Nicolas Sarkozy heeft zich de woede van links op de hals gehaald door het verband te maken tussen de Franse nationaliteit en Gallische voorouders. Ondertussen grijpt het Front national op een onverwachte manier terug naar de Franse geschiedenis: de partij beroept zich steeds openlijker op de erfenis van president Charles de Gaulle.

De campagne voor de presidentsverkiezingen zal blijkbaar rond identiteit draaien. Tijdens een meeting in Franconville, in de Val d’Oise, had Nicolas Sarkozy, ex-president en één van de speerpunten van de rechtse Les Républicains, het over de nationale identiteit en geschiedenis. Hij zei het volgende: “Wanneer iemand Fransman wordt, leeft hij als Fransman en onze voorouders zijn de Galliërs.” Tegelijk haalde Sarkozy nog eens hard uit naar de radicale islam die in Frankrijk parallelle samenlevingen doet ontstaan.

Maar het was vooral zijn verwijzing naar de Gallische wortels die voor ophef zorgden. Voor links was het duidelijk: enkel wie blank is en wiens voorvaders al eeuwenlang tussen Duinkerke en Nice wonen, kan zich Fransman noemen. Dat zou bijgevolg niet gelden voor de Fransen van Poolse, Italiaanse, Portugese of Arabische afkomst. De linkerzijde gooide als reactie een filmpje van president François Mitterrand uit 1987 op internet. Bij een lezing aan de Sorbonne had hij het over de Gallische maar ook Germaanse, Romeinse, Spaanse, Italiaanse, Portugese en Arabische wortels van vele Fransen. Het ius soli dus, waarbij iedereen die in Frankrijk geboren is Fransman kan worden. Sarkozy zou dat principe in vraag stellen en ius sanguinis willen invoeren. Enkel wie Franse voorouders heeft, is Frans. En men zou eeuwen in de tijd terug mogen gaan, want wie Galliërs zegt, zegt het begin van onze tijdrekening.

De Gallische mythe van 1870

Naast zijn politieke tegenstanders maakten historici zich dan ook vrolijk over de uitspraken van Sarkozy. Toch doet Sarkozy niets anders dan wat vele Franse politici voor hem hebben gedaan. Elke natie creëert zijn eigen geschiedenis of doet aan een eigen vorm van geschiedschrijving. Politici maken daar dan gebruik van. Eigenlijk is de verwijzing naar het Gallische verleden of de Gallische wortels van Frankrijk terug te voeren naar 1870. Na de nederlaag tegen de Pruisen in Sedan en de val van keizer Napoleon III, kiest de Derde Republiek voor een revanchistische nationalistische politiek omwille van het verlies van Elzas-Lotharingen.

Dus wordt in historische werken en schoolboeken verwezen naar de Gallische periode als essentieel onderdeel van de opgang van Frankrijk. Ernest Lavisse schrijft het in 1870 in het standaardwerk ‘L’Histoire de France’: “Vroeger heette ons land Gallië en de Galliërs waren onze voorouders.” Het verband wordt gelegd tussen het verzet van de Galliërs tegen de Romeinen enerzijds – Vercingetorix wordt een nationale held – en de strijd tussen Fransen en Duitsers/Pruisen anderzijds.

Dat Frankrijk genoemd is naar een Germaanse stam (de Franken) wordt gemakshalve vergeten. De rechtstreekse lijn die getrokken wordt van de Gallische periode tot het moderne Frankrijk werd er op school ingepompt tot de jaren zestig. Daarna veel minder. Maar de meeste Fransen zien zich nog altijd als de afstammelingen van de Galliërs. Het blijft voor hen een onderdeel van hun identiteit. Het succes van de stripverhalen van Asterix zal daar de voorbije decennia zeker bij geholpen hebben. Waarmee Sarkozy eigenlijk gezegd heeft wat veel Fransen denken.

FN wordt gaullistisch

De nationale identiteit met diepe historische wortels is ook een onderdeel van het credo van het Front national en van haar voorzitster Marine Le Pen. Het FN refereert graag naar Jeanne d’Arc, Karel Martel of andere Franse helden. Maar opvallend is dat de partij zich meer en meer vereenzelvigt met het gaullisme. En dat is niet alleen het gevolg van de belangrijke rol van Florian Philippot in de partij, van wie geweten is dat hij een groot bewonderaar is van Charles de Gaulle.

Marine Le Pen houdt in haar toespraken een duidelijk gaullistisch of neogaullistisch discours: het FN is zowel rechts en links en het is vooral Frans. Het is tegen de Amerikaanse overheersing maar ook tegen de Duitse dominantie in Europa. Het is tegen het Europees centralisme van Brussel, maar voor het Europa der staten. Het is een discours dat men in Frankrijk niet meer gehoord heeft sinds het referendum over het Verdrag van Maastricht in 1992.

Dat gaullistische credo is op het eerste gezicht vreemd omdat het Front national voor een deel haar wortels heeft bij de voorstanders van Frans-Algerije. Charles de Gaulle had Algerije volgens hen zonder slag of stoot opgegeven en de grootsheid van Frankrijk verkwanseld. Hij was de baarlijke duivel voor de FN-aanhangers. Maar 2016 is niet meer te vergelijken met de jaren zeventig of vroeger. In het verleden kwam één van de kleinzonen van Charles de Gaulle trouwens al op voor het FN. Het is de gaullistische boodschap van nationale eenheid die Marine Le Pen nu probeert uit te dragen en vooral dat slaat aan bij de Fransen. En dan vooral bij de FN-achterban.

Salan