van binnenkomende personen (asiel verleend, teruggekeerd, ondergedoken). Er is echter onvoldoende gegevensuitwisseling tussen Frontex en de lidstaten op dit gebied. Als gevolg hiervan kan de doeltreffendheid van de door Frontex gesubsidieerde gezamenlijke operaties niet worden beoordeeld.

Zwakke punten

Frontex benadrukt in een antwoord dat er geen rechtskader is voor de gegevensoverdracht waarnaar de Rekenkamer verwijst. Volgens het huidige rechtskader zijn de lidstaten verantwoordelijk voor de afhandeling van vervolgprocedures ten aanzien van de irreguliere migranten die tijdens gezamenlijke operaties zijn aangehouden en gered. In alle gevallen wordt de status van irreguliere migranten in een later stadium door de lidstaten vastgesteld en verleend. In overeenstemming met het huidige rechtskader bezit Frontex geen persoonsgegevens van irreguliere migranten en is het daartoe ook niet gerechtigd.

Een ander zwak punt is dat subsidies in uitzonderlijke gevallen rechtstreeks mogen worden toegekend zonder oproep tot het indienen van voorstellen.

De Rekenkamer merkte ook op dat in de periode 2011-2014 de subsidieovereenkomsten gemiddeld drie maanden na de start van het kalenderjaar (!) werden ondertekend. De ondertekening van de subsidieovereenkomsten voor 2015 vond zelfs pas in juni 2015 plaats!

Evaluaties ontbreken, of zijn onvolledig

Om de doeltreffendheid en besluitvorming te verbeteren, moeten agentschappen belangrijke activiteiten achteraf evalueren. De op jaarbasis gefinancierde activiteiten moeten ten minste om de zes jaar aan de hand van de behaalde resultaten worden geëvalueerd. Bij deze evaluaties moeten de resultaten van een meerjarige subsidieactiviteit worden geanalyseerd, alsmede terugkerende jaarlijkse subsidiëringsmaatregelen om na te gaan of de doelstellingen zijn verwezenlijkt.

De gecontroleerde agentschappen hebben echter niet altijd evaluaties achteraf uitgevoerd en de agentschappen die dat wel deden, verzuimden om de resultaten te gebruiken voor de verbetering van hun toezicht op en verslaglegging over gesubsidieerde activiteiten.

Besluit

De aanbevelingen van de Rekenkamer zijn vrij eenvoudig. Daarvoor heb je geen hooggeschoolde onderzoekers nodig. Voordat agentschappen subsidies beschikbaar stellen, moeten zij eerst onderzoeken of subsidies het meest doeltreffende instrument zijn. En de agentschappen moeten hun controlesysteem voor de uitvoering van subsidieprojecten versterken. Het lijkt evident, maar er is blijkbaar eerst een (dure) audit van de Europese Rekenkamer nodig.

Thierry Debels


Tags assigned to this article:
2016-18Thierry Debels

Related Articles

Roddels uit de Wetstraat

Hypocriet Vreemde situatie donderdag in de Kamer, toen verzameld links het opnam tegen het bezoek van de Belgische koning aan

Briefje aan Siegfried Bracke

Grootverdiener Mijnheer de moraalridder, Gij zijt dezer dagen in uw nopjes, want de slag om Gent woedt in alle hevigheid

De Geuzenberg (Brussel)

Onderwerping Juni ramadanmaand, althans toch voor deze editie van de islamitische vastentijd (sic). Nog maar eens worden we rond de