Vlaams viceminister-president Bart Tommelein staat voor de aartsmoeilijke taak om een coherent Vlaams energiebeleid uit te dokteren. Ook moet hij een poging ondernemen om de Turteltaks te doen dalen. Daarnaast moet de West-Vlaming een ander rotdossier beheren: de Vlaamse begroting. De Vlaamse staatsfinanciën raken immers zeer moeilijk uit het rood.

De voorbije dagen kreeg je de indruk dat Bart Tommelein (Open Vld) enkel minister van Energie is in de Vlaamse regering. Maar dat is eigenlijk een ‘kleinere’ bevoegdheidsportefeuille van de Oostendenaar. Tommelein is eerst en vooral Vlaams minister van Begroting. Het energiebeleid mag dan een rotdossier zijn, met de Turteltaks, de Vlaamse begroting is dat eveneens.

Bij haar aantreden klopte de regering-Bourgeois zich op de borst. Waar de andere regeringen het zeer moeilijk zouden hebben om een sluitende begroting voor te leggen, zou dit voor Vlaanderen een fluitje van een cent worden. De federale en Waalse regering zouden ten vroegste tegen 2018 een begrotingsevenwicht kunnen bereiken. De Vlaamse regering sprak van een evenwicht in 2015. Het draaide anders uit.

De kans is klein dat de federale regering-Michel in 2018 structureel uit het rood gaat. Maar de Vlaamse regering moet niet te luid pochen. Het Vlaamse begrotingsevenwicht is ondertussen uitgesteld tot 2017. Voor dit jaar is er sprake van een begrotingstekort van 172 miljoen euro. Op een budget van 38 miljard euro is dat zeer weinig, namelijk een deficit van 0,45 procent. Daar kan de federale regering enkel van dromen. Maar we zijn ver van de periode dat de Vlaamse regering de andere overheden de les spelde omdat die geen sluitende begroting kunnen voorleggen. Al moeten we er bij zeggen dat de Vlaamse regering ondertussen al 1,2 miljard euro heeft bespaard, vooral op het overheidsapparaat.

Begroting: verschillende problemen

Dat Vlaanderen in de rode cijfers zit, heeft verschillende redenen. Er is om te beginnen de conjunctuur die maakt dat er minder inkomsten zijn dan verwacht. Maar dat geldt natuurlijk ook voor de andere beleidsniveaus. Ten tweede werden een aantal taksen vertraagde geïnd (successierechten en registratierechten vooral). Er waren ook de jojobewegingen ten gevolge van onduidelijke doorstortingen uit de federale personenbelasting. Een gevolg van de zesde staatshervorming die de deelstaten meer fiscale autonomie gaf.

Dat de Vlaamse regering vooral een besparingsregering is, is een probleem omdat het Vlaamse beleidsniveau een cruciale rol speelt in het investeringsbeleid. Minister-president Geert Bourgeois (N-VA) benadrukt dat deze regering een investeringsregering is, ondanks de krappe budgettaire marges. De begroting van de Vlaamse regering bevat trouwens voor 340 miljoen nieuwe investeringsengagementen. Die gaan onder meer naar scholenbouw, onderzoek en ontwikkeling, rioleringen, openbare werken en mobiliteit. Daarin zit wel de 175 miljoen euro voor de opstart van de kilometerheffing voor vrachtwagens.

Vraag is hoe de kersverse minister van Begroting dit zal aanpakken. Kan Tommelein met het oog op 2017 verder besparen en investeren tegelijk? Het wegwerken van dat tekort van 172 miljoen euro moet haalbaar zijn. Maar er loeren een aantal budgettaire risico’s om de hoek. Zo leidt de federale taxshift vanaf volgend jaar tot minderontvangsten voor de Vlaamse regering door een aanhoudende daling van de doorgestorte personenbelasting.

Een ander gevolg van de zesde staatshervorming: de sinds dit jaar overgehevelde middelen ter financiering van de federale ziekenhuisinfrastructuur (347 miljoen euro) blijken niet te volstaan om in de effectieve uitgavennoden van 505 miljoen euro te voorzien. Ook andere overgehevelde bevoegdheden zoals rond arbeidsmarktbeleid worden niet meer integraal gefinancierd door de federale regering. Verder moeten bepaalde investeringswerken waarbij de privésector betrokken is (de pps-projecten) in de begroting worden opgenomen. En dan is er de blijvende conjuncturele onzekerheid. Bart Tommelein zal hard moeten werken om de Vlaamse begroting op koers te houden. Leuke pr-praatjes waar hij het patent op heeft, zullen niet volstaan.

Angélique Vanderstraeten