2016-23_12_MMMV_Christuskop pag82_2 (Medium)In Tongeren opende de vernieuwde schatkamer van de Onze-Lieve-Vrouwebasiliek. Het is het eerste luik van Teseum, dat in 2018 met de openstelling van de archeologische site compleet zal zijn.

Teseum staat voor ‘thesaurus’ (kerkschat) en ‘terra’ (ondergrond) van de Tongerse Onze-Lieve-Vrouwebasiliek, één van de oudste religieuze sites van de Nederlanden. Omstreeks het midden van de vierde eeuw werd op de plaats van de huidige basiliek een Romeinse basilica gebouwd. Sommige onderzoekers beweren dat de basilica meteen als kerk is opgetrokken of althans zeer snel werd herbestemd als bisschopskerk van Servatius. Anderen zijn ervan overtuigd dat pas in de zesde eeuw op de plaats van de basilica een Tongerse kerk werd gebouwd. Het is een dispuut dat werd bovengespit tijdens het archeologisch onderzoek dat van 1999 tot 2008 duurde en dat diep onder de basiliek sporen terugvond van eenvoudige houten woonstalhuizen uit de eerste eeuw, luxueuze Romeinse woningen uit de tweede eeuw en van maar liefst zeven kerken. Op de openstelling van de archeologische site is het nog twee jaar wachten. Ondertussen is de vernieuwde schatkamer wel al te bezoeken in het kapittelgebouw, een restant van het monasterium dat gerund werd door de kanunniken.

Hoofdrolspeler in het verhaal van de Tongerse kerkschat is het Onze-Lieve-Vrouwkapittel, de gemeenschap van kanunniken die onder meer instond voor de liturgie en die ook het kerkelijke leven in een stad mee bepaalde. De Onze-Lieve-Vrouwebasiliek is één van de oudste kapittelkerken in de Nederlanden. Volgens een legende zou Karel de Grote haar in eigen persoon hebben opgericht, maar dat is niet te bewijzen. Zeker is wel dat de kanunniken vanaf de negende eeuw de kerkschatten hebben verzameld en er zorg voor hebben gedragen, tot ook dit kapittel door de Fransen werd afgeschaft.

Schitterende stukken

De kerkschatten hebben extra ruimte gekregen boven de kapittelzaal en boven de romaanse pandgang. In de inkom, beneden in de kapittelzaal met haar indrukwekkend gebinte, staat al de eerste blikvanger: de zilveren torenmonstrans waarop de tien bisschoppen van Tongeren de hostie omringen. Het zijn de tien bisschoppen die de civitas Tungrorum zou hebben gehad. Kort voor het jaar 400 verhuisde de Tongerse bisschopszetel naar Maastricht en rond 700 naar Luik.

Onderin de toren zijn nog meer topstukken te zien, zoals een romaans houten Christushoofd, afkomstig van een meer dan levensgroot kruisbeeld dat ooit in de basiliek werd vereerd (zie afbeelding), en een ivoren reliëf met de beeltenis van de heilige Paulus. Dit laatste dateert uit de zesde eeuw en is de oudste Tongerse kerkschat. Een gouden Merovingische gesp, versierd met edelstenen, eveneens uit de zesde eeuw, werd toevallig ontdekt bovenop een kast in de sacristie.

Verder zijn er talrijke evangelieboeken met ivoren of zilveren omslagen, fluwelen liturgische gewaden met borduursels in zijde- en gouddraad en reliekbeursjes in eeuwenoud textiel. Er is een grote verzameling reliekhouders in alle vormen en uit vele eeuwen. De reliekhouder met de sluier van Maria heeft een pre-eyckiaanse schildering. Ook letterlijk schitterend is de reeks van veertien zilveren heiligenbeelden uit twee periodes (1400 en 1535). De tocht door de schatkamer loopt verder in de Sint-Annakapel uit 1360. Via een nieuwe trap kan men nu de prachtige muurschilderingen bovenaan in de kapel bewonderen.

Levend verleden

Tongeren was, voor Brugge, Antwerpen of Mechelen, een belangrijk centrum voor religieuze muziek, met een Collegium Musicum. Het kapittel van Tongeren ontstond in de vroege middeleeuwen, toen de gregoriaanse muziek opgang maakte. Het Teseum bezit vele gregoriaanse werken en ook polyfonie, die vanaf de dertiende eeuw vanuit de Zuidelijke Nederlanden Europa veroverde. In een muziekbox zijn liederen te horen die door de Alamire Foundation werden ingezongen, terwijl de noten visueel voorbij trekken.

De bezoekers krijgen een beeld van het leven van kanunniken. Dat wordt getekend met onder andere hun huisaltaartjes uit de jaren 1620 en het ‘Liber Ordinarius’, een vijftiende-eeuws draaiboek van de liturgie. Want de hoofdtaak van het kapittel was het goede verloop van de liturgie. Met een iPod kunnen kinderen een keertje misdienaartje spelen en zo ontdekken hoe een eucharistieviering verloopt en wat de betekenis is van de misonderdelen. Elke bezoeker krijgt een iPod als multimediagids mee.

In de week van 3 tot en met 10 juli gaat de zevenjaarlijkse Kroningsprocessie uit. Een vijfde van de 250 stukken uit de schatkamer zal dan door de Tongerse straten trekken. Veel levendiger kan een museum niet zijn.

MMMV

Teseum, Vrijthof, 3700 Tongeren, open: dinsdag t.e.m. vrijdag van 10 tot 17 uur; zaterdag, zondag, feestdagen en schoolvakanties van 10 tot 18 uur; gesloten op maandag, www.teseum.be