2016-26_05-Maarten-Brexit (Medium)De uitslag van het Brexit-referendum tekent een kloof die Europa diep doorsnijdt. De nipte overwinning van het ‘Leave’-kamp kwam bij velen als een donderslag bij heldere hemel, hoewel oplettenden dit hadden voorspeld.

In een interview met NRC wees de Belgische cultuurhistoricus David Engels tevoren op de groeiende gespletenheid tussen de kosmopolitische klasse – mensen die het ‘Oneworldism’ uitdragen – en de lagere en middenklasse, die meer belang hechten aan lokale wortels en nationale soevereiniteit.

De Brexit-uitslag toont het falen van de Europese elites: een fout die ligt in de grondslag waarop de EU is gebouwd. De stigma’s van de oorlog moesten worden vermeden: geen nationalisme als richtlijn, maar universele waarden (die steeds weer niet-universeel bleken). Geen Europa waarvan de geschiedenis deels door religie en etniciteit is gevormd, maar een thuishaven voor allen zónder verleden. Hieruit volgt een Europa dat zich enorm opwindt over homorechten en vrouwenemancipatie in Verwegistan, doch de inwendige problemen niet kan oplossen.

Washington, Londen en de Eurobubbelaars in Brussel staan meer met elkaar in verbinding dan met hun eigen achterland, en alles wat er qua cultuur in de mainstreammedia wordt rondgepompt, is op deze grootstedelijk-globale leefwijze afgestemd. De economische crisis en de islamisering van oude stadskernen werken dit gevoel ‘verlaten te zijn door de elite’ verder in de hand. Burgers kampen met werkloosheid en criminaliteit. Ondertussen is de EU gefixeerd op Sri Lanka om daar schendingen van mensenrechten te stoppen.

Was de Brexit-trein netjes op 49,5 procent van de stemmen gestopt, dan had de Britse premier, Cameron, het perfecte wapen om meer concessies en privileges bij de EU af te dwingen. Heeft hij zich nu in de voet geschoten? De EU-topambtenaren zijn als boodschappers die luidkeels verkondigen: “Houd geloof! Er komen betere tijden aan! De enige weg is voorwaarts! Blijf moedig!” Intussen staan de steden achter hen al in brand. Het Verenigd Koninkrijk was in de twintigste eeuw stuwmotor van het globalisme en de mondialisering; in de eenentwintigste eeuw valt het uiteen door de consequenties daarvan. Sommige Britse regio’s willen namelijk wél bij de EU en zullen daardoor feller naar onafhankelijkheid streven los van Engeland.

Duidelijk is het Europese project niet geworden, wat het had kunnen zijn: als het puur op versterking van de Europese economie was gericht, op het beschermen van Europese cultuurwaarden en -historie, dan had het geopolitiek bestaansrecht gehad. Maar volgens de huidige denkwijze niet, constateert Engels: “Als Singapore aan onze criteria voldoet, wat is dan het verschil tussen ons en de Singaporezen? Iedereen weet dat dit verschil er is. Maar als je de logica van Europa volgt, is het er niet.”

Velen zullen deze uitslag bestempelen als ‘de grootste politieke aardverschuiving in Europa sinds de val van de Berlijnse Muur’. Maar feitelijk was de bereidheid van de EU om voor Griekenland te betalen – en de oprichting van het Europees Stabiliteit Mechanisme – een veel grotere aardverschuiving, want daardoor belandden we de facto in een transferunie, terwijl dit Brexit-referendum een symbolisch statement is waarop nog een hoop juridische bladibla zal volgen, evenals koehandel in achterkamertjes om de boel toch nog te lijmen.

S.L.