Op 4 juni overleed ex-minister van Binnenlandse Zaken Joseph Michel in Aarlen. De Luxemburger was in 1975 de architect van de fusie van de gemeenten. Een hervorming die hij wist door te voeren door tijdens de onderhandelingen met balorige burgemeesters bierkratten te laten aanrukken.

Sommige politici verdwijnen nog tijdens hun leven in de nevelen van de geschiedenis. Joseph Michel (1925-2016) uit Virton was er zo één. Toen zijn dood de pers haalde, waren er waarschijnlijk een aantal mensen die dachten dat hij allang overleden was.

De Franstalige christendemocraat zal trouwens enkel bij de 45-plussers nog een belletje doen rinkelen. Michel was in de jaren zeventig in de eerste regering-Tindemans (rooms-blauw + Rassemblement Wallon) de architect van de gemeentefusies. De PSC’er was minister van Binnenlandse Zaken van 1974 tot 1977 en schopte het later tot Kamervoorzitter, maar hij zal vooral door de fusies herinnerd worden. België moest van 2.359 naar 589 gemeenten. Dat veroorzaakte enorm veel weerstand. Vroegere pogingen om de gemeenten samen te voegen, omwille van efficiëntieredenen en besparingen, mislukten. Burgemeesters en schepenen vreesden hun functie te verliezen; plus een bron van inkomsten.

Talloze keren kwamen ze bij Joseph Michel over de vloer. Het hertekenen van de gemeenten via fusies was ook gevoelig voor verschillende partijen die de lokale politieke verhoudingen niet gewijzigd wilden zien. Een CVP-burgemeester zag liever een fusie met een gemeente waar de christendemocraten eveneens sterk stonden. Een socialist zag dan weer zijn kansen stijgen als een gemeente met een sterke rode verankering werd toegevoegd aan een andere gemeente waar de SP net geen meerderheid haalde. Verder waren er een aantal taalgrensgemeenten, zoals Ronse, die omwille van de faciliteiten niet konden uitbreiden. Ook Brussel was een harde noot om kraken. Joseph Michel hoopte van 19 naar 3, 5 of 7 gemeenten te gaan. Zijn Rassemblement Wallon-collega in de regering, François Perin, wou één Brusselse gemeente. Maar het verzet van het toen bijna almachtige FDF in Brussel verhinderde elke fusie.

Doel van Joseph Michel was de fusie nog voor de gemeenteraadsverkiezingen van 1976 rond te krijgen. Dat lukte, maar het was een hele opdracht, gezien het vele verzet. De Luxemburger had een oplossing klaar. Tijdens de vele onderhandelingen met ambtenaren, burgemeesters en schepenen liet hij op zijn kabinet ettelijke kratten Orval aanrukken. Al is dat trappistenbier uit de streek van Joseph Michel minder straf (zes procent alcohol) dan vaak wordt gedacht, de consumptie ervan hielp, volgens Michel, om bepaalde mensen te overtuigen als ze maar voldoende glazen op hadden. “Orval-bier heeft ontegensprekelijk een cruciale rol gespeeld in het slagen van de onderhandelingen”, vertelde hij dertig jaar na datum.

Het Orval-verhaal typeert Joseph Michel volledig. Hij is nooit losgekomen van zijn geboortestreek de Gaume, in die verre zuidelijke uithoek van de provincie Luxemburg. Na zijn politieke loopbaan verdiepte hij zich in de geschiedenis van de provincie.

Michel was katholiek, royalist en unitarist zoals zoveel politici in zijn streek. Al was de metselaarszoon niet voorbestemd voor een politieke loopbaan. Joseph Michel wou ambtenaar bij de spoorwegen worden. Maar als uitstekend student kreeg hij de kans om in Leuven rechten en economie te studeren. Hij kwam er in contact met PSC/CVP-studenten. De politieke loopbaan was begonnen, al werd Michel daarin wat geholpen door de omstandigheden. In 1969 werd hij na het plotse overlijden van Albert Jadoul burgemeester (“maire” zeggen ze daar vlakbij de Franse grens) van Virton. Michel was al sinds 1961 Kamerlid omdat hij Désiré Lamalle mocht opvolgen die provinciegouverneur werd.

Heel zijn loopbaan bleef Joseph Michel een overtuigd unitarist, ook al groeiden de ondertussen gesplitste CVP en PSC almaar verder uit elkaar. Michel besefte dat de Franstalige christendemocraten dankzij de Vlaamse zusterpartij politiek boven hun gewicht boksten en dat daar ooit een einde aan zou komen.

Minder bekend is dat Joseph Michel, samen met de recent overleden Vaast Leysen, één van de organisatoren was van het bezoek van Johannes-Paulus II aan België in 1995, voor de zaligverklaring van pater Damiaan.

Picard