In de jongste twee weken heeft er zich in de Britse politiek een omwenteling voorgedaan. Het ‘Brexit-kamp’, dat pleit voor een uitstap uit de Europese Unie, is erin geslaagd een achterstand van vijf procentpunten in de peilingen om te buigen, naar een voorsprong van wel tien procentpunten. Hoe is dit mogelijk?

“Peilingen zijn maar peilingen.” Het is een dooddoener, maar dooddoeners bevatten zeer vaak een grond van waarheid. Echter, wanneer een staalkaart aan bevragingen systematisch gelijkaardige resultaten bekomt en wanneer zowat al deze peilingen plots en aanzienlijk beginnen opschuiven in een andere richting, dan is dat een duidelijk signaal waar moeilijk valt omheen te fietsen.

Een grote voorsprong

Groot-Brittannië telt heel wat bekende bureaus die vertrouwd zijn met politieke volksbevragingen. YouGov, Ipsos Mori, ICM, TNS… het zijn maar enkele van de bedrijven die zich de jongste maanden, en zeg gerust jaren, suf gepeild hebben. Het gros van die navorsingen geeft al geruime tijd gelijksoortige resultaten. Vanaf de start van 2013 tot aan het voorjaar van 2016 kon er geen twijfel over bestaan: een aanzienlijke meerderheid van de Britten stemt voor het behouden van het EU-lidmaatschap. De bevolking in het Verenigd Koninkrijk leek duidelijk aan de kant van premier Cameron te staan. Er moest een weliswaar stevige onderhandeling met Brussel plaatsvinden, maar het VK zou uiteindelijk wel – zij het losjes – lid blijven van de Europese bureaucratische club.

Begin dit jaar was een eerste aanzienlijke kentering merkbaar. De groepering die de Europese Unie wenst te verlaten, won aanhang. Dat had te maken met het feit dat niet alleen de United Kingdom Independence Party (UKIP) voor een uitstapscenario pleitte, maar dat ook een aanzienlijk deel van het Tory-establishment openlijk voor een ‘exit’ ging kiezen. Vanaf dat ogenblik deed het ‘Brexit-kamp’ mee in de peilingen en werden zij te duchten. De EU-sceptici liepen aanzienlijk in, maar behielden desondanks nog een achterstand. Grosso modo gaapte er een kloof van zo’n vijf tot tien procent.

Hevige spurt

De campagne rond het grote referendum werd gekenmerkt door een lange opwarmingsronde en barstte pas vrij laat in alle hevigheid los. Sinds de laatste anderhalve maand worden het hele politieke leven en de media beheerst door de mogelijkheid tot ‘Brexit’. Het is vooral de zijde die kiest voor een ‘vote leave’, die het gaspedaal de jongste weken stevig heeft ingeduwd. En met succes! Mede dankzij populaire figuren als de conservatieve minister van Justitie, Michael Gove, en de voormalige burgemeester van Londen, Boris Johnson, won het ‘Brexit-kamp’ aan bijkomende zwaargewichten. Gesteld kan worden dat de vooraanstaande Conservatives, in de afgelopen maand, het gat met de kopgroep hebben dichtgereden. Van een gewonnen match voor het ‘stay-kamp’, naar een nek-aan-nekwedstrijd.

De inhaalslag heeft, voor alle duidelijkheid, niet alleen te maken met de prominente leiders die de kar trekken. Het ‘Brexit-team’ heeft, eindelijk, ingezien dat het spel niet gewonnen kan worden op puur rationele gronden. Daarvoor zijn, bijvoorbeeld, te veel bedrijfsleiders en economen het erover eens dat een uitstap van het Verenigd Koninkrijk economisch een slechte zaak zou zijn. Het grote succes van het soeverein-nationalistische kamp is dat zij zich ging focussen op, bijna uitsluitend, migratie. In de laatste twee weken werd aanhoudend op dezelfde nagel geklopt: De Europese Unie bezorgt Groot-Brittannië een stortvloed aan steuntrekkers die hun broek niet kunnen ophouden, uit de Arabische wereld, en gelukszoekers, vanuit Afrika. Mogelijk hebben de politieke strategen leentjebuur gespeeld bij Donald Trump. De Amerikaanse miljonair hamert ook steeds op het sluiten van de grenzen; niet uit racisme maar uit puur zelfbehoud.

Migratiethema als gouden zet

En warempel. Sinds de migratiekaart werd getrokken, is het ‘Brexit-kamp’ in de jongste week op kop van de peilingen geraakt. Praktisch alle peilingbureaus voorspellen, sinds 7 juni, een overwinning voor de tandem Johnson-Farage. Sinds deze week stellen de onderzoekers dat ‘Brexit’ aan kop staat met zo’n vijf procentpunten. Eén peiling, van bureau ORB, voorspelde afgelopen weekeinde zowaar een voorsprong van tien procentpunten. Al is deze laatste bevraging minder representatief. Zij laat namelijk geen keuze om ‘niet te stemmen’ of aan te duiden dat je ‘onbeslist’ bent.

De verklaring waarom de peilingen keren, ligt bij de groep onbesliste kiezers. Naarmate 23 juni dichterbij komt, wordt de groep van zwevende kiezers steeds kleiner (van twintig naar minder dan tien procent). Het is precies die vergaarbak waarop het campagneleger van ‘pro-Brexit’ heeft gefocust de jongste tijd. Van de onbesliste kiezers is, in de laatste veertien dagen, het gros duidelijk gaan overhellen naar het anti-EU-kamp.

Ondertussen worden de gevestigde machten zenuwachtig. De Londense beurs reageert steeds turbulenter. De gokkantoren stellen de kansen voor een ‘Brexit’ drastisch naar boven bij. Het wordt een spannende spurt. Nog minder dan zeven keer slapen.

LvS