Vlaanderen heeft dagbladen die zich opdirken met de eretitel “kwaliteitskrant”. U bent, als lezer van ‘t Pallieterke, niet dom en denkt daar zuchtend het uwe over. Wat wel een kwaliteitskrant is, en blijft, is de Frankfurter Allgemeine Zeitung, afgekort de FAZ, oplage 320.000. Vandaag kon u gratis en voor de eerste maal aanklikken op SCEPTR.net, een zus van ‘t Pallieterke. SCEPTR is een webblad dat kwaliteit hoog schat, zich niet hovaardig meet met de FAZ, maar die krant wel als een inspirator mag beschouwen. SCEPTR beleeft dag 1 van zijn lange leven. De Frankfurter Allgemeine Zeitung vierde in november zijn 150ste verjaardag.

Leopold Sonnemann was een succesrijke bankier, en een vechter voor de democratie en het bedrijfsleven. Hij zweerde bij de beurs en de aandelen die de vrije markt openden voor een breder publiek, dat zijn spaarcenten zo aan de financiering van boeiende ondernemingen kon besteden.

Bezige bij

Sonnemann was een bezige bij: naast bankier was hij bedrijvenstichter, mecenas, politicus en promotor van de stad Frankfurt. Op 16 november 1866 rolde de eerste ”Frankfurter Zeitung”, de voorvader van de FAZ, van de persen. De publicatie was een beurs- en financieel blad. Stichter Sonnemann pleitte zeer uitdrukkelijk voor de democratie, het parlementarisme en een sociale economie. Uiteraard kreeg hij de kritiek over zich heen dat hij een genadeloze uitbuiter was van de werkers, maar wie zijn leven bestudeert, besluit al snel dat hij een verlichte ondernemer was die door zijn daden weerlegde wat de marxisten zijn mensensoort toedichtten.

Leopold Sonnemann werd in 1831 geboren in een joodse familie in Höchberg. De familie bestierde een kleine katoenonderneming. Enkele jaren na zijn geboorte verhuisde het gezin naar Offenbach en veranderde de fabriek in een handelsonderneming die veel reizen meebracht, waarvoor de jonge Leopold meteen werd ingeschakeld. De Sonnemanns hoopten op een overwinning van de revolutie van 1848, maar toen die mislukte, werd overwogen uit te wijken naar New York, een idee dat verlaten werd; de familie vestigde zich in Frankfurt. De vrijstad Frankfurt telde toen 50.000 burgers en hing rechtstreeks af van de keizer. Dankzij de jaarmarkten en beurzen had Frankfurt een betekenis die boven de regio uitsteeg. Vooral herbergde Frankfurt een resem privébanken, waarvan die van de Rothschilds en de Bethmanns de belangrijkste waren.

Leopold Sonnemann ijverde voor een sociale republiek en zijn intiemste vijand was de IJzeren Kanselier, Otto von Bismarck. De krantenbaas was medestichter van de links-liberale Deutsche Volkspartei en zetelde bijna twintig jaar in de Reichstag. In 1882 gold de Frankfurter Zeitung, met een oplage van 29.000 exemplaren, als het belangrijkste dagblad van Zuid-Duitsland. De invloed van de stichter bleef duren tot in 1933, omdat de Sonnemanns de meerderheid in de krantenuitgeverij behielden. Adolf Hitler ergerde zich aan de standpunten van de centrumrechtse kwaliteitskrant, maar durfde haar echter, ook om reden van de internationale bekendheid van het blad, niet verbieden. De Führer en zijn propagandachef, Goebbels, manipuleerden voor de internationale publieke opinie de FZ als uithangbord om hun redelijkheid te beklemtonen. Omwille van de “Arierparagraphen”, die aan Joden de toegang tot beroepen ontzegde, moesten ettelijke joodse journalisten vertrekken. In veel gevallen leidde dat tot hun uitwijking. In 1943 werden uiteindelijk oorlogsomstandigheden ingeroepen om de FZ het zwijgen op te leggen.

1949

Uit de ruïnes van 1945 groeide in 1949 de Frankfurter Allgemeine Zeitung. Haar ondertitel luidde: Zeitung für Deutschland, met het oogmerk een bovenregionale betekenis te hebben en nationaal aan de top te komen. Dat was ongewoon, want in Duitsland was de lokale en regionale pers overheersend. Dat in tegenstelling tot Frankrijk en Duitsland, waar de dagbladen van de hoofdstad de nummers één waren. Frankfurt mocht de hoop koesteren Berlijn te onttronen als krantencentrum door zijn splitsing in Oost- en West-Berlijn, en de precaire situatie van het westelijke deel van die stad in een zee van DDR-communisme.

Wat verbindt de FZ met de FAZ? Niet alleen de titel, en zeker de traditie van een collectieve leiding van de redactie – om de journalistieke onafhankelijkheid en de pluraliteit te bewaken. Daarenboven sluit het belangrijke economiekatern aan bij de pionierstijd onder Leopold Sonnemann. De FAZIT-Stiftung, een vennootschap zonder winstoogmerk, is eigenares van de huidige FAZ.

Politiek steunde de krant van bij de aanvang de republiek van Bonn en de Westbindung, de prioriteit van de alliantie met de westerse machten. Steeds wordt de krant conservatief-liberaal of centrumrechts genoemd, wat niet uitsluit dat in de rubrieken andere trends aan de oppervlakte komen. Vooral in het Feuilleton, de mooie naam in Duitsland voor de katern cultuur, boeken en reportages, is veelvormigheid de regel.

Kurt Ruegen