2016-48_01_edc-kris-peetersWil CD&V met een meer Belgisch imago naar de verkiezingen? We geloven er weinig van. Wat hier na het partijcongres van vorig weekend in Lommel door de nieuwsmakers werd uitgebazuind lijkt op een stuiptrekking van vrij machteloze spelers (academici, pers, syndicalisten) die een wig willen slaan in een Vlaams front.

“Iets minder Vlaamse Leeuw, iets meer Brabançonne”, was de niet eens slecht gevonden titel van De Morgen. Maar van een “opmerkelijke bocht” van het partijcongres was niet echt sprake. Of moeten we onder de indruk zijn van het feit dat de “mogelijkheid” (sic) tot herfederalisering werd ingeschreven in de partijstandpunten?

Van “een herfederaliseringsbocht” (Dave Sinardet, UA) of een “coup de théatre” (De Morgen) hebben we weinig gemerkt. Of het moest een kleine pisboog zijn. Sinardet is de spreekbuis van de Pavia-groep, waar ook Paul Magnette van de PS deel van uitmaakte. De groep ijvert al jaren voor meer België. Oordeel zelf over het succes.

Wie voorbije zomer wel voor herfederalisering pleitte was Alexander De Croo van en voor Open Vld. Hij deed slechts wat Verhofstadt hem al voordeed. Voor de liberalen is de roep om meer België niet eens nieuws.

Bij CD&V liggen de kaarten anders. Die partij zingt nog altijd de Vlaamse Leeuw op het einde van haar congressen. Dat is symboliek. Belangrijker is dat de christen-democraten al tientallen jaren mee de Vlaamse kar trekken. Het eindstation is voor de partij niet dat van een onafhankelijk Vlaanderen, maar van een pas achteruit zetten was binnen de partijtop tot dusver evenmin sprake.

Fait-divers?

Vorig weekend steunde meer dan zestig procent van de CD&V’ers nu wel een voorstel dat opborrelde in kringen van Jong-CD&V’ers om herfederalisering niet onbespreekbaar te houden. Wordt dat meer dan een fait-divers in de geschiedenis van de partij? Het Congres heeft een compromis aanvaard dat “een mogelijkheid” tot herfederaliseren heeft geaccepteerd. Partijtoppers, laat staan ministers, horen we dat niet meteen zeggen. “We blijven gaan voor een confederaal model”, zei woordvoerder Steffen Van Roosbroeck.

Kiest CD&V nu voor een “Waalse blokkering”, zoals N-VA-ondervoorzitter Sander Loones op Twitter schreef? “Ouwe koek en slecht oplapwerk. Alles bij de deelstaten leggen met een Europese paraplu is de enige oplossing”, reageerde Peter De Roover. Allemaal een beetje overhaast?

Hendrik Bogaert liet in De Tijd al horen/lezen dat er “voor elk miljard dat geherfederaliseerd wordt, 50 miljard naar de deelstaten moet gaan.” Ook hij blijft een overtuigde confederalist. Hij is een van de weinige CD&V’ers die het nogal logische verband durft te leggen tussen begrotingsproblemen en de financiële transfers tussen de deelstaten. Die geldstroom naar Wallonië is “niet gedaald, ook niet met deze centrumrechtse regering… Aan Franstalige kant is er geen appetijt om de rekeningen op orde te zetten. Dat bewijst dat Vlaanderen en Wallonië twee verschillende democratieën zijn.” Maar ook Bogaert heeft in de partijtop weinig moedige medestanders.

Verdeeld

Het ziet er dus naar uit dat vooral CD&V zelf met een nogal vervelend probleem zit. Er is op zijn minst onduidelijkheid over de vraag of de partij nu vasthoudt aan de Vlaamse koers die al werd bepaald op het congres van Kortrijk (2001), waar de CVP werd omgevormd tot ‘Christen-Democratisch en Vlaams’ (CD&V), dan wel of ze haar syndicalisten van het partijkader volgt (ook al weet men best dat die bij verkiezingen Groen stemmen).

Politicoloog Bart Maddens (KU Leuven) merkt in De Morgen op (‘CD en een beetje minder V’) dat de partij altijd de gangmaker is geweest van meer Vlaamse autonomie. Dat was zeer duidelijk het geval in de jaren 1990 met Luc Van den Brande en dat was zo ten tijde van het Vlaams Kartel. Is dat vandaag en morgen nog zo?

“De koerswending van vandaag is dan ook verrassender en misschien zelfs historischer dan die van 2001… Sinds zaterdag is het perspectief van een unionistische zevende staatshervorming iets realistischer geworden”, vindt Maddens.

Wat stemt hem zo pessimistisch? De tegenstellingen tussen de meer Vlaamsgezinde rechtervleugel en de linkervleugel van beweging.net (vroeger ACW) is niet nieuw. Het kan best zijn dat de N-VA met een stofzuiger een deel van die rechtervleugel van CD&V opzoog en dat die derhalve is verzwakt. Het kan best zijn dat de linkervleugel dominanter werd in de sociaaleconomische standpunten van de partij. “Een vermogenswinstbelasting is het belangrijkste speerpunt van CD&V geworden.” Maar een Belgische pirouette van CD&V zal de partijtop proberen voorkomen.

De kiezer

Eerder onderzoek van Sinardet naar identiteitsgevoel en communautaire standpunten van parlementsleden (vergelijking 2011-2014/15) lijkt aan te tonen dat de Vlaamsgezinde vleugel van CD&V nog altijd sterk staat. Lijkt, schrijven we, want maar een derde van de CD&V’ers stuurde antwoorden door. Maar toch de resultaten: bij CD&V voelt nog 44,4 procent van de parlementsleden zich meer Vlaming dan Belg, de rest situeert zich op de middenscore. Amper 2,8 procent voelt zich meer Belg dan Vlaming. Voor de belgicisten binnen die partij is er nog veel werk aan de winkel.

Wat nog belangrijker is dan de overtuiging van de parlementsleden is het stemgedrag van de kiezer. Al jaren wordt geschreven – want dat hopen Sinardet en co binnen de Pavia-groep op basis van erg omstreden postelectoraal “wetenschappelijk” onderzoek – dat de kiezer niet wakker ligt van het communautaire debat. Kiezers hebben natuurlijk andere prioriteiten, maar velen weten wel dat ook die evidente prioriteiten (sociale zekerheid, veiligheid, etc.) onrechtstreeks met het communautaire te maken hebben.

Hoe frustrerend moet het voor de Pavia-proffen zijn: bij elke verkiezing duwt een heel groot aantal Vlaamse kiezers op het Vlaamse knopje. Een terugblik op anderhalf decennium verkiezingen toont dit aan. Haalden Vlaams Blok en VU-ID in 1999 een kwart van de stemmen, de helft van paarsgroen, tien jaar later was dat 36 procent en in 2014 zelfs al 38 procent. Zijn ze er bij links en bij Pavia van overtuigd dat het in 2018 en 2019 anders wordt? Eerst zien en dan geloven…

Herfederalisering weinig realistisch

En er zijn ook praktische bezwaren. Helaas voor Sinardet en de linkse CD&V’ers is de politieke ruimte van dit land gesplitst. Vlaanderen heeft via het Vlaams Parlement een eigen democratie. Die kan je niet ongestraft in de vingers snijden.

CD&V zal dus wel tweemaal nadenken over haar Vlaamse strategie. De partij blijft met 15 tot 20 procent spelverdeler in coalitietijden. Met paarsgroen of met een klassieke tripartite kun je in Vlaanderen geen kant meer op. Alleen in een monstercoalitie van CD&V met paarsgroen zou een “herfederalisering” kunnen. Maar dan splitst CD&V zichzelf. Een renaissance van België is fictie. Een staatshervorming in achteruit ook.

Het besluit ligt dus voor de hand: de enige die meer België mogelijk kan maken is De Wever. Als hij zijn verstand gebruikt en CD&V – al is het achter de schermen – in zijn buurt te vriend zou houden, gebeurt dat niet. Als hij die partij wil kwetsen misschien wel.

Tussen droom en daad van de voorstanders van herfederalisering staan ook praktische bezwaren in de weg. Decreten weer omzetten tot één federale wet? Begin er maar aan. Het leidt gegarandeerd binnen de seconde tot communautaire brand. De C van de partij stelt niks meer voor, de V straks ook niks meer? Veel succes, dames en heren. Zoals ook Maddens besluit: “In 2019 zou de CD&V-kiezer weleens een uiterst zeldzaam specimen kunnen worden”, want de verleiding voor de Vlaamsgezinden wordt groot om elders onderdak te vinden. En de kiezers van de linkervleugel? Die zijn er nog nauwelijks. Vraag dat maar eens aan Groen.

‘t Pallieterke