De Schotten blijken nu toch in te zetten op een tweede onafhankelijkheidsreferendum. Nicola Sturgeon is als de dood voor wat nu op tafel licht in Westminster. Een ‘harde Brexit’, waarbij het Verenigd Koninkrijk – dus ook Schotland als regio – geen deel meer zou kunnen uitmaken van de Europese binnenmarkt kan volgens haar beschouwd worden als een rampscenario. Vraag is of nu wel een meerderheid gewonnen is voor een scheidingsscenario.

Communautaire koelkast

De geschiedenis herhaalt zich nooit, maar de mens voortdurend. In september 2014 trok de Schotse bevolking naar de stembus. 45 procent van de stemmers was voor een totale afscheuring. Echter, een meerderheid van 55 procent der kiezers koos voor het in stand houden van de Britse unie. Slechts in vier regio’s, West Dunbartonshire, North Lanarkshire, Glasgow en Dundee, haalde ‘Yes’ de bovenhand. Nochtans leken de nationalisten lange tijd vrij zeker van hun zaak. De grote overwinning tijdens de parlementsverkiezingen in 2011, waarbij de Scottish Nationalist Party een absolute meerderheid behaalde (69 van de 129 zetels), gaf de partij vleugels.

Ondertussen zijn we enkele jaren verder. De SNP is weliswaar nog steeds, met een straatlengte voorsprong, de grootste partij, maar raakte wel haar meerderheid in de assemblee te Holyrood kwijt. Het zag er dan ook lang naar uit dat er geen nieuw onafhankelijkheidsreferendum zou komen. De bestuurspartij zou zich gaan toeleggen op… besturen. Het sociaaleconomisch beleid, zou de komende tijd belangrijker zijn dan blijven hameren op communautaire vraagstukken. Daarmee paste de SNP dezelfde strategie toe in het Verenigd Koninkrijk, als de N-VA binnen de Belgische context. Ook de toenmalige Britse Prime Minister, David Cameron, vond het welletjes. Hij stelde duidelijk dat het Schotse vraagstuk rond onafhankelijkheid sinds 2014 voor lange tijd beslecht is.

Rampzalige begroting

Een ander referendum, dat over Brits lidmaatschap van de Europese Unie, brengt daar plots verandering in. De Scottish Nationalist Party kiest voor een links beleid, geschoeid op sociaaldemocratische leest. De begroting in de deelstaat is al jaren een ramp. Er wordt systematisch meer uitgegeven dan er binnenkomt. Het tekort bedraagt momenteel liefst 15 miljard pond, omgerekend dik 16,5 miljard euro. Daarmee heeft de Schotse regio een tekort op de lopende begroting van bijna 10 procent van het bruto binnenlands product. Volgens prognoses van de Schotse overheid, zal het budgettair tekort in de komende jaren nog verder oplopen en ontsporen (van -10,3 procent van het bbp in 2017 tot maar liefst -12,5 procent van het bbp rond 2020). Of hoe de Griekse en Waalse staatshuishoudkunde toonbeelden van schoonheid zijn, vergeleken met wat de kiltdragers er van bakken.

Net als Griekenland en Wallonië ligt Schotland aan het infuus. Het heeft ‘solidariteit’ nodig, wil het overleven. Geldstromen vanuit Westminster naar de Schotse deelregio zijn een optie. Inzetten op structuurfondsen vanuit de Europese Unie, is een andere mogelijkheid. Nu de Britse regering in Londen lijkt af te stevenen op een ‘harde Brexit’ met de EU, ruiken ze in Edinburgh onraad. De Schotten hebben absoluut geen zin hun toegang tot de ‘single market’, de eengemaakte Europese markt voor goederen en diensten, kwijt te spelen. Indien het Verenigd Koninkrijk in 2019 de EU verlaat, vervallen vanaf dan ook heel wat solidariteitslijntjes vanuit Brussel richting de Schotse regio. De EU staat bol van de structuur- en steunfondsen, om de sociale en geografische cohesie tussen regio’s en landen te versterken. Het spreekt vanzelf dat Schotland, als onderdeel van Groot-Brittannië, daar na de Brexit geen aanspraak meer op kan maken.

Of de Schotse bevolking die puur economische elementen heeft laten doorwegen tijdens het jongste Brexit-referendum, is nog maar de vraag. Feit is wel dat in het Noorden duidelijk pro-EU werd gestemd. De SNP vaart al jaren een eurofiele koers. De kiezers zijn eind juni de partij daarin gevolgd. Slechts 38 procent van de Schotse kiezers stemde voor een uitstap uit de Europese Unie. Overigens, ook in Noord-Ierland stemde het gros van de opgedaagde kiezers voor een verlengd verblijf in de EU.

Aparte onderhandelingen

“Het opblazen van de interne markt gaat rechtstreeks in tegen onze Schotse belangen”, aldus eerste minister Nicola Sturgeon afgelopen week. Zij wil dan ook snel stappen ondernemen. In de komende weken zal de Schotse regering met een voorstel komen dat de weg moet vrijmaken voor een apart vrijhandelsakkoord met de EU. Hierdoor zou Schotland, ook na de Brexit, toegang behouden tot de interne markt. De kans is echter klein dat Schotland zo’n speciaal statuut zal bekomen. Sturgeon beseft dat er dan niks anders opzit dan een nieuw onafhankelijkheidsreferendum in te richten. “Een nieuwe volksraadpleging kan er mogelijk al komen voor 2019”, liet Sturgeon zich recent ontvallen. Vraag blijft natuurlijk of het gros van de Schotten onafhankelijkheid – én EU-lidmaatschap – dit keer wel verkiest boven het in stand houden van het Verenigd Koninkrijk.

LvS