De trend om steeds verder in de nevelen van de muziekgeschiedenis af te dalen, wordt ook dit jaar door de organisatoren van het zomerse muziekevenement Laus Polyphoniae voortgezet. Na Monteverdi (16de-17de eeuw) in 2014, en Alamire (15de-16de eeuw) in 2015, belanden we dit jaar in een nog vroeger tijdvak, dat door het gelijknamige succesboek van Barbara Tuchman als “de waanzinnige 14de eeuw” bekend staat. Het thema ligt voor de hand: mors, de dood. Daarmee lijkt de muzikale tiendaagse een sinister overzicht te worden van de toenmalige toonzetting. Zou het?

Het gekozen thema is niet meteen het makkelijkste. Bij deze editie zal er immers geen centrale figuur zijn wiens partituren dienen als alfa en omega voor een sluitend verhaal. Wie had men moeten kiezen uit die chaotische honderd jaar? Net zoals de staatkundige kaart was het artistieke landschap uit de 14de eeuw een uitgesproken lappendeken. In de Italiaanse stadsrepublieken ontlook met Dante, Boccaccio en anderen reeds een renaissance, terwijl onze contreien nog stevig in het feodaal-kerkelijke keurslijf zaten. Bij ons was in de 14de eeuw de middeleeuwse waarde van algehele wegcijfering voor God nog een solide basis voor het samenleven. De idee van het menselijke idool was nog niet ingeburgerd. Als er dan al een geestelijke door zijn muzische konsten boven het maaiveld uitreikte, was dit slechts omdat de kerkelijke overheid en dus God het hem gunde. Ondanks die dwang en het alledaagse geweld overleefden een heel aantal namen van toonzetters door de overlevering van hun uitmuntende meerstemmige composities. Met de Ars nova van Philippe de Vitry (naar diens gelijknamige traktaat uit ca. 1320) en Guillaume de Machaut kunnen we zelfs van een vernieuwende beweging spreken. Die stroming deed opgeld in de kloosters en de kathedralen aan de vooravond van één van de grootste rampen die ons avondland kende.

Apocalyps

Om de hierboven beschreven leemte op te vullen, werkten de organisatoren van AMUZ tijdens het opstellen van het repertoire met abstracte themata. Men zal pogen de tegenpolen liefde en leven versus dood muzikaal met elkaar te laten dialogeren. Nu ja, het hoeft geen betoog – en de titel doet dit reeds vermoeden – dat de man met de zeis de eerste viool zal spelen. Het promotekstje van AMUZ wekt anderzijds hilariteit, wanneer men verwijst naar de “miljoenen slachtoffers” die in 14de eeuw vielen ten gevolge van “de Guldensporenslag, de Honderdjarige Oorlog en de pestepidemie”. Alsof die ene schermutseling op de Groeningenkouter te vergelijken valt met de jarenlange brutale strijd tussen Engeland en Frankrijk (vanaf 1337), of de epidemie die één derde van de Europese bevolking uitroeide (1347-1351). Wat een geluk dat het met de muzikale expertise bij AMUZ iets beter gesteld is. We onthouden alvast dat het bejammeren van de nakende Apocalyps en het bezingen van de hoop op nieuwe levensperspectieven de rode draad zullen vormen doorheen dit meeslepende spektakel.

Alle uithoeken

Laten we maar even kijken naar de programmatie achter de reclameboodschappen. Hiermee worden we teruggeworpen op onze lappendeken, in positieve zin welteverstaan. De Ars nova, niet toevallig ontsproten in de Franse bakermat der middeleeuwse cultuur, vormt de centrale as. Van de twee genoemde sterkhouders treedt enkel De Machaut in verschillende optredens op de voorgrond. Langs tal van zijpaden slingeren we door het geteisterde continent: met Tiburtina Ensemble langs heiligenlevens uit Praag, met Huelgas Ensemble op de tonen van de o-antifonen doorheen Cyprus, met Gothic Voices over het Engeland van Chaucer, met Clubmédieval en hun lezing uit het Gruuthusehandschrift en de Codex Reina langs de toenmalige wereldstad Brugge. Ook Spanje, Italië, de Duitse landen en zelfs IJsland en Israël komen aan bod. Zo doen we alle uithoeken van Europa en verdere oorden aan, net zoals die afschuwelijke ziekte destijds. Overal hebben in de 14de eeuw de gebeden en gezangen weerklonken, vooreerst klagend over zoveel goddelijke toorn, om zich nadien nederig tot Hem te richten in een woord van verlossing.

“Mors, de eeuw van de zwarte dood” vindt plaats van 19 tot 28 augustus op verschillende historische sites in Antwerpen. Meer info en het volledige programma vindt u op www.amuz.be, en kunt u opvragen via 03 202 46 69. Tijdig boeken is aangewezen.

Tom