Praten met Asis Aynan

Praten met Asis Aynan
Asis Aynan, auteur. Foto: © Friso Spoelstra

Asis Aynan, auteur.
Foto: © Friso Spoelstra

“Jullie grote kerkvader Augustinus was een Berber”

De Koerden doen Vlaamse harten en hersenen deugd. Reeds decennia pleiten Vlaamse politici voor hun onafhankelijkheid; denk aan Willy Kuijpers en Hugo van Rompaey. De Riffijnen voeren vandaag een taal- en cultuurstrijd in Noord-Afrika die gelijkt op de Vlaamse ontvoogding. In tegenstelling tot de Koerden zijn zij bij ons onbekend en zeker onbemind. De Riffijnse Nederlander en schrijver Asis Aynan kwam, zag en verleidde Riffijnen in Vlaanderen voor de Berberse taal en cultuur.

AMSTERDAM. Asis Aynan wacht bovenaan en praat de visite moed in, het is hijgen naar zijn flatje. Oude Amsterdamse woningen zijn smal en hebben uitgerekte trappen. De gaskachel zoemt, want het is koud op de lentemiddag. De boekenkast van de bewoner van de Korte Prinsengracht verraadt zijn vraatzucht naar woorden, teksten, feiten en meningen. De halve plank Voltaire in vertaling valt op. “Mijn Frans is oerslecht, spijtig, want ik zou die polemist in zijn moedertaal willen lezen,” zucht Aynan. Hij was een ster op een eerste Berberfestival in Antwerpen en discussieerde met historicus Bruno de Wever en schrijfster Rachida Lamrabet over taal, cultuur, identiteit en nationalisme. Bruno de Wever biechtte voor de discussie op dat hij zich vier uur had ondergedompeld in Wikipedia, want dat de Berbers, Imazighen of Riffijnen, min of meer synoniemen, voor hem onbetreden gebied zijn. En hij is vast niet de enige Vlaming.

‘t Pallieterke: waarom uw campagne voor de Riffijnse identiteit?

Asis Aynan: “De Riffijnen vormen 80 tot 90 procent van de Marokkanen in Vlaanderen en Nederland en zij worden gekweld door schizofrenie, ziekelijke orthodoxie, religieus geweld, maffiagedrag en zedenverwildering. Dat los je niet op, zoals vandaag het routinedenken is, met het verbeteren van de sociale en economische omstandigheden. De studie van de geschiedenis van Marokko leerde mij dat het gemis aan een identiteitsanker leidt tot collectieve stuurloosheid. Elke familie van de Marokkaanse gemeenschap in de Lage Landen heeft een psychoot en moet afrekenen met onbeheersbaar gedrag, stiekeme alcoholproblemen en getroebleerde relaties. Ik wil niks etnisch benaderen, maar acteer in die gemeenschap veel problemen die ik zie als schrijver, niet als psycholoog. Mijn verklaring voor die situatie is dat de Berbers hier door de uitwijking en door hun onderdrukking in het land van herkomst verward zijn over hun identiteit. Zij waren arme burgers in Noord-Afrika en hier zijn zij de buur van medemensen die hen miskennen en zelden waarderen.”

‘t Pallieterke: de Riffijnen zijn een onderdrukt volk, maar ze hebben een lange geschiedenis.

Asis Aynan: “Onze cultuur en taal is eeuwenoud. Voor de veroveringstocht van de islam in Noord-Afrika was het Berberse gebied een belangrijke provincie van de christelijke kerk. Uw grote kerkvader uit de vierde eeuw, Augustinus van Hippo, was een Berber. De Berberse geschiedenis staat krom van bezettingen en onderdrukking. De jaren twintig van de vorige eeuw waren symbolisch. Toen is er door de gewapende strijd van de Berberleider Abdelkrim el Khattabi gedurende vijf jaar een Riffijnse Republiek geweest die door de Spanjaarden en de Fransen met een grote troepenmacht en gifgas is kapotgemaakt. De Riffijnen, de Berbers van Noord-Marokko, zijn voor en na die belangrijke episode bestendig als tweederangsburgers behandeld door de Arabischtalige overheden. Berbers mocht je niet spreken. Onder de vorige Marokkaanse koning, Hassan II, heerste een schrikbewind, in het bijzonder tegen de Berbers. Dat sloeg diepe wonden in de ziel van de meerderheid van de Marokkanen die Berbers, of Imazighen, zijn. Wat vreemd is, want Hassan II is zelf een Berber.”

‘t Pallieterke: Wat is uw droom?

Asis Aynan: “Ik ben een Nederlander met een katholieke, Riffijnse en Berberachtergrond. Ik doe meer dan tajines bereiden en zoek mijn plek in de wereld. Ik hoop dat de Riffijnen ooit een autonome Rif zullen hebben in een federaal systeem in Marokko. Die zelfstandige deelstaat moet republikeins zijn. Zowel in België, Nederland als Marokko is het koningshuis een afwijking, een achterhaald politiek systeem. De taal en de cultuur en de geestelijke autonomie van een land zijn voor mij innig verbonden. Die stelling heb ik verdedigd in Antwerpen en na het debat en het festival waar het een onderdeel van was, hebben mensen mij stilletjes bedankt. Zachtjes. De Berbers in België zijn minder zichtbaar en verbergen wie zij zijn. Ik kan dat enkel verklaren door het feit dat de Marokkaanse geheime dienst en het netwerk van imams, dat ten dienste staat van het Arabisch en het regime, een grotere invloed heeft in Vlaanderen dan in Nederland. In Nederland zijn er behoorlijk wat Berberfestivals en culturele en discussieavonden van jonge Berbers. Ik hoop dat die beweging ook in Vlaanderen zal wortel schieten. Mijn indruk na het eerste Berberfestival in maart in Antwerpen is hoopvol. ‘t Wordt tijd om in België open en bloot te praten over onze taalstrijd, nu zijn er te veel fluisteraars. De vrees van de Riffijnen voor de overleden Hassan II bestaat onverminderd. Hij regeerde veertig jaar, tot 1999, en voerde een schrikbewind. Marokkanen noemen de periode van 1961 tot 1990 de “jaren van lood”. Duizenden dissidenten werden gefolterd en neergeschoten. Hassan bestookte zijn bevolking vanuit de lucht met clusterbommen, maar ook met napalm en witte fosfor. De aanslagen op zijn leven in 1971 en 1972 waren het werk van Riffijnen en de koning legitimeerde zich bij de Marokkaanse nationalisten en het leger door de Westelijke Sahara te claimen. Tegelijk zorgde Hassan er voor dat de Riffijnese ziel werd gebroken door een voortdurende marginalisatie en terreur.”

‘t Pallieterke: de Vlaams-Marokkaanse schrijfster Rachida Lamrabet, ook een Berberse, is het oneens met u.

Asis Aynan: “Ik heb haar tijdens ons debat in Antwerpen uit respect ontzien, maar ik vind het zo goedkoop en routineus om altijd, als een papegaai, één begrip te hanteren “discriminatie”, om er alles wat scheef zit mee te verklaren. Akkoord, er is discriminatie, maar dat verklaart echter niet alles en is dikwijls een rookgordijn om diepere problemen niet te moeten benoemen.”

‘t Pallieterke: is de strijd hopeloos?

Asis Aynan: “Hoegenaamd niet. De Unesco heeft een Rif-afdeling en publiceert regelmatig een rapport over de onderdrukte talen in de wereld, en daarin is er aandacht voor het Berbers. Die taal wordt opgeslokt door het Arabisch. Thuis, in Haarlem, sprak ik tot mijn vijfde Berbers. In mijn boeken in het Nederlands bemerk je daar de neerslag van. Ik doorspek mijn Nederlands met woorden uit mijn moedertaal, letterlijk, want met moeder sprak ik Berbers. Ik leerde Nederlands vanaf de kleuterschool en heb de taal in mijn vingers. Na een beroepsschool, de Mavo, kon ik overschakelen naar meer uitdagende studies en ik eindigde met filosofie aan de Universiteit van Amsterdam. Ik doceer vandaag Nederlands aan de Hogeschool van Amsterdam.”

‘t Pallieterke: in uw boek “Veldslag” van 2007 met jeugdherinneringen is de Riffijnse muziek een vedette.

Asis Aynan: “In de Rif is de muziek en zijn muziekgroepen de grootste politieke beweging. De mondelinge traditie blijft in de Rif nadrukkelijk aanwezig. De teksten zijn dikwijls zeer scherp voor het politieke regime en hunkeren naar een hernieuwde Berberse identiteit. Gedachten verspreiden via gevleugelde woorden en notenbalken, ‘t kan niet beter.”

‘t Pallieterke: de Vlaamse pastoortjes waren militanten van de taal en de cultuur. Staan er imams aan jullie zijde?

Asis Aynan: “De imams doen niks voor de Berbers, integendeel, zij braken mee onze taal en cultuur af. Voor de imams is alleen het Arabisch een heilige taal, omwille van de Koran. Berbers dragen tatoeages, dat behoort tot hun gebruiken en mode, en de imam die mijn moeder kwam bezweren om haar tattoos te verwijderen kreeg als antwoord: dat hij dan zelf eerst zijn baard moest afscheren. De imams beledigen aan de lopende band de taal en de cultuur van de meerderheid van de Marokkanen. Zij streven naar 1 God, 1 taal en 1 cultuur. Zij vleien de Arabofonen. Ik heb nooit een imam zien twijfelen. Zij geloven op automatische piloot. Geef mij maar de vader van Benno Barnard. Die was dominee, schreef mooie poëzie en twijfelde aan zijn geloof.”

‘t Pallieterke: de Molukkers revolteerden in Nederland met harde acties, treinkapingen en dergelijke.

Asis Aynan: “De Molukse strijd is voor mij geen rolmodel. Ik streef naar volksverheffing zonder geweld en ik verkies nieuwigheden als een cursus Berbers voor kinderen of een Berbers activiteitenschooltje in Rotterdam. De universiteit Leiden heeft cursussen Berberologie en in Marokko stijgt het aantal zomerscholen waar de Berberse cultuur vooraan staat. Het Congrès Mondiale Amazigh in Parijs stimuleert onze taal in gans Europa. Berbers vind je in Marokko, Tunesië, Algerije en Mauritanië.”

‘t Pallieterke: u is bij de gevestigd machten in Marokko geen populaire man…

Asis Aynan (lacht): “Dat hoop ik van harte, echter, mij is nooit de toegang tot het land geweigerd. Ik verkeer niet in de situatie van de Nederlands-Turkse columniste Ebru Umar, die bedreigd en vervolgd wordt door Turkije. Ik bezit de Nederlandse nationaliteit en ben ingeschreven bij mijn geboorte op het Marokkaanse consulaat, zonder daar verder ooit iets mee gedaan te hebben. Marokko is veel gevoeliger voor wat er in het buitenland over het land gezegd wordt dan Turkije. De geldstroom van de uitgeweken Marokkanen is voor de economie van dat land belangrijker dan de transfers van de Turken. Turkije is economisch sterker en zelfbewuster dan Marokko. Op de lijst van de landen met persvrijheid staat Marokko op de 130ste plaats en Turkije op 150ste. Marokko heeft, zoals Turkije, satirische bladen, echter, de binnenlandse repressie is sterk en je vliegt zo de nor in voor beschuldigingen zoals, je bent een spion van Spanje, je ontving geld van een vreemde mogendheid, enzovoort.”

Frans Crols

De Berberbibliotheek

De Berberbibliotheek presenteerde eind april voor een tweehonderdtal aanwezigen haar zevende boek. Asis Aynan: “Tijdens een nachtje doorzakken met vertaalster Hester Tollenaar dook het idee van de Berberbibliotheek op, en kort nadien viel het besluit: ”Wij doen het!” Het is prachtig om dit fonds te voeden met eigen boeken en teksten van Berberse Nederlanders en Vlamingen. Gelijklopend willen wij de Claus en de Reve van Noord-Afrika naar de Lage Landen loodsen. Die schrijvers zijn er voor iedereen, niet enkel voor de Marokkanen in Marokko. Schrijven is cultureel erfgoed en het is prachtig om dit uit te voeren. De Berberbibliotheek heeft ondertussen reeds zeven boeken uitgegeven. Per titel verkopen wij 1.250 tot 1.500 stuks. Het jongste boek, de roman “Hongerjaren” van Mohamed Choukri, verschijnt met de steun van twee prestigieuze verenigingen, het VSB Fonds en het Nederlandse Letterenfonds, en die samenwerking tilt ons hoog uit boven amateurisme.”

Asis Aynan is een laatbloeier uit een gezin met negen kinderen. Zijn vader werkte voor de staalfabriek Hoogovens in IJmuiden. “Ik was heel slecht op school; ‘t kofschip en dergelijke drongen bij mij niet door. Ik ontdekte dat ik kon schrijven en fantasie had, toen ik op mijn twaalfde een brief schreef naar mijn eerste meisje. De macht van woorden begon mij van dan af te boeien, en hoe het was om de schaduwen in je hoofd te belichamen in woorden.”

Asis Aynan zette zich als 25-jarige professioneel aan de schrijftafel: “Niks romantisch was mijn start, ik had niet die ene leraar die wat zag in mij en mij aanspoorde. Een lerares van ver in de 80 was aanwezig op de boekpresentatie van mijn nieuwste boek “Gebed zonder Einde” en was zo broos en lief. Bij het afscheid zei ze het bizar te vinden dat ik schrijver was, want ik zat vooraan in haar klas zonder ooit mijn mond te openen.”

Bart en de Berbers

De Antwerpse burgemeester Bart de Wever schoffeerde de Berbergemeenschap in de lente van 2015? Asis Aynan: “Ik begrijp de boze reacties niet, ook niet die van onze groep, op zijn vaststelling. Bart de Wever zei dat een grote gemeenschap in zijn stad, met name de Berberse bevolking, gesloten is. Hij stelt, als burgervader die zich informeert en iedereen wil kennen, een feit vast. Dat is geen zonde en in mijn ogen een uiting van een open geest en een aanzet tot dialoog. Uit de gemeenschap klonk meteen de kreet dat De Wever een racist is. En de Libanees Abou Jahjah, die onze problemen niet kent – voor hem is alles goed voor zijn antiracistische thesis -, wakkerde de kritiek meteen aan. De aaneenrijging van de woorden De Wever, Vlaams-nationalist, dus racist is uitgemolken. Onze gemeenschap moet aan communicatie doen en niet stereotiep aan excommunicatie. Bij migranten liggen woorden hoogst gevoelig, een gevolg van op de laagste trede te staan in eigen land en dat exporteren zij naar hun nieuwe land.”

Bruno en de Berbers

In Antwerpen discussieerde Asis Aynan met historicus en hoogleraar Bruno de Wever: “Hij was eerlijk door bij het begin te melden dat hij onze cultuurstrijd niet kent en dat hij op enkele uren veel had bijgeleerd. Dat belette deze historicus en antinationalist niet om het streven van de Berbers een constructie te noemen, een verzinsel, een schim, een ingebeelde oplossing. Ik vind dat miezerig, want het woord constructie hanteren in dergelijk debat is toegeven dat je niet wilt discussiëren en dat je de positie van de tegenstem liever negeert dan er over na te denken. Het modewoord constructie is intellectualisme om het intellectualisme. Onderzoek naar de geschiedenis, wat ik doe, is niet dé oplossing, maar toont wel je plek in de wereld. De hoogleraar ging niet in gesprek en noemde mij een nationalist. De man doelde niet op liefde voor en de nood aan een geschiedenis, maar vond dat ik mij afkeerde van andere identiteiten. Hij gaf trouwens een flinke sneer in de richting van zijn broer, de burgemeester van Antwerpen.”


Tags assigned to this article:
2016-20Op de praatstoel

Related Articles

Pleidooi voor stemrecht voor illegalen op Think Global Day

Vorige week vond in Schaarbeek de ‘Think Global Day’ plaats van 11.11.11. Die bekende organisatie zet zich officieel in voor

Saoedi-Arabië, België en de onfrisse rol van ons koningshuis

De politieke en de handelsrelaties van België met het feodale koninkrijk Saoedi-Arabië staan volop ter discussie na de terreuraanslagen in

Waar is de Waalse regering? (Li bia bouquet)

De Waalse PS-cdH-regering onder leiding van Paul Magnette (PS) is een jaar in functie. Een politiek jaar waarin ze niet