2016-42_01_nollet-tremelo-mediumDe VRT wil Vlaanderen een lesje leren. Voor de openingsuitzending van het nieuwe duidingsprogramma Pano ging de voor dit soort dingen ingehuurde journaliste Rachida El Garani, vergezeld van de komiek Arbi El Ayachi, een moslimwinkel openen in Tremelo en undercover op zoek naar racistische reacties in één van de blankste dorpen in Vlaanderen. Pano leek als programma behoorlijk op een variante van ‘Beschuldigde, sta op’.

Eerste slachtoffer: de wandelende marktganger. Wandelt die voorbij de microfoon? Niet oké! Zegt er eentje eens flink zijn gedacht? Registreer vooral dit en start de aanklacht. Onder meer Jacqueline Haeck, ooit nog als één brok hartigheid te zien in het programma ‘Iedereen beroemd’, werd er te kijk gezet als een raciste. “Met de Marokkanen is het altijd zever in pakjes”, of: “Ik vraag me soms af of we nog in ons eigen land zijn.”

Een andere beschuldigde was Anne Goffin, de kapster van Tremelo. De undercoveragente Karima wou “ongezien door mannen” even onder de schaar. Goffin zocht mee naar een oplossing. Oei, de kappersstoel in haar salon, dat was geen optie. Grote ramen, weet je wel. Haar keuken misschien? Neen, daar konden man en zoon plots opduiken… Anne gaf Karima dan maar het telefoonnummer van een kapster aan huis, maar Karima moest daar niet van weten.

Nog een verdacht nest: café Windsor, waar met verborgen camera werd gehengeld naar gemene uitspraken over migranten of islam. Hebbes! Eén caféklant zegt dat hij “elektriciteit op zijn poort gaat zetten” en “wil samenleggen voor een beveiligingscamera”. Toogpraat? Racisme?

En dan de gemeente zelf. Bij een eerste bezoek aan het gemeentehuis werd aan de nieuwkomers “een verblijfsvergunning gevraagd”. Een normale vraag? Een vergissing? Of een schandalige vorm van racisme?

De teneur was gezet. Kranten hadden het over “keiharde, vaak wat populistische uitspraken”. Ons deden ze vooral denken aan wat Yves Desmet van De Morgen (nu Humo) ooit over “kutmarokkaantjes” schreef. Als we ons niet vergissen, was dat toen zijn reporters regelmatig werden lastiggevallen in de buurt waar zijn krant toen was gevestigd…

Repliek

Niet in Pano maar in de krant mogen we vernemen dat Haeck uit Wilrijk verhuisde omdat ze de wangedragingen van jonge allochtonen niet meer aankon. Ze had er nochtans veel moslima’s als vriendin. Vandaar misschien haar reactie. “Ben ik daarom een racist? Ik ga al dertig jaar op reis naar Turkije waar mijn man en ik mee een schooltje hebben gerenoveerd.”

Ook de kapster liet van zich horen: “We waren wel hulpvaardig en zijn niet correct in beeld gebracht… Blijkbaar wordt verwacht dat we ons meteen aanpassen aan de islamcultuur”, aldus de kapster, in wiens zaak overigens een Afrikaanse vrouw werkt.

Uitbater Henry op de Beeck van café Windsor: “Wat gezegd is, mag toch gezegd worden, zeker. Iedereen mag zijn mening geven, als het maar beleefd blijft. Maar ik heb niet het gevoel dat de mensen hier zo onvriendelijk waren tegen het koppel. Zolang ze zich aanpassen, werken en belastingen be­talen. De pitazaak naast mijn café wordt trouwens uitgebaat door Turken, en ik heb nog nooit problemen gehad met die mensen.”

Burgermeester Paul Dams (Open Vld) was niet te spreken over hoe zijn gemeente aan bod kwam. Bijna uitsluitend de negatieve dingen haalden de reportage. De goede bij de voetbalclub, dat werd even vermeld. Die bij basisschool De Cocon helemaal niet. En over de hartelijke ontvangst van de twee in zijn gemeentehuis geen woord…

Burgers

Ook veel inwoners van Tremelo en lezers van de krant vonden de reportage vooral gênant eenzijdig.

“Waarom niet eens zo’n reportage opzetten in een Maghrebijns land? Waarom niet het omgekeerde doen in Molenbeek?” … “Frappant hoe dit koppel zich opdrong aan de voorbijgangers. Ik stop ook niet zomaar om te praten met mensen die ik niet ken.” … “Had mevrouw gewild dat de kapster haar zaak sluit als zij een bezoek wil brengen?” … “Wie hier komt wonen, moet zich maar aanpassen… Toen ikzelf in Jordanië was, deed ik dat ook.” … “Dat is een kwestie van bescherming van hun ‘grondgebied’. Dat is iets wat altijd bestaan heeft in Vlaanderen.”

