De lofbetuigingen voor de vorige week overleden Luc Coene (1947-2017) waren terecht. Als vicegouverneur van de Nationale Bank behoedde hij de financiële instellingen in 2008 van een ondergang. En als gouverneur waarschuwde hij de regeringen die een gebrek aan daadkracht vertoonden. Maar tegelijk was hij kabinetschef van premier Guy Verhofstadt (VLD) die aan het begin van deze eeuw met de paarsgroene regering de begrotingsbuffers voor de vergrijzing opsoupeerde.

“Stakers zeggen eigenlijk tegen hun kinderen: jullie kunnen de pot op.” Het is één van de vele omstreden uitspraken van Luc Coene, ex-gouverneur van de Nationale Bank. In tegenstelling tot andere gouverneurs deinsde Coene er niet voor terug politiek getinte uitspraken te doen. Hij was gouverneur van 2011 tot 2015 en gold zeker onder de regering-Di Rupo als een scherp criticus van het beleid, tot ergernis van de linkerzijde. Coene – van blauwe signatuur – werd gezien als een soort van extra Open Vld-minister die vanuit zijn kantoor aan de Berlaimontlaan scherpe kritiek gaf op het regeringsbeleid. En daarvoor verdient de man lof. Lof die Coene na zijn overlijden terecht gekregen heeft van verschillende politici.

Duidelijke economische visie

De economische visie van Coene was duidelijk: de loonkosten moesten dalen om de bedrijven concurrentiëler te maken, de begroting moest op orde worden gebracht door de uitgaven te doen dalen en niet door extra belastingen te heffen. En vooral: de kost van de vergrijzing moet onder controle worden gehouden en dat kan enkel als we met z’n allen langer werken. “We hebben een Generatiepact maal honderd nodig”, zei Coene ooit in een interview. Zijn sociaaleconomische aanbevelingen zijn nu nog altijd relevant.

Maar wat in de vele in memoriams niet werd gezegd, is dat Coene als gouverneur van de Nationale Bank optrad als een stroper die zich in boswachter had veranderd. Want voor hij topfuncties bekleedde bij de Nationale Bank was de Gentenaar een paar keer kabinetschef. Eerst van 1985 tot 1987 toen hij onder de piepjonge minister van Begroting Guy Verhofstadt (PVV) meeschreef aan een verregaande saneringsoperatie, het beruchte Sint-Annaplan. Er werd bespaard in de uitkeringen en het ambtenarenapparaat. Nadat al eerder een indexsprong was doorgevoerd (het niet aanpassen van de lonen aan de gestegen levensduurte) kwamen er in 1985 en 1987 nog twee bij. Dat zorgde voor besparingen bij de overheid (de ambtenarenlonen stegen niet) en in de privésector versterkte het concurrentievermogen van de bedrijven. In 1987 was België niet langer de zieke man van Europa.

In 1999 werd Luc Coene opnieuw kabinetschef, deze keer van premier Guy Verhofstadt in de paars-groene regering. Coene zou naar verluidt kans hebben gemaakt op een ministerpost, maar zou geweigerd hebben. Als kabinetschef had hij meer macht. Als dat klopt, dan is hij in die periode één van de verantwoordelijken voor het malgoverno van paars.

Van ondoordacht beleid tot redder banken

In de periode 1999-2003 toonde Coene zijn andere gezicht. De man die aanvaardde dat allerlei trucs (eenmalige maatregelen, verkoop van overheidsgebouwen…) toegepast werden om de begroting te doen kloppen. De man ook die aanvaardde dan een buffer van meer dan 6 procent van het bbp om de vergrijzingskosten op te vangen uiteindelijk werd afgebouwd. Aan belastingverlagingen en hogere uitkeringen. Het lakse begrotingsbeleid uit die periode heeft Coene achteraf verdedigd; hij sprak van een soort besparingsmoeheid in veel landen waaronder België. Een zwak argument. Vandaag betalen we met de besparingen die worden doorgevoerd nog altijd een prijs voor het ondoordachte beleid dat Coene mee had onderschreven.

Waar de man wel een pluim voor verdient, is zijn rol in de financiële crisis van 2008. Zonder Luc Coene zou het bankensysteem wellicht zijn ineengestort. De financiële instellingen wilden niet langer geld aan elkaar uitlenen. Coene was de architect van het reddingsplan voor de banken waarbij ze een tijdlang of voor een deel in de handen van de overheid terechtkwamen. Politici als de toenmalige ministers Laurette Onkelinx en Joëlle Milquet waren te dom om te begrijpen hoe ernstig de situatie was, zo staat in verschillende boeken over de crisis te lezen.

Dat er met Belfius nu een gezonde erfgenaam is van Dexia is ook zijn verdienste. Coene zorgde ervoor dat de financieel ongezonde delen uit de bank werden gehaald zodat Belfius met een schone lei kon beginnen.

Angélique Vanderstraeten