Trump en het identiteitsdebat in de VS

Trump en het identiteitsdebat in de VS

In maart schreef ik in dit blad een bijdrage onder de titel “De opstand der onmachtigen”. Een reeks electorale gebeurtenissen leidde mij toen tot het besluit dat er zich iets vrij fundamenteel aan het afspelen was in de politiek van de westerse wereld. De balorigheid van de kiezers leek op heel wat plaatsen zo opvallend, dat men kon vermoeden dat er zich een betekenisvol en algemeen fenomeen aan het aftekenen was.

2016-46_03_derop-belerende-vingertje-mediumEen spook waart door het Westen

De electorale revoltes doen zich overal tegelijk voor. Ze nemen wel verschillende vormen aan (Sanders, Corbyn, Trump, Syriza, Podemos, Grillo, FN, Wilders, AfD, FPÖ, Corsicaanse, Schotse en Catalaanse nationalisten, eurokritische en populistische partijen in Centraal-Europa…), maar bestaan steeds in een duidelijke afwijzing van het bestaande politieke bestel. Ik weet dat het aanmatigend is om jezelf te citeren, maar ik ga het toch één keer doen. “Het lijkt wel alsof overal waar kiezers de kans krijgen om in opstand te komen, ze deze kans ook grijpen”, was toen mijn inschatting.

De Brexit en de verkiezing van Trump, enkele maanden later, hebben van dat vermoeden een feit gemaakt: er is een uitgebreide electorale volksopstand bezig in de westerse wereld. Politici, perscommentatoren en andere opiniemakers breken zich vandaag het hoofd over wat er nu in godsnaam aan de hand is met die onredelijke kiezer.

De analyse naar de oorzaken van de rebellie blijkt geen gemakkelijke opgave. Vaak eindigen de beschouwingen met een vage verwijzing naar het containerbegrip “globalisering” en het verzet van al degenen die daar dan het slachtoffer zouden van zijn. “Globalisering” functioneert in dat verband echter vaak als een codewoord voor wat men niet wil gezegd hebben: immigratie. Het vrij verkeer van personen zorgt voor een veel reëler ongenoegen dan het vrij verkeer van diensten en goederen. En, hoewel men het vaak anders voorstelt, is het eerste helemaal niet onlosmakelijk verbonden met het tweede. Er is geen enkel noodzakelijk verband tussen vrijhandel en een massale immigratie van ongeschoolde paupers.

Immigratie als factor

Bijna iedereen geeft nu toe dat de massale inwijking een doorslaggevende rol in de uitslag van het Brexit-referendum heeft gespeeld. Maar ook bij de opmars van Trump is dat zo. De immigratie heeft tot voor kort geen bepalende rol gespeeld in de Amerikaanse politiek. Ze is ook nog niet zo catastrofaal in haar gevolgen als in Europa. Maar het thema speelt wel steeds meer. Het is geen toeval dat Trump pas na zijn uitspraken over het bouwen van een muur aan de grens met Mexico tot de kanshebbers voor de Republikeinse nominatie ging behoren. En wanneer hij stelde geen moslims meer binnen te zullen laten (weliswaar later afgezwakt) werd hij pas helemaal populair.

Het identitaire debat in de VS gaat trouwens dieper dan de recente immigratie. De verkiezing van een zwarte president blijkt de verhoudingen tussen blanken en zwarten niet te hebben verbeterd. Amerikaanse politici proberen steeds maar weer in te spelen op de gevoeligheden van zwarten en latino’s, maar niemand richt het woord tot de blanken. Die laatsten kijken lijdzaam toe terwijl minderheden die, hoewel ze het voorwerp zijn van veel sympathie en aandacht in de populaire cultuur en de voordelen genieten van verschillende vormen van positieve discriminatie, niet nalaten om intensief aan zelfbeklag en politieke agitatie te doen.

Heel wat blanken hebben het gevoel dat zij in de kou blijven staan. Meer zelfs, ze zijn het beu dat ze altijd met de vinger worden gewezen voor vermeend racisme, terwijl het oprukkende en veel frequentere antiblanke racisme (zoals van “Black Lives Matter”) wordt geduld, of zelfs gelauwerd. Dit leidt tot opgekropt ongenoegen. Het is het soort stille boosheid die, omwille van de antiracistische kwezelmentaliteit van onze samenleving, zelfs niet met opiniepeilers wordt gedeeld, maar pas in het stemhokje wordt geuit. De “gordijnbonus”, noemt men dit in Nederland.

Het identiteitsdebat in de VS

Bij de nederlaag van Romney tegen Obama in 2012 was de Republikeinse partij tot het besluit gekomen (in het zgn. “Autopsy Report”) dat de partij meer zwarte en latino kiezers moest verleiden, om ooit nog een kans te maken om de president te leveren. In feite is net het omgekeerde gebeurd. De blanke kiezer heeft Trump tijdens de voorverkiezingen geplebisciteerd, tegen heel de partijtop in, en hem daarna tot president verkozen. Clinton en haar Democraten kregen de steun van nauwelijks meer dan een derde van de blanke kiezers.

Links heeft het moeilijk om de identitaire aspecten van de Trump-revolutie te erkennen. Björn Soenens, Paul Goossens in De Standaard (12/11) en vele anderen verwijzen graag naar de armoede in de VS als voedingsbodem voor opstandig stemgedrag. Nochtans zijn de 10 procent armsten in de VS nog steeds rijker dan de 10 procent armsten in de EU, volgens cijfers van de OESO. Het klopt wel dat de zwakste inkomens nauwelijks meeprofiteren van het Amerikaanse economische herstel, maar het zijn niet de allerarmsten die vooral op Trump hebben gestemd. Clinton haalde de meerderheid bij degenen die minder dan 30.000 dollar verdienen. Trump haalde het dan weer bij de grootverdieners.

De Amerikaanse conservatieven hebben nooit veel affiniteit gehad met het identiteitsdebat dat in Europa is op gang gekomen ten gevolge van de uit de hand gelopen immigratie. Men is er in de VS lang in geslaagd om, via assimilatiedruk en het Angelsaksische geloof in burgerschap als basis van een natie, een Amerikaanse identiteit te creëren en te behouden. Maar met steeds combatievere en grotere minderheden, komt die identiteit toenemend onder druk. Stijgende moslimimmigratie helpt alvast ook niet.

Rechtse en conservatieve krachten in Amerika kunnen zich niet langer veroorloven dat debat te negeren. Trump heeft hen zelfs geleerd dat je behoorlijk ver kan gaan zonder afgestraft te worden. Misschien zal de politiek in de VS in dat opzicht voortaan iets meer op de Europese politiek gaan lijken.

Jurgen Ceder


Tags assigned to this article:
2016-46Actueel

Related Articles

Tommy Robinson in de cel

Bij velen die niet in het Verenigd Koninkrijk wonen, doet de naam Tommy Robinson geen belletje rinkelen. Lezers van ’t

Can’t stump the Trump

Je kan Trump het zwijgen niet opleggen Onze Belgische media hebben al een hele poos moeite om de Amerikaanse politiek

#MontreTaCroix tegen een Frankrijk zonder kruisbeelden

In Ploërmel in Bretagne staat al meer dan tien jaar een standbeeld van paus Johannes Paulus II met erboven een