Steven Vandeput is de eerste Vlaams-nationale minister van Defensie (vroeger zei men “van Oorlog” en dat klinkt eerlijker), en hij kan niet verdacht worden van bedevaarten naar de IJzertoren om daar het Vlaamse pacifisme te omhelzen. Hij wil met Belgische piotten een bijdrage leveren voor de NAVO-plannen om 4.000 extra soldaten naar Oost-Europa te sturen: een symbolische vuist tegen het spierballengerol van tsaar Poetin.

Het is zo oud als de straat, maar de spanning tussen “Ostbindung” en “Westbindung” blijft een gespletenheid bij Duitse politici en strategen. Na 1945 werd Konrad Adenauer, een Rijnlander, de vader en verdediger van de Westbindung, wat na het omtoveren van de Russische zone tot de DDR moeilijk anders kon. De Wiedervereinigung van West-Duitsland en Oost-Duitsland heeft denkend politiek Berlijn (daarvoor nog enkele jaren Bonn) opnieuw met de neus op de traditionele spreidstand van de oosterbuur geduwd.

Wat Steven Vandeput zuinigjes doet – hij liet aan de NAVO meteen weten dat hij wel wil maar dat zijn troepen eerder veredelde rugzaktoeristen zijn dan krijgers – past in een warme oproep van Adreas Umland. Deze Duitse politieke wetenschapper is representatief voor de aanhangers van een Nieuwe Ostbindung, dus warme relaties aanknopen met Oekraïne, en wij zien dan wel wat “wij nadien kunnen versieren met Rusland”. De Duitsers hebben het octrooi op het geopolitieke denken, dus buitenlandse politiek bedrijven met oog voor de historische omstandigheden die de concrete aardrijkskunde heeft veroorzaakt. Amerikanen zijn van het type: alles is te regelen met internationale verdragen los van de concrete geografie.

NAVO

In de voorbije week, en u zal er weinig van gemerkt hebben in de Vlaamse media, oefende de NAVO met 30.000 militairen, zowel grond- als luchttroepen, in Polen en de Baltische staten. De oefening, met codenaam Anakonda-16, heeft Moskou doen grommen. Het sabelgekletter van de NAVO is een directe waarschuwing voor president Poetin om buurlanden als Oekraïne gerust te laten. De VS stonden aan de Russische grens met 14.000 soldaten, de Polen met 12.000. De overige ledenlanden van de NAVO waren aanwezig met 4.000 militairen.

Andreas Umland is een Ossi, een ex-Oost-Duitser, uit Jena. Hij studeerde geschiedenis, tolkt Russisch en is een expert van de Oekraïense en de Russische geschiedenis. Zijn hoofdtaak is onderzoek doen aan het Instituut voor Euro-Atlantische Samenwerking in Kiev. Ook doceert hij aan ZIMOS, een centrum voor Oost-Europese studies van de Katholieke Universiteit van Ingolstadt in Beieren. De man heeft bijgevolg academische geloofsbrieven en hij is een ambassadeur van een vernieuwde binding tussen West-Europa, Duitsland en Oost-Europa.

Andreas Umland pleit voor een herschikking van de relaties tussen de Oost-Europese landen om Moskou af te schrikken. De aanleiding is de oefening Anakonda-16. Hij ziet de kans voor het oppikken van een Pools idee dat leefde tussen de eerste en de Tweede Wereldoorlog: het Intermarium. Een politiek blok tussen de Middellandse Zee en de Oostzee met als leden de Baltische landen, Polen, Tsjechië, Slowakije, Oekraïne, Roemenië, Bulgarije én Turkije. De Duitse expert: “Totdat Oekraïne en Georgië lid van de Europese Unie en de NAVO worden, zou een tijdelijke oplossing voor hun huidige veiligheidsprobleem kunnen liggen in een alliantie van Midden- en Zuidoost-Europese landen tussen Scandinavië in het noorden en Klein-Azië in het zuiden, en tussen Duitsland in het westen en Rusland in het oosten…. Veel landen aan de west- en de zuidgrens van Rusland hebben in meer of mindere mate te lijden van alle koude en warme oorlogen die het Kremlin voert, ook informatie-, handels- en cyberoorlogen”.

Turkije

Het gesmoes van Merkel met de Turkse leider Erdogan past in dat Intermarium-plaatje. Umland: “Turkije is bij het Oost-Europese spel betrokken, omdat de Tataren van de Krim nauw verwant zijn aan de Turken en zich sterk tegen hun inlijving bij Rusland verzetten. Daarmee zijn barsten ontstaan in de Turks-Russische betrekkingen en het schisma heeft zich verbreed nadat Turkije in november een Russische straaljager neerhaalde.”

Sinds december 2015 is de Turkse toenadering tot Oekraïne hand over hand gegroeid. Umland: “Turkije levert militaire hospitalen aan Oekraïne. Tijdens een recent bezoek van president Porosjenko aan Ankara hebben Oekraïne en Turkije een gezamenlijke verklaring van 21 punten ondertekend voor samenwerking op economisch, cultureel, consulair en militair gebied, onder meer voor wapenproductie en militaire scholing.”

Het nieuwe verdedigingspact van landen zonder kernwapens, gelegen tussen de grondleggers van de NAVO en Rusland, gebaseerd op het democratische gedachtegoed, zou de Europese geopolitiek niet principieel veranderen. Umland: “De vorming van een Intermarium-verbond zou niet alleen Poetin, maar ook de Russische bevolking laten zien dat het toenemende buitenlandse avonturisme van Moskou schadelijk is voor de Russische nationale belangen.”

Kurt Ruegen