2016-48_05_dalrymple-still-medium‘Culture Warrior’ van het eerste uur

Cultuur is na lange tijd opnieuw een thema. De jaren vijftig en zestig waren een tijdperk van heel wat ruzie in het maatschappelijke veld tussen gelovig en conservatief enerzijds en niet-gelovig en progressief anderzijds. Maar die culturele breuklijn werd lange tijd ondergesneeuwd. Eerst naar het einde van de Koude Oorlog toe, met het neoliberalisme van de jaren tachtig waarbij het economische verhaal primeerde. Later, na de Koude Oorlog, bleek met het ‘Einde van de Geschiedenis’ van Francis Fukuyama de suprematie van het waardenliberalisme te zijn vastgesteld.

Maar vandaag lijkt cultuur opnieuw de inzet van heel wat politiek en metapolitiek conflict. De oude waarheden wankelen. Vandaag geen discussie over schoolstrijd of geloof in het klaslokaal, wel wild debat over transgenders, veegpieten, #BlackLivesMatter, de loonkloof, 4de golf feminisme, ‘mannelijk en blank privilege’, ‘safe spaces’, enzoverder. Al deze nieuwe fenomenen krijgen geen vrij spel, integendeel. Overal is tegenwind. Niet alleen op straat, met klassieke manifestaties, maar ook op internet en in koopgedrag… Kortom, “It’s the culture, stupid!”

Het is in dit licht dat we een conservatieve veteraan in deze ‘culture war’ ontmoeten in Sint-Niklaas: de Britse polemist Theodore Dalrymple, ooit de filosofische mentor van Antwerps burgemeester Bart de Wever (N-VA).

’t Pallieterke: in uw boek ‘Leven aan de onderkant’ beargumenteert u dat heel wat van de structurele armoede in het Westen te wijten is aan een gebrek aan verantwoordelijkheid en het falen van de welvaartstaat om hiermee om te gaan. Is er dan geen armoede zonder een welvaartstaat?

Theodore Dalrymple: “Natuurlijk is er sowieso armoede. Maar wat ik wil zeggen is dat heel wat armoede vandaag bestaat door het aanmoedigen van slecht gedrag door een intellectuele klasse. Men stelt vaak dat armoede louter de oorzaak is van oneerlijkheid en niets te maken heeft met het gedrag van mensen. Natuurlijk is er overal onrechtvaardigheid, maar finaal kan je met het aanmoedigen van bepaald gedrag van sommigen in de armere klassen hun situatie niet verbeteren.”

’t Pallieterke: welk sociaal model verkiest u dan?

Theodore Dalrymple (glimlacht): “Wel, ik ben niet zo goed in oplossingen. Ik kan alleen de problemen aanduiden. Ik heb niet echt een utopisch model in gedachten. Elke echte maatschappij heeft problemen. Wat ik zou voorstellen zijn voorzichtige hervormingen, geen blinkend totaalplan. Maar beloning zou niet mogen gescheiden zijn van inspanning. En dat is vandaag te vaak het geval. Leven heeft geen zin op die manier.”

’t Pallieterke: hebben die mensen waarover u schrijft niet gestemd voor de Brexit? En kan dat niet, in tegenstelling tot uw theorie, worden gezien als een zet weg van de welvaartstaat?

Theodore Dalrymple: “Dat weet ik zo niet. Ik ben niet zeker of de mensen waarover ik schreef wel gingen stemmen. Ik denk ook niet dat je op zo’n manier mag correleren. Het ene betekent niet het andere. Wel heeft men heel wat onderzoek gedaan naar de Brexit-kiezers: ze bleken ouder, armer, minder opgeleid. Dit waren de mensen die niet gebaat waren bij het status quo en achtergelaten werden. Daar valt een parallel te trekken met Trump-kiezers. Trouwens, dit alles wil niet zeggen dat de voorgenoemde mensen verkeerd waren. Hoger opgeleide mensen daarentegen, als zij mis zijn, zijn ze meestal zeer mis (lacht).”

’t Pallieterke: velen hebben gezegd dat de Brexit meer een stem tegen immigratie was dan tegen de EU. Akkoord?

Theodore Dalrymple: “Ik denk dat er een gevoel is tegen massamigratie. Maar ik denk ook dat dat gevoel niet door iedereen gedeeld wordt, zeker al niet tegenover migratie uit Oost-Europa. Bijvoorbeeld, bepaalde mensen uit de middenklassen bij ons staan positief tegenover dit gegeven omdat dit betere en goedkopere diensten met zich meebrengt (het VK heeft heel veel Poolse arbeiders, loodgieters… nvdr). Mensen met minder centen zien het niet zo positief.

Maar er zijn nog redenen voor de vele Brexit-stemmen. Neem David Cameron als voorbeeld. Die was en is zo onpopulair dat als hij voor de Brexit campagne had gevoerd, ‘Remain’ misschien wel had gewonnen (lacht).

Veel mensen voelen ook aan dat de EU richting rampspoed vaart en niet te hervormen is. Dat er een gebrek aan democratisch overzicht is. En dat gevoel leeft niet alleen in het VK… Op een manier is de EU een nieuw Joegoslavië aan het bouwen, en dat is niet echt een goed precedent.”

’t Pallieterke: denkt u dan dat de Brexit goed is voor het VK?

Theodore Dalrymple: “Wel, dat de Brexit een ramp wordt voor het VK, is absoluut noodzakelijk voor de EU. Want als het dat niet wordt, gaan mensen in de EU zich afvragen: ‘Als een lidstaat die de EU verlaat niet slechter af is dan ervoor, waarom hebben we dan deze EU?’ Maar ik denk wel dat de EU het einde tegemoet gaat. Hopelijk vredevol. Maar ik ben geen profeet.”

’t Pallieterke: De Brexit veroorzaakte ook in Schotland heel wat onrust, want pro-EU. Steunt u Schotse onafhankelijkheid?

Theodore Dalrymple (twijfelt): “Ik wil niet echt dat Schotland onafhankelijk wordt. Hoewel. Sommige Schotten willen van Schotland een soort van Wallonië maken. In dat opzicht is de SNP (Scottish National Party) net als de PS. Als ze onafhankelijkheid zouden krijgen, zouden heel wat Engelsen blij worden om hun toekomstig binnenlands beleid. Engeland zou ook nooit een Labourregering hebben gehad zonder Schotland. Maar ik denk dat het heel moeilijk zou worden voor Schotland. En zou de EU een tweede Wallonië willen?”

’t Pallieterke: in uw boek ‘Rot verwend’ keurt u duidelijk af wat u sentimentaliteit noemt. Is emoties tonen niet gezond?

Theodore Dalrymple (glimlacht): “Dat hangt er vanaf. Soms is het goed om je emoties te tonen en soms niet. Je hebt een degelijk oordeel en controle nodig om die situaties te onderscheiden. Ik zeg niet dat je nooit je emoties mag tonen. Maar sentimentaliteit is niet alleen emoties tonen. Er is iets ‘fake’ of vals aan. Sentimentaliteit is tot emotie wat kitsch is tot kunst. Het is emotie voor het nut van emotie. Als dat sentimentaliteit is, dan denk ik niet dat het iets goed is.”

’t Pallieterke: we horen veel over dit thema als het gaat over ‘milllennials’ of de ‘generatie Y’. Zeg maar de generatie geboren in de jaren negentig. Is er daar iets problematisch gaande?

Theodore Dalrymple: “Er is misschien veel sentimentaliteit te vinden in de problemen van deze generatie… Maar ik wil ook niet stellen dat er ooit een generatie was die geen problemen met zich meebracht (lacht).

Maar men mag ook niet altijd goedkoop zeggen “het was altijd zo”, en men mag niet elk intergenerationeel verschil minimaliseren. Bijvoorbeeld denk ik niet dat er een misdrijf is dat nog nooit voorheen is gepleegd. Maar de vraag is niet het voorkomen ervan, wel de hoeveelheid in dewelke het zich voordoet. Als we naar de jongere generatie kijken, in Amerikaanse universiteiten bijvoorbeeld, zien we een verheffing van emotie boven rede. De notie dat iemand een ‘safe space’ (safe spaces, veilige ruimtes, zijn plaatsen in bepaalde Amerikaanse universiteiten waar bepaalde uitingen niet welkom zijn en sommige, veelal linkse, studenten heen kunnen zonder ‘triggered’ of gekwetst te kunnen worden, nvdr) nodig heeft, is absurd. Mensen zouden zich niet mogen gedragen alsof ze gemaakt zijn van eierschalen. Mensen hebben de plicht om niet al te beledigend te zijn, maar anderen hebben evenzeer de plicht om niet voortdurend beledigd te wezen. Het evenwicht tussen de twee is zoek.”

’t Pallieterke: sommigen zeggen dat Bernie Sanders de Democratische voorverkiezingen verloor omdat zijn grote online fanbasis, waarvan veel millennials, niet ging stemmen.

Theodore Dalrymple (glimlacht): Welja, ik denk dat heel veel van zijn fans geen echte notie hadden van de gevolgen van Sanders’ voorstellen en ook geen zin hadden om die op te zoeken met behulp van gelijkaardige experimenten in het verleden. Ze ‘voelden’ zich ontevreden met de huidige situatie en eenieder die op dat gevoel inspeelde, kon rekenen op hun steun ongeacht of de beleidsvoorstellen degelijk waren. Dat was overigens ook het geval bij heel wat Trump-kiezers.”

’t Pallieterke: u stelt in uw werken dat onze elites en intellectuelen onze cultuur hebben vernietigd door ze niet te erkennen, en door middel van politieke correctheid. Hoezo?

Theodore Dalrymple: “Er is een hele hoop oneerlijkheid in dit proces. Men valt bijvoorbeeld ‘hogere cultuur’ aan en stelt dat alle cultuurvormen gelijk zijn, maar men leeft niet conform met die visie. Ze genieten meer van hoge cultuur dan van lage, ze luisteren meer naar Mozart dan naar rapmuziek. En ik geloof geen seconde dat ze dat ook niet bij hun kinderen aanmoedigen.

Het is ironisch dat er geen betere garantie kan zijn dan deze doctrine van gelijke cultuurvormen opdat de lagere klassen lagere klassen zouden blijven. Hoge cultuur is voor iedereen. Iedereen zou de mogelijkheid ertoe moeten hebben. Sommige gevangenen in Engeland werd aangeboden om een Bach-cantate te zingen. Niet echt iets wat gevangenen vaak doen (glimlacht). Eerst hebben ze ermee gespot, maar later vonden ze het de meest schitterende ervaring in hun leven. Maar voordien kwamen ze er nooit mee in contact en werd het ook met opzet voorkomen. Het is dit dat ik bestrijd. Het gebrek aan de idee dat er een betere en slechtere cultuur is, is finaal asociaal.”

’t Pallieterke: gelooft u dat we daar nu een reactie tegen zien? Er is bijvoorbeeld een soort tegencultuur op het net, gekend als de ‘Alt Right’. Ze gebruiken vaak vulgariteit, maar de rode draad lijkt een teruggrijpen te zijn naar traditie en vaste waarden…

Theodore Dalrymple (twijfelend): “Wel… Ik zie het eigenlijk niet. Ik zie de vulgariteit, maar ik zie de hogere cultuur niet (lacht). Ik denk in feite ook niet dat je traditie kan promoten met vulgariteit. Waarom vulgair zijn? Is het omdat dat de enige manier is om de aandacht te trekken? Dan draag je alleen meer bij aan het probleem. Het is niet nuttig om het te gebruiken om het te verslaan. Wanneer je het gebruikt, aanvaard je reeds hun regels.”

’t Pallieterke: nu we toch het onderwerp vulgariteit aansnijden, wat vindt u van de Amerikaanse president-elect Trump?

Theodore Dalrymple (lacht): “Hij is vulgair, inderdaad. Ik denk niet dat daar twijfel over kan bestaan. Persoonlijk moet ik hem niet echt. Het is een man met veel karakterfouten, waarvan vele waarschijnlijk ernstig. Maar ik was wel tevreden Hillary Clinton niet te zien winnen. Ik denk dat de overwinning van Trump waarschijnlijk beter is voor Amerika en de rest van de wereld, dan wanneer Clinton zou gewonnen hebben.”

’t Pallieterke: dus u denkt dat het presidentschap van Trump iets goed zal worden voor de Amerikanen?

Theodore Dalrymple: “Sta me toe om vaag te zijn… Ik weet het niet. Er zijn zaken die evident goed zijn voor Amerikanen, zoals minder taksen op bedrijven. Of dat goed is voor de rest van de wereld, laat ik in het midden. Maar zal hij slagen? Globalisering heeft voor veel heel veel mensen heel veel problemen geschapen. De gedeïndustrialiseerde woestijnen zijn een probleem in de VS, maar ook in Europa: denk maar aan bepaalde Britse steden en Wallonië… Daar is allemaal geen snelle oplossing voor. Maar Trump heeft de merite om onze aandacht getrokken te hebben op deze achtergelaten mensen, die op de radar van mensen als mevrouw Clinton zelfs geen blipje zijn.

De overwinning van Trump heeft ook veel te maken met een revolte tegen politieke correctheid. Er was onlangs protest op de universiteit van Pennsylvania – een universiteit opgericht door Thomas Jefferson. Een decaan had Jefferson geciteerd. En dat mocht niet, want Jefferson had slaven (verbouwereerd). Zo’n soort reacties is precies wat Trump heeft geproduceerd. Het gedoe rond jullie Zwarte Piet is een ander voorbeeld. Dit soort zaken creëert een zodanige woede tegen het systeem dat eenieder die die woede kanaliseert populair kan worden, zelfs als het een vulgaire man als Trump is. Maar als Trump je kampioen tegen politieke correctheid is… dan heb je al een beetje verloren.”

’t Pallieterke: denk je dat als Trump een meer geïsoleerd Amerika zal gaan leiden, Europa zelfbewuster zal worden? Militair bijvoorbeeld?

Theodore Dalrymple: “Dat betwijfel ik. We zijn zo verzwakt als een groep van naties dat we incapabel zijn om ook maar iets op te lossen. We kunnen het over niets eens zijn. En we zijn zo antimilitaristisch dat ik helemaal niet zeker ben dat we onze militaire capaciteiten zouden versterken in een machtsvacuüm dat Amerika zou achterlaten. Trump is hierover ook niet echt consistent geweest. Maar laat ons aannemen dat de NAVO minder van belang wordt. Ik betwijfel dan of Europa zijn eigen verdediging zal gaan organiseren. Duitsland zou een belangrijke macht in die opdracht worden en het vertrouwt zichzelf niet. En ik weet ook niet of andere landen in Europa Duitsland daarmee vertrouwen… En dan is er nog de vraag over de middelen. Waar zullen ze het geld halen? Snijden in de sociale zekerheid? Ik betwijfel het.”

’t Pallieterke: Trump heeft vaak opgeroepen tot eerlijkheid inzake radicale islam. Deel je die wens?

Theodore Dalrymple: “Ik denk dat islamisme bijzonder zwak is, intellectueel gesproken dan. Het heeft niets te zeggen aan de 21ste eeuw. We zouden beter vrank zijn over de tekortkomingen ervan, en dat zijn we niet. Dus denk ik dat de grote uitdaging eerder een intellectuele is dan wel een militaire. We moeten stoppen met zeggen dat de islam een religie van vrede is. Dat is absurd. We moeten de tekortkomingen van de Koran en de islamitische profeet Mohammed durven aanduiden. Als het dat is wat Trump bedoelt, dan ben ik akkoord met hem.”

’t Pallieterke: laten we het hebben over uw ander werk ‘Drugs: de mythes en de leugens’ (Romancing Opiates). U stelt dat een ondraaglijke drugverslaving niet bestaat, de ontwenningsverschijnselen sterk overdreven zijn en er eerder sprake is van gebrek aan karakter en verantwoordelijkheid?

Theodore Dalrymple: “Eerst en vooral, verslaving bestaat. Ik ontken dat niet. Maar wat ik wel ontken, is dat de fysiologische aspecten de meest belangrijke zouden zijn van drugverslaving. De huidige doctrine is dat drugverslaving een chronische hersenziekte is. Dat is oneerlijk. Het impliceert dat de hoofdoorzaak een fysiologische of pathologische is. Dat is simpelweg onwaar. Maar veel dokters werken op die basis verder. En dat is gevaarlijk.”

’t Pallieterke: de Filipijnse president krijgt heel veel kritiek voor zijn harde beleid tegen drugdealers én -gebruikers. Denkt u dat dit een goeie aanpak is?

Theodore Dalrymple: “Wel… Het heeft eens gewerkt in China. Met Mao. Maar ik verdedig zo’n zaken niet natuurlijk, omdat de oplossingen erger waren dan de problemen. Maar wat wel belangrijk is: Mao begreep dat er een belangrijk verschil is tussen een opiumverslaafde en een Parkinsonpatiënt. 20 miljoen mensen in China gaven drugs op omdat ze met de dood bedreigd werden. Iemand die werkelijk ziek is, kan dat niet doen. Het lijkt erop dat Duterte ook weet dat drugverslaving een moreel falen is. Maar uiteraard is het geen oplossing om iedereen die moreel faalt neer te gaan schieten. Iedereen faalt moreel en iedereen heeft zwakten…”

’t Pallieterke: plant u nieuwe boeken?

Theodore Dalrymple (glimlacht): “Ja. Ik heb drie manuscripten naar de uitgever gestuurd. Het eerste werk is een verzameling van artikels over de verbanden tussen geneeskunde, medische geschiedenis en literatuur. Het tweede werk is beetje meer vreemd. Het handelt over mijn trip van twee dagen van mijn thuis in Engeland naar het zuidwesten van Wales. Ik schreef over de boeken die ik onderweg in tweedehandswinkels vond. De centrale boodschap is dat je voldoende mentale voeding kunt vinden in twee dagen om je je hele leven bezig te houden… als je de juiste ingesteldheid hebt.

Het derde werk zijn mijn memoires over mijn jaren in de gevangenis. Ik was vijftien jaar een gevangenisdokter. Het meeste materiaal is nog nooit gebruikt in mijn andere werken.”

’t Pallieterke: hartelijk bedankt voor dit interview. Hebt u een boodschap voor Vlaanderen en de rest van Europa?

Theodore Dalrymple (lacht): “Ik ben niet echt een boodschapper, maar ik zou zeggen: lees mijn boeken. Of nog beter, koop ze!”

Jonas Naeyaert