“Ik snap dat de mensen schrikken wanneer er plots iemand met een hoofddoek naast hen komt wonen… maar dat wil niet zeggen dat het allemaal racisten zijn”, zei een vrouw met Surinaamse roots in De Standaard. “Ik woon hier al 27 jaar en heb nog nooit last gehad van racisme. Allochtonen klagen daar snel over”, vond een Italiaanse. “Journalistiek zeer negatief gebracht. Ik hoor hier zo goed als nooit racistische uitlatingen”, zegt een ruitenwasser van ter plaatse. “Iedereen was de hele week erg vriendelijk tegen het koppel. Weggevallen in de reportage. Ik heb zelf nog nooit last gehad van racisme in Tremelo”, relativeert een Turkse Koerdische, al vier jaar uitbaatster van een pittazaak in Tremelo. Anderen verwezen naar de gebeurtenissen van het afgelopen jaar.

De brave burgemeester van Tremelo vroeg de VRT om een recht van antwoord. De dag na de rampenfilm over zijn dorp kreeg hij toegang tot de tafel van De Afspraak. VRT-reporter Machteld Libert leek zin te hebben om de man ter plekke met pek en veren te overgieten.

Bijsturen

De toon van de verslaggeving in de kranten was de dag na de uitzending verbazend politiek correct en weinig kritisch. Nog een dag later besefte men dat men moest bijsturen.

In zo’n dagen zijn de bondgenoten nooit veraf. “Ik had gehoopt dat we inmiddels al verder waren geraakt dan dat”, klaagt Wouter van Bellingen van het Minderhedenforum. “Je ziet maar weer eens hoe hevig én alledaags racisme doordringt tot in alle hoeken en kieren van België”, meent woordvoerder Bram Sebrechts van het gelijkekansencentrum Unia.

Meer ernst zou je verwachten van krantenredacties. Dit keer was het Het Laatste Nieuws dat over zijn eigen snelheid struikelde… “Pano heeft gisteren opnieuw de racistische kant van Vlaanderen getoond”, klonk het eerst. “Vriendelijk tegen moslimburen, racistisch achter hun rug”, of “Pralines cadeau, maar racistische praat aan de toog” waren de quotes van de dag. Journaliste Katrien de Meyer had een loketbediende gezien die in het gemeentehuis van Tremelo voor lieve mensen “een ijzige douche had opengedraaid”. “Mag ik eens uw verblijfsvergunning zien?”, zoiets vraag je niet.

Tom de Leur van Het Nieuwsblad (tegenwoordig ook Gazet van Antwerpen, Belang van Limburg, et cetera) vond de reportage “onthutsend”, het volk van Tremelo en de Vlaming “wantrouwig, afwijzend, angstig en zelfs ronduit racistisch”. Een dag later zette sociaal psycholoog Alain van Hiel in die krant een en ander op z’n pootjes. Hij noemde de Pano-reportage in Het Nieuwsblad “te eenzijdig”. Ze toonde alleen boze Vlamingen en allochtone slachtoffers… Racisme had de auteur van het boek Iedereen Racist er níét gezien. Hij noemt het iets voorzichtiger “vooroordelen”.

De Standaard relativeerde een en ander. Bejaarde marklopers zijn “slecht geïnformeerd”. Is dat zo? Een dag nadien schreef de krant wel: “Tremelo voelt zich belazerd”. En columnist Jo van Damme leek in een pittig stuk – met vergelijking naar wat we zeggen over “de Hollander” – flink de draak te steken met de reportagemakers. En zaterdag schreef Koen Lemmens (KU Leuven): “Je neemt urenlang op met de verborgen camera, en selecteert dan wat je wilt laten zien. Dan leg je niet noodzakelijk iets bloot dat er is, maar misschien iets dat in je kraam past. In Tremelo is een week lang een toneelstuk opgevoerd.”

De spiegel

In De Afspraak probeerde Machteld Libert haar programma te verdedigen: “We moeten onszelf een spiegel voorhouden… We hebben ook veel slechte reacties niet aan de reportage toegevoegd”. Compleet ongeloofwaardig, want niet getoond. Haar twee medewerkers undercover vertellen hetzelfde verhaal over hun “foto van Vlaanderen”: “We moeten de mensen een spiegel voorhouden en doen beseffen dat dit (racisme) niet kan.” Waar zit hier nog de scheidingslijn tussen verslaggeving en politieke opiniëring? Of mogen we die niet meer verwachten van een openbare omroep?

Er was deze week genoeg nieuws waarover een Vlaming zich vragen mag stellen. Al minstens zeven procent van de Vlaamse bevolking is moslim, schreef De Standaard. Een aanzienlijk deel daarvan heeft bedenkelijke sympathieën voor terroristen, bleek uit een peiling van Humo. En dagelijks horen we dat de versnellende instroom van nieuwkomers zorgt voor problematische ontwikkelingen in de taaltoestanden in het onderwijs, maar ook in onze werkgelegenheid, huisvesting, de gezondheidszorg. Wanneer vernemen we daar eens iets over op onze openbare zender?

‘t Pallieterke