Tien jaar “Bye Bye Belgium”

Dinsdag is het dag op dag tien jaar geleden dat de RTBf “Bye Bye Belgium” uitzond. In de stijl van het beruchte radiospel “War of the Worlds” van Orson Welles uit 1938, werd de gewone programmatie van de avond ogenschijnlijk onderbroken voor een nepjournaal, met een rechtstreekse uitzending vanuit het Vlaams Parlement. Daar was net eenzijdig de onafhankelijkheid uitgeroepen. Het journaal toonde ook beelden vanuit de grensstreek, waar de trams netjes aan de nieuwe staatsgrens stopten, en er identiteitscontroles uitgevoerd werden voor wie de grens wou oversteken.

De uitzending leidde tot nogal wat commotie. Aan Vlaams-nationalistische zijde zag men een “Bye Bye Belgium”-scenario uiteraard wel zitten, maar aan Franstalige en Belgische zijde kon men er alleen maar groen om lachen.

Nochtans was het scenario waarop men zich baseerde behoorlijk surrealistisch. Waarom zou het Vlaams Parlement als een donderslag bij heldere hemel eenzijdig de onafhankelijkheid uitroepen? En waarom zou een onafhankelijk Vlaanderen in dit Schengen-tijdperk plots grenscontroles invoeren?

Anderzijds leerden we eerder dit jaar dat sommige aspecten van “Bye Bye Belgium” een pak realistischer waren dan we in 2006 ooit hadden kunnen vermoeden. Stopten de treinen eerder dit jaar soms niet netjes aan de taalgrens? Maar dan wel met dit verschil: omdat er in Wallonië duchtig gestaakt werd.

Zou “Bye Bye Belgium” vandaag kunnen?

Wat opvalt bij de tiende verjaardag van “Bye Bye Belgium” is hoe snel en hoe grondig het medialandschap de laatste tien jaar veranderd is. Een nepjournaal à la “Bye Bye Belgium” zou vandaag immers binnen de minuut al doorprikt worden op de sociale media (Twitter, Facebook, enz.). Nogal wat mensen zetten tegenwoordig de televisie af en schakelen gewoon over op de sociale media als er iets uitzonderlijks gebeurt. Bovendien is het maar de vraag of er überhaupt wel genoeg mensen rechtstreeks naar één en hetzelfde televisiekanaal kijken om nog enig schokeffect te kunnen veroorzaken.

Men kan gerust stellen dat uitzendingen zoals “Bye Bye Belgium” en “War of the Worlds” voltooid verleden tijd zijn. Men kan daar wat nostalgisch over doen, maar die evolutie heeft ook positieve kanten. Net zoals “Bye Bye Belgium” fictie was die vandaag onmiddellijk doorprikt zou worden op de sociale media, wordt ook de nieuwsfictie die onder de schuilnaam “constructieve journalistiek” opereert met de regelmaat van een klok op de sociale media doorprikt. Ga het in Keulen, en nu weer in Freiburg, maar eens navragen…

“Neutrale” Liesbet Vrieleman

Dit weekend lazen wij met veel interesse in De Standaard een lang interview met Liesbet Vrieleman. Ze staat al zes maanden aan het hoofd van de nieuwsdienst van de VRT, en aangezien wij niet alleen allemaal mee haar pree betalen maar ook de rest van de nieuwsdienst van de openbare omroep bekostigen, weten wij graag wat zij in haar schild voert.

Ons besluit tot dusver, en dat werd door het interview alleen maar bevestigd: Liesbet Vrieleman is gewoon een nieuwe zak met daarin dezelfde zure linkse groen-rood-blauwe wijn. Er is op de nieuwsdienst van de VRT de afgelopen zes maanden eigenlijk niets veranderd, en als het aan Vrieleman ligt, zal er ook in de toekomst weinig of niets veranderen. Het zal nog veel meer van hetzelfde zijn, want ze vindt van zichzelf dat ze o zo goed bezig is, en vooral: zo enorm neutraal. Lees even mee: “Ik praat met iederéén. Neutraliteit is essentieel in deze job. Wie mij een politieke kleur wil opplakken, wens ik veel succes. (lachje) Ik weet het zelf niet eens.”

We nodigen bij deze Vrieleman op onze weelderige kantoren uit om haar, met de cijfers in de hand, te vertellen hoe het precies zit met haar politieke kleur. Partner Rudi Vranckx mag meekomen, als hij het ook nog niet weet.

Ombudsman

We hebben zo’n vermoeden dat Liesbet Vrieleman graag met de voeten van haar kijkers en luisteraars speelt. We citeren haar nog eens: “Wij moeten feiten benoemen, onderzoeken, duiden. In deze tijd van ‘fake news’ is dat alleen maar belangrijker. De nieuwsdienst moet een glazen huis worden. Het is tegenwoordig bon ton om de media te wantrouwen. Dus wil ik de ramen opengooien. Er komt een ombudsman. Die zal onafhankelijk naar onze bulletins en websites kijken en ons op onze fouten wijzen als dat nodig is. U zult zien: er zijn hier geen geheimen.”

Liesbet Vrieleman gaat dus op kosten van u en ik iemand aanstellen die ons gaat komen wijsmaken dat wij dat verkeerd zien als wij denken dat de VRT nog steeds een groen-rood-blauwe burcht is, waar je als politicus niet binnenkomt als je tot de “verkeerde” partij behoort, tenzij ze een gelegenheid zien om die “verkeerde” partij in een slecht daglicht te kunnen stellen.

Als het Vrieleman echt menens was geweest, zou ze geen ombudsman nodig hebben. Dan zou ze immers gewoon elke week deze rubriek kunnen doornemen. Om te beginnen zou dat al een pak goedkoper zijn, en vermoedelijk ook een pak correcter dan wat die ombudsman zal moeten brouwen in zijn functie.

Neutraliteit en relativiteit

Om een voorbeeldje te geven, wat zou zo’n ombudsman ervan vinden dat het radionieuws van de VRT op zondagochtend de keuze van de Oostenrijkers voorstelde als tussen “een extreemrechtse en een groene president”? Want neen, Van der Bellen is niet extreemlinks. Toch niet als je zelf extreemlinks bent. Zo werkt de relativiteit, natuurlijk, en wij vermoeden dat geen ombudsman daar iets aan zal veranderen. Of beter: dat het precies de bedoeling is van die ombudsman om daar niets aan te hoeven veranderen.

Björn Soenens

Overigens, Liesbet Vrieleman kreeg een paar lastige vragen te verwerken. Bijvoorbeeld of het niet ironisch was dat net journalist Björn Soenens opnieuw vaste correspondent in de Verenigde Staten wordt, terwijl hoofdredacteur Björn Soenens het systeem van vaste correspondenten afschafte. “Daar heeft de kijker toch geen boodschap aan?” En: “Zoals ik zei: hij heeft zijn troeven en het is een positieve keuze om hem naar de VS te sturen.” En wij geloven dat.

Een vraag over de manier waarop de VRT via zijn webstek en nieuwsapp steeds meer in het vaarwater van de kranten komt, probeerde ze weinig subtiel af te wimpelen: “Waarom zouden we ons online moeten inhouden?” “Omdat de VRT met overheidsgeld betaald wordt,” antwoordde interviewster Valerie Droeven gevat, waarna Liesbet Vrieleman enigszins milderde, maar toch bleef veinzen het probleem niet te begrijpen.

“Groen!” bij RTBf

Over de resultaten van de nieuwste peiling van La Libre Belgique en RTBf kan u elders in dit blad meer lezen. Maar bij het doorbladeren van de resultaten op de webstek van de RTBf viel ons op dat ze daar nog steeds consequent de naam “Groen!” gebruiken voor het partijtje van onze boezemvrienden Meyrem en Kristof. Nochtans werd het uitroepteken bijna vijf jaar geleden – op 11 januari 2012 om precies te zijn – geschrapt.

Men kan zoiets een detail vinden, maar naar onze mening is het dat niet. Wat voor voeling heeft de nieuwsredactie van de Franstalige openbare omroep met de Vlaamse politiek, als ze er nog niet eens in slaagt de naam van één van de Vlaamse middelgrote partijen correct te schrijven? Ironisch genoeg nog wel één van de meest belgicistische partijen in Vlaanderen.

Misschien moet de RTBf maar eens wat vaker zijlijner Kristof Calvo uitnodigen, of zijn bazin Meyrem Almaci. Of zou hun Frans daar niet goed genoeg voor zijn? In ieder geval: hoe vaker ze die twee ginder uitnodigen, hoe minder vaak we hen op de VRT hoeven te zien. Of zou de RTBf niet willen riskeren dat de Franstaligen door hun gezaag separatistisch worden